Notlar 2

Cerebellum

Fossa cranii posterior’da, bulbus ve pons’un üst-arka kısmında bulunan cerebellum yaklaşık 150 gr ağırlığında olup, beynin (encephalon) ikinci büyük (çocuklarda beynin 1/20’i, erişkinlerde 1/10’u kadar), rhombencephalon’nun ise en büyük parçasıdır. Yukarıdan aşağıya biraz basık, ovalimsi şekilde olan cerebellum’un en geniş boyutu, transvers yöndedir. Cerebellum, bulbus ve pons 4. ventrikülü çevreler. Lobus occipitalis ile aralarında beyin zarlarından dura mater encephali’nin tentorium cerebelli bölümü bulunur. Çok sayıda reseptör ve merkezlerden impuls almasına rağmen esas fonksiyonu, isteğimiz dışında iskelet kaslarının tonusunu kontrol ve sinerjik hareketlerini koordine ederek dengemizde önemli rol oynamasıdır.

Her bir beyincik hemisferi kendi tarafındaki iskelet kaslarını kontrol eder. Bir hareket esnasında sinerjist kasların birlikte ve zamanında devreye girmesini ve antagonistlerin ise kontrollü bir şekilde gevşemesini sağlayarak kasların iş birliği içinde çalışmasını sağlar. Böylece, hareketlerin kontrollü ve düzenli bir şekilde yapılmasını, dolayısıyla dengemizi gerçekleştirir. Cerebellum 3 temel fonksiyonu gerçekleştirir; kas tonusunun korunması, istemli (volunter) motor aktivitenin koordinasyonu, postür ve dengenin korunması. Cerebellum, beynin motor sistemine lifler gönderir. Buradaki hedef cerebrum’da uygulanmak üzere amaçlanan hareket bilgileri ile vücut bölümündeki uygulanmak üzere olan hareket bilgilerini karşılaştırmak, amaca uygun hareketlere olanak sağlamaktır.

Cerebellumun Morfolojik Yapısı: Rhombencephalon’un en büyük bölümü olup, fossa cranii posterior’da m. oblongata ve pons arasında yer alır. Total beyin hacminin %10’una sahip iken, beyin nöronlarının %50’inden fazlasını içerir. Üstten tentorium cerebri ile örtülüdür. Yaklaşık ağırlığı 150 gr’dır. Cerebellum iki beyincik hemisferi ile bunları ortada birleştiren vermis cerebelli’den oluşur. Vermis’in üst yüzü fascies superior alt yüzü fascies inferior’dur. Cerebellum’un önünde yer alan çentiğe incisura cerebbelli anterior, arkada hemisferleri ayıran çentiğe incisura cerebelli posterior denir. Bu çentik içerisinde falx cerebelli’nin uzantısı yer alır. Cerebellum yüzeyi beyin hemisferlerinin yüzeyine benzer şekilde yapıya sahiptir. Beyin hemisferleri gibi cerebellum hemisferlerinde gyri’lere eşdeğer olan girintilere folium cerebelli adı verilir. Folia’lar sulci’ler ile birbirinden ayrılır. Cerebbellum’un sagittal kesitlerinde beyaz cevherin gri cevher içerisinde dallanması bir ağacı andırdığından arbor vitae terimi kullanılır. Folia’lar arası en belirgin yarığa, fissura horizantalis denir. Bu yarık alt ve üst yüzler arasında yer alır.

Cerebellum Yapıları: Hemisferium cerebelli, vermis cerebelli (vallecula cerebelli, incisura cerebelli anterior, incisura cerebelli posterior), folia cerebelli, arbor vitae cerebelli.

Fascies Superior: Bu yüz üzerinde en belirgin yarık fissura prima’dır. Tepesi yukarıda “V” şeklindedir. Fissura horizontalis’te sonlanır. Vermis bu yüzde derin yarıklarla önden arkaya doğru kısımlara ayrılır. Vermis’ten yanlara doğru hemispherium cerebelli’ler devam eder. Yine bu yüzde fissura postcentralis, fissura post lingualis ve fissura postlunata denilen yarıklarda görülür. Bunlar üst yüzde cerebellum’u bölümlere ayırır.

Fascies İnferior: Fissura horizantalis’in alt kısmında kalır. Bu yüzde fissura prepyramidalis, fissura postpyramidalis (fissura secunda),fissura posterolateralis ve fissura retrotonsillaris yarıkları bulunur.

Corpus Cerebelli: Cerebellum transvers olarak loblara ayrılarak incelenir: I-Lobus anterior (spinocerebellum, muskuler tonus regulasyonu) [fissura prima], II-Lobus posterior (istemli motor aktivite’nin kontrolü) [fissura posterolateralis], III-Lobus flocculonodularis (vestibulocerebellum).

I-Lobus Anterior: Fissura prima’nın önünde kalan cerebellum bölümüdür. Bu kısım medulla spinalis yolu ile gövde ve ekstremitelerden somatik sensorial duyu impulsları alması nedeniyle fonksiyonel ayrımda «spinocerebellum» yapısına uyar. Bu fonksiyonel yapı cerebellum çekirdekleri ile bütünlük kurarak esas olarak kas tonusu düzenlenmesinde rol oynar.

II-Lobus Posterior: Bu bölüm daha çok cerebrum’un truncus encephali kısmından lifler alması nedeniyle fonksiyonel ayrımda “cerebello-cerebellum” yapısına uyar. Lobus cerebelli posterior cerebellum çekirdekleri ile fonksiyonel bütünlük kurarak istemli motor aktivitenin koordinasyonunda rol oynar.

III-Lobus Flocculonodularis: Bu bölüm vestibuler çekirdeklerden lifler alması nedeniyle fonksiyonel ayrımda “vestibulo-cerebellum” yapısına uyar. Cerebellum çekirdekleri ile fonksiyonel bütünlük kurar postür ve dengenin korunmasında rol oynar.

Bu lob’lar çeşitli fissura’lar ile lobuluslara ayrılır. Lobus cerebelli anterior’u vermis cerebelli’nin lingula cerebelli, lobus centralis ve culmen kısımları ile hemispherium cerebelli’nin ala lobuli centralis ve lobulus quadrangularis kısımları oluşur. Lobus cerebelli posterior’u vermis cerebelli’nin declive, folium vermis, tuber vermis, pyramis ve uvula kısımları ile hepispherium cerebelli’nin lobulus simplex lobulus semilunaris superior, lobulus semilunaris inferior, lobulus paralunaris, lobulus biventer ve tonsilla cerebelli kısmlarından oluşur. Lobulus semilunaris superior ve ,inferior arasında yer alan fissura horisontalis, aynı zamanda cerebellum’un alt ve üst yüzlerini birbirinden ayıran bir sınır oluşturur. Lobus flocculonodularis’i vermis cerebelli’nin nodulus vermis kısmı ile hemispherium cerebelli’nin pedinculus floculi ve flocculus kısımlarından oluşur.

Fonksiyonel Bölüm İlgili Hemisfer Kısmı Vermis Kısmı
Lobus anterior Lingula
Ala lobuli centralis Lobulus centralis
Lobulus quadroangularis sup. Culmen
Fissura prima
Lobulus quadroangularis inf. Declive
Lobulus semilunaris sup.

Fissura horizontalis

Folium
Lobus posterior Lobulus semilunaris inf. Tuber
Lobulus biventralis Pyramis
Fissura secunda
Tonsilla cerebelli

Fissura posterolateralis

Uvula
Lobus flocculonodularis Flocculus Nodulus

Cerebellumun İç Yapısı: Cerebellum’un dış tabakası gri cevher ile örtülü olup cortex cerebeli adını alır. Cortex’in altında myelinli sinir lifleri ve gliya liflerinden oluşmuş beyaz cevher, corpus medullare bulunur. Beyaz cevher içerisinde yer alan gri cevher kümelerine nucleii cerebelli denilir. Cerebellum’u kabuk gibi saran gri cevher olup dıştan içe doğru 3 tabakadan oluşur: 1-Stratum moleculare; internöron hücrelerden oluşur. 2-Stratum neuronorum piriformium (purkinje hücreleri tabakası); purkinje hücrelerinin yan yana dizilmiş hücre gövdelerinden oluşur, cortex cerebelli’nin çıkış nöronlarıdır, 3-Stratum granulosum; iç tabaka granüler özellikte küçük hücrelerden oluşan bir katmandır. Bu hücrelere neuron granuliforme adı verilir. Bu hücreler arasında golgi hücreleride bulunur.

Nuclei cerebelli (Subkortikal Serebellar Çekirdekler)

Beyaz cevher içine gömülmüş olarak bulunan gri cevher kitleleridir. Dört çift çekirdek görülür. Nuc. dentatus: en büyük cerebellum çekirdeği olup, ağzı içe bakan bir kase gibidir. Buradan çıkan lifler pedunculus cerebellaris superior’dan geçerek, thalamus aracılığı ile beyine ulaşır. Nuc. emboliformis: cerebellum’un ön tarafında şişkince önden arkaya doğru uzanmış bir çekirdektir. Nuc. globosus: nucleus fastigii’nin posterolateral’inde yer alan yuvarlak görünümlü çekirdektir. Nuc. fastigii: 4. ventrikül tavanından ince bir beyaz cevher tabakası ile ayrılır.

Cerebellum Beyaz Cevheri (Corpus Medullare): Cerebellum’un corpus medullare’deki aksonlar’ı üç grupta incelenir: 1-Ara (iç) nöron lifleri (intrinsik Lifler): cerebellum içinde bağlantı kurarlar ve cerebellum’u terk etmezler. Bu liflere fibriae propria denir, bir bölümü asosiyasyon lifleridir. Aynı hemisferin cerebellum kısımlarını bağlar. Diğer bölümü komissural lifler olup, iki hemisferin bölümlerini birbirine bağlar. 2-Afferent lifler (neurofibria afferens): PCM (pedinculus cerebellaris medius) ve PCI (pedinculus cerebellaris inferior) aracılığı ile gelen lifler olup, cortex cerebelli’de sonlanırlar. 3-Efferent lifler (neurofibria efferens): cerebellum cortex’indeki purkinje hücrelerinden başlar, nuc. dentatus, nuc. Emboliformis, nuc. globosus ve nuc. fastigi’de sinaps yapanlar. Sinaps sonrası PCS (pedinculus cerebellaris superior) ve PCI (pedinculus cerebellaris inferior) yolu ile cerebellum’u terkeder.

Cerebellumu Çevre Yapılara Bağlayan Yollar (Cerebellar Triad): Cerebellum ile santral sinir sisteminin çeşitli kısımları arasında uzanan yollara pedinculi cerebellares adı verilir. 1-Pedunculus cerebellaris superior Mesencephalon’a bağlar. 2-Pedunculus cerebellaris medius Pons’a bağlar. 3-Pedunculus cerebellaris inferior Medulla onlongata’ya bağlar.

Pedunculus Cerebellaris Superior: 4. ventrikül üst yarısını sınırlar. Çoğunluğunu efferent lifler oluşturur. Efferent lifler intracerebellar çekirdeklerden başlar ve mesencephalon’un tegmentum bölümüne gider. Çoğu burada çaprazlaştıktan sonra thalamus, nuc. ruber ve nuclei reticulares’e ulaşır. Afferent lifler; tr. spinocerebellaris anterior, tr. rubrospinalis, tr. tectocerebellaris. Afferent lifleri: Tr. spinocerebellaris anterior, Tr. tectocerebellaris, Tr. ceruleocerebellaris, Tr. hypothalamocerebellaris. Tr. spinocerebellaris anterior; bu yolda proprioseptif duyu impulsunun yanı sıra, eksteroseptif (basınç-temas) duyu impulsu da taşınır. Özellikle alt ekstremitedeki kas ve eklemlerden alınan proprioseptif duyuyu beyinciğe taşır. Efferent lifleri: Tr. Cerebellorubralis, Tr. dentatothalamicus. Tr. Cerebellorubralis; beyincik çekirdeklerinden nuc. globosus ve nuc. emboliformis’den çıkan aksonlar, pedunculus cerebellaris superior’dan beyinciği terk eder ve her iki tarafın lifleri orta çizgide çaprazlaştıktan sonra (decussatio pedunculorum cerebellarium superiorum), karşı tarafın nuc. ruber’inde sonlanır. Nuc. ruber’den çıkan efferent lifler tr. rubrospinalis olarak tekrar orta hattı hemen çaprazlar (forel çaprazı) ve medulla spinalis’ in ön boynuz motor nöronları ile sinaps yapar.

Pedunculus Cerebellaris Medius: Pedunküllerin en kalınıdır. Afferent liflerden oluşur. Bu lifler nuclei pontis’deki hücrelerin aksonlarıdır. Hemen hemen hepsi çapraz yaparak, karşı taraf korteksinde sonlanır. Bu lifler pons çekirdeklerinde (nuclei pontis) çapraz yaparak cerebellum cortex’inde sonlanırlar. Beyin korteksini cerebellum korteksine bağlayan bu yol (tr. corticopontocerebellaris) kasların sinerjik hareketleri açısından önemlidir.

Pedunculus Cerebellaris İnferior (4. Ventrikül Alt Yarısını Sınırlar): Medullaoblongata ile cerebellum arasındaki bağlardır. En medialindeki lifler bölümü corpus juctarestiforme olarak bilinir. Afferent lifleri: A) Tr. spinocerebellaris posterior (flechsig huzmesi); medulla spinalis’de nuc. thoracicus posterior’dan (nuc. dorsalis = clarke sütunu) çıkan lifler çapraz yapmadan yan kordonda yukarı çıkarak vermis’in üst yarısında sonlanır ve şuursuz proprioseptif (kinestetik) duyu impulsu taşır. B) Fibrae arcuatae externae anteriores; bulbus’da bulunan nuc. arcuatus ve nuc. reticularis’den çıkan lifler olup, bunların bir kısmı çaprazlaşır, bir kısmı da çaprazlaşmadan tr. reticulocerebellaris içinde beyincik vermisine ulaşırlar. C) Fibrae arcuatae externae posteriores (tr. cuneocerebellaris); boyun ve üst ekstremite’den (C 1-8’in dağıldığı yerlerden gelen ve T1’in yukarısında medulla spinalis’e giren lifler) proprioseptif (kinestetik) duyu getiren lifler, bulbus’daki nuc. cuneatus accessorius’da nöron değişti ri r. Bu çekirdekten çıkan lifler (tr. cuneocerebellaris) ise çapraz yapmadan vermis’e girer. D) Tr. Olivocerebellaris; nuc. olivaris inferior’dan başlayan liflerin çoğu orta hattı çaprazlayarak beyincik korteksine bağ lanır. Dengenin devamı ve stereotip hareketlerle (her iki taraf ekstrem itesinin uyum içinde hareketi) ilgilidir. E) Tr. Vestibulocerebellaris; bu yolun büyük kısmını n. vestibularis’ten, geri kalan kısmını ise, nuc. vestibularis medialis ve nuc. vestibularis inferior’dan gelenlifler oluşturur. Şuursuz proprioseptif impuls taşıyan bu lifler, başlıca flocculus ve nodulus’da sonlanırlar. Efferent lifleri: cerebellumdan vestibular çekirdeklere, bulbusa ve ponstaki formatio reticular çekirdeklere giden liflerdir. A) Tr. Cerebelloorivaris. B) Tr. Cerebellovestibularis; beyinciği pedunculus cerebellaris inferior’dan terk eder ve her iki tarafın nuc. vestibularis lateralis’ inde sonlanır. C) Tr. cerebelloreticularis.

Cerebellum Fonksiyonları: Cerebellum, hareketlerin düzgün amaca uygun kuvvetle ve bir koordinasyon içinde yapılmasını, statik ve dinamik postürün korunmasını, karmaşık motor hareketlerin öğrenilmesini ve düzenlenmesini organize eden merkezdir. Cerebellum, istenen hareket ile ilgili cerebral cortex’den, yapılmakta olan hareketin performansı ile ilgili bilgileri periferden alır. Bu bilgiler değerlendirilerek bağlantı yolları sayesinde hareketin amaca uygun ve düzgün şekilde yapılmasını sağlar. Cerebellum’un komplike motor hareketlerin öğrenilmesinde de rolü vardır. Örneğin, bisiklete binme, dans etme gibi. Bu hareketler acemice başlar, sonra zaman içerisinde düzgün ve uyumlu bir şekilde yapılır. Bu da cerebellum’un motor hareketlerin öğrenilmesindeki rolünü gösterir. Motor fonksiyonların modülatör ve regulatörü’dür. Lezyonlarında ekstremite ve göz harketlerindeki koordinasyon karışır, kas tonusu azalır, denge bozulur. Tamamen çıkarılırsa kas gerginliğinin algılanması imkansızlaşır. Cerebellum, kasların kasılma fonksiyonları için gerekli değildir.

Filogenetik Sınıflandırma: Cerebellum fonksiyon olarak ve filogenetik gelişim açısından 3 bölgeye ayrılır. 1-Paleocerebellum: lobus anterior, pyramis vermis ve uvula vermis yapılarından oluşur. Baş ve gövdenin kaba hareketlerini kontrol eder. Medulla spinalis’ten gelen kas, tendon ve eklemden aldığı proprioceptif – basınç ve temas impulslarını ve reticulocerebellaris aracılığıyla gelen duyuların durum değişikliğini değerlendirerek kas tonusunun düzenlenmesi ve postürün sağlanmasında rol oynar. 2-Neocerebellum: lobus posterior (pyramis ve uvula vermis hariç) yapısından oluşur. Kompleks hareketleri kontrol eder. Tr. corticopontocerebelleris aracılığıyla cortex’ten gelen impulsları ve tr. olivocerebellaris aracılığıyla hem beyinden hem de medulla spinalisten impuls alır. Bu impulsları düzenleyerek thalamus aracılığıyla beyin cortex’ine gönderir. Bunun sonucu istenilen hereketin akıcı ve koordineli olarak yapılmasını sağlar (becerili hareketler). 3-Archicerebellum: lobus flocculonodularis yapısından oluşur. Vestibular sistemle bağlantılıdır. Medulla spinalisten, cortex cerebriden, formasyo reticularisten, göz ve kulaktan gelen duyuları alır. Hareketlerin düzgün ve birbirine uygun olması için statik dengeyi bu bölüm sağlar.

Cerebellum’un Motor Sistemin Çıkışlarını Ayarladığı Yollar: 1-İnternal feed back; hareketlerin programlama ve uygulanması ile ilgili olarak çeşitli beyin yapılarından bilgiler alır (kortiko-ponto-serebellar sistem). 2-External feed back; hareketlerin seyri esnasında periferden motor performans hakkında bilgiler alır. 3-Cerebellum beyinin inen motor sistemlerine lifler gönderir. Beyinde amaçlanan hareket bilgileri ile vücut bölümlerindeki uygulanmak üzere olan hareket bilgilerini karşılaştırarak ideal harekete imkan sağlar, dengenin sağlanmasına katkıda bulunur.

Cerebellum Damarları: Arterleri: cerebellum’un beslenmesi a. vertebralis’ten sağlanır. A. vertebralis’ in dalı olan aa. cerebelli inferior posteriores ve aa. cerebelli inferior anteriores, A. basillaris’ in dalı olan aa. cerebelli superiores tarafından beslenir. Venleri: cerebellum‘un venleri arterlerle yandaş olup büyük bir kısmı sinus rectus’ a açılır. Alt kısmın venöz kanı spinal venlere karışır.

Cerebellum Kliniği: Cerebellum fonksiyonlarının bütünü koordinasyon terimiyle ifade edilir. Hareketlerin amaca göre yapılmasında düzeltme ve düzenleme yapar. Cerebellum fonksiyonlarının muayenesi, denge sağlayan ve dengede rolü olmayan koordinasyon muayenesi olarak incelenir. 1-Kas koordinasyon bozukluğu (ataxi): duruş ve yürüme bozukluğu (sarhoş yürüyüşü), dismetri (hareketin istenilen noktada durdurulamaması), adiodokokinezi (art arda istenilen hareketin yapılamaması), dizatri (patlayıcı konuşma, ses tonusunun ayarlanamaması). 2-Hypotoni: hasta tarafta kas tonusunun azalması. 3-Asteni: zarar gören tarafta kasların zayıflaması; çabuk yorulma. 4-Tremor: titreme (daha çok pedinculus cerebellaris sup. lezyonlarında görülür. 5-Nistagmus: gözün bir tarafa kayması.

Tek taraflı cerebellum lezyonlarında lezyon vücut aynı yarısında, cerebral lezyonlarda ise vücut karşı tarafında görülür.

—————————————————————————————————

Diencephalon

Thalamus’un iç yapısı: Thalamus’un temelini gri cevher meydana getirir ve bu gri cevher, içine sokulan beyaz cevher tabakaları ile bir çok parçaya ayrılır. Bu çekirdeklere nuclei thalami denir. Thalamus’un içinden önden arkaya doğru uzanan beyaz cevher tabakasına lamina medullaris interna adı verilir. Bu yapı thalamus’u medial ve lateral olarak iki temel yapıya ayırır. Lamina medullaris interna önde ikiye ayrılarak Y harfini andıran bir görüntü ortaya koyar. Y’nin çatalı arasında ön grup çekirdekler bulunur. Y’nin iç tarafında medial, dış tarafında ise lateral çekirdekler yer alır.

Thalamus, aldığı çeşitli uyarıları toplar, seçer, tetkik eder ve aralarındaki münasebete göre tanzim ederek, gelen uyarıları iyi anlayabilecek bir duruma getirdikten sonra kortikal merkezlere nakleder. Thalamus çekirdeklerini dört grupta toplamak mümkündür; ön grup, dış grup, iç grup ve diğer küçük gruplar. Bu gruplar da alt gruplara bölünerek incelenir.

Ön (Anterior) Gruptaki Çekirdekler: Bu çekirdekler de daha küçük gruplara bölünür; nuc. anterodorsalis, nuc. anteroventralis, nuc. anteromedialis. Emosyonel tonus ve yakın hafıza ile ilgili olarak limbik sistemin önemli bir ünitesidir; hypocampus, corpus mamillare, gyrus cinguli (23., 24., 32. alanlara). Korku, heyecan, sevgi, sevinç ve hüzün gibi hislerin oluşmasında ve hafızada önemlidir. Bu çekirdeklerin spontan dikkatin düzenlenmesi, dikkati çeken bilgilerin hafızaya alınması ile ilgili olduğu düşünülmektedir.

Dış (Lateral) Gruptaki Çekirdekler (Nuclei Lateralis Thalami): 1Nuc. dorsalis anterior: limbik sistemdeki hippocampus’tan lif alan, gyrus cinguli’ye lif gönderen çekirdek. 2-Nuc. dorsalis posterior: afferentleri bilinmeyen, gyrus postcentralis’e lifler gönderen çekirdek.3-Nuc. pulvinares: en büyük çekirdek kompleksidir. Colliculus superior, area pretectalis, parietal, temporal ve oksipital loblar ile retinadan lifler alır. Afferent bağlantısı olan kortikal alanlarla ve özellikle Wernicke’nin konuşma merkezi ile efferent bağlantı kurar. Vizuel, auditor ve somatik duyuların entegrasyonunda rol oynar.

Nuclei Ventralis Thalami: 1-Nuc. ventralis anterior: “proprioseptif – motor assosiasyon” çekirdekler. Afferentleri; bazal çekirdekler ve diğer thalamus çekirdeklerinden gelir. Efferentler; motor korteks’e gider. Frontal bölge motor aktivitesini etkilediği düşünülür. 2-Nuc. ventralis intermedius: “proprioseptif – motor assosiasyon” çekirdekler. Afferent lifler; cerebellum (nuc. dentatus), globus pallidus, substantia nigra, nuc. ruber’den gelir. Efferentleri motor ve premotor kortekse uzanır. 3-Nuc. ventrales posteriores: proprioseptif duyu (kas, kiriş, bağ, eklem kapsülünden gelen ve kortekse gidecek olan) ile deri ve bazı organlardan gelen duyu impulslarının sonlanır. Duyuları ilgili korteks alanına projekte eder. A) Nuc. ventralis posterolateralis (NVPL); lemniscus medialis ve lemniscus spinalis (tr. spinothalamicus) ile gövdenin karşı tarafında sensitif impulslar gelir. B) Nuc. ventralis posteromedialis (NVPM); tr. trigeminothalamicus ile baş ve yüzün karşı tarafından sensitif impulsları ve fibrae solitariothalamicus ile tat duyusunu alır. Her iki çekirdek efferentlerini gyrus postcentralis’deki primer somatik duyu alanına (3,1,2. alanlara) gönderirler.

Nuclei Medialis Thalami: 1-Nuc. medialis dorsalis: afferentleri her iki tarafın koku ve limbik sistemine ait kortikal koku merkezlerinden, corpus amygdaloideum’dan, cortex priformis, corpus striatum’dan, prefrontal cortex’ten ve hypothalamus’tan gelir. Prefrontal korteks ile karşılıklı bağlantılar kurar, pedunculus thalami inferior olarak bilinen bu lif demeti, nuc. medialis dorsalis ile gyrus orbitalis’ler arasındaki bağlantıyı sağlar. Bu çekirdek, somatik, visseral ve olfaktor sistem impulslarının alınıp entegrasyonundan, davranışların bütünlüğünün sağlanmasından sorumludur. Hafıza ve konuşmada, otonom ve endokrin sistem fonksiyonlarında kişiliğimizi ortaya koyarak düzenleyici bir görev üstlenir. Bu liflerin corpus amygdaloideum ve hypothalamus çekirdekleri (area preoptica’da) ile de bağlantısının olması nedeniyle nuc. medialis dorsalis duygulanım ve hissiyat üzerine etkilidir. Çekirdekten çıkan lifler diğer thalamus çekirdeklerine, prefrontal cortex’e ve hypothalamus’a ulaşırlar. 2-Nuc. medialis ventralis: limbik sistem ile (hippocampus ve gyrus parahippocampalis) ilgili olan küçük bir çekirdektir. Fonksiyonu çok az bilinmektedir.

Nuclei Reticulares Thalami: Thalamus’un dışyan yüzünü saran lamina medullaris externa/lateralis ile capsula interna’nın crus posterius’u arasında kalan çekirdektir. Bütün thalamik çekirdeklerile ilgili karşılıklı olarak kortikothalamik bağlantılar bu çekirdekten geçer. Böylece talamik çıkışı organize eder. Aksonları thalamusu terk etmeyen tek çekirdektir.

Nuclei İntralaminares Thalami: 1-Nuc. centromedianus, 2-Nuc. paracentralis, 3-Nuc. parafascicularis, 4-Nuc. centralis lateralis, 5-Nuc. centralis medialis. Lamina medullaris interna içine gömülü küçük çekirdeklerdir. En büyüğü nuc.centromedianus (CM) olup, bilinç ve atiklik düzeyini arttırır, ağrı impulslarını gyrus cinguliye gönderir. Formatio reticularis, cerebellum, globus pallidus, substantia nigra, cortex cerebri’den afferentler alır.

Nuclei Mediani Thalami: 1-Nuc. paraventriculares anteriores/posteriores, 2-Nuc. rhomboidalis, 3-Nuc. reuniens, 4-Nuc. parataenialis. III. Ventriküle bakan içyan yüzeyde, ependim tabakasının hemen altında ve adhesio interthalamica çevresinde yer alır. Visseral aktivite ile ilgiliçekirdeklerdir. Limbik sistemle bağlantılıdır.

Thalamus Ventralis (Subthalamus):

Thalamusun hemen altında, thalamus ile tegmentum mesencephali arasında yer alır. Ön-iç yan tarafında hipothalamus, dış yan tarafında ise capsula interna ile komşuluk yapar. Embriyolojik gelişim sırasında dış yana doğru yer değiştirerek globus pallidus’u oluşturur. İçerdiği motor fonksiyonlu çekirdeklerin, mesencephalon’la bağlantılı olması nedeniyle subthalamus, tegmentum mesencephali’nin kranial uzantısı olarak da kabul edilmesine yol açar.

Subthalamusta bulunan yapılar; nuc. subthalamicus, zona incerta ve forel alanları’dır. Bu yapılar göç etmezler. Başlangıçta subthalamus bölgesinde yer alan, ancak gelişim esnasında capsula interna’nın lifleri aracılığıyla göç eden globus pallidus da subthalamus yapısı olarak kabul edilebilir. Ayrıca birçok duysal lif demeti de bulunmaktadır. Subthalamus, motor yolların ara istasyonu olup ekstrapiramidal sistemde görev yaparlar. Fonksiyonel olarak, bazal çekirdekler kapsamındadır.

Nucleus Subthlamicus (Corpus Luysi): Capsula interna’dan pedunculus cerebri’ye geçiş yerinin dorsal kısmında bulunan ovalimsi silindirik bir kitledir. Extrapyramidal sistemde görev yapar ve corpus sitriatum’la önemli bağlantıları vardır. Bu nedenle kas kontraksiyonunun kontrolünde görev yapar. Hemiballismus: nuc. subthalamicus’un harabiyetinde ani, kuvvetli ve istem dışı hareketler oluşur.

Zona İncerta: Mesencephalondaki fomatio reticularis, subthalamus’ta zona inserta olarak uzanır. Lamina tecti, nuc. ruber ve tegmentum ile bağlantıları vardır. Bu bağlantılar sayesinde de optik ve vestibuler implusları değerlendirerek düzenler ve globus pallidus’a gönderir.

Fasciculus Subthalamus (Forel Sahası): Nuc. subthalamicus ile globus pallidus’u karşılıklı olarak birbirine bağlayan liflerdir.

Hypothalamus:

Diencephalon’un en alt ventral bölümüne hypothalamus adı verilir. Ağırlığı az (4 gram) fonksiyonel özelliği çoktur. Otonom fonksiyonların temel kontrol merkezidir. Endokrin sistem üzerinde de etkin rol oynar.

Sınırları: Önde; commisura anteriorve lamina terminalis. Arkada; subthalamus ve tegmentum mesencephali. Yukarıda; sulcus hypothalamicus. Aşağıda; III. ventrikül tabanını yapan oluşumlar (chiasma opticum, tuber cinereum, infundibulum ve corpus mammillare). Dış yanda; capsula interna. İç yanda; III. Ventrikül yapar.

Diencephalon’un bir parçası olan hypothalamus önde chiasma opticum’dan, arkada corpus mamillare’nin arkasına kadar uzanır. Yukarıda sulcus hypothlamicus ile thalamus’tan ayrılmıştır. Hypothlamius’un ön kısmında bulunan area preoptica, chiasma opticum’dan, lamina terminalis ve commissura anterior’a kadar uzanır. Telencephalon’a ait olan area preoptica yakın ilişkisinden dolayı burada incelenir. Dışta ise capsula interna ile komşudur.

Hypothlamus otonom sistem ile endokrin sistem arasında entegrasyonu sağlayarak kontrol eder. İsteğimiz dışında oluşan olayların dengeli bir şekilde oluşmasında etkin rol alır. Bunlar arasında vücut ısısının ayarlanması, sıvı dengesinin korunması, açlık-tokluk hissi, seksüel davranışların kontrolü, duygu ve heyecanımızın kontrolü sayılabilir. Hypothalamus içerisinde önden arkaya doğru chiasma opticum, infundibulum, tuber cinereum ve corpus mamillare’yi görebiliriz.

Chiasma Opticum: 3. karıncığın alt-ön duvarının birleşme yerinde bulunan görme yollarına ait sinir liflerinin oluşturduğu yassı bir oluşumdur. Chiasma opticum’un ön dış kısmından n. opticus’lar girer, arka dış kısmından ise tr. opticus’lar çıkar. N.opticus’un caprazlaştığı yassı sinir lifi kitlesidir. Üstten lamina terminalis, aşağıdan diaphragma sellae ile hipofiz bezi ile komşudur. Görme yolları ile ilgilidir (corpus geniculatum laterale).

Tuber Cinereum: Corpus mamillare’ler ile infundibulum arasında bulunan bir kabarıklıktır. Derininde nuclei tuberales bulunur. Tuber cinerium aşağı ve önde içi boş olan infundibulum ile devam eder. Infundibulum ise hipofiz bezinin arka lobu ile devam eder. Chiasma opticum ile corpus mammillare arasında, III.ventrikül tabanından aşağıya doğru uzanan kabarık alandır. Bu alanın aşağıya doğru bakan kısmı daha çıkıntılı şekilde olup, eminentia mediana adı verilir.

Corpus Mamillare: Önde tuber cinereum, arkada substantia perforata posterior arasında ve orta hatta yer alan, 5 mm. çapında 2 tane yuvarlak beyaz kitledir.

Lamina Terminalis: Aşağıda chiasma opticum’dan başlayıp yukarıda commissura anterior’a kadar uzanır ve 3. karıncığı ön taraftan sınırlar. Lamina terminalis’in hemen arka tarafındaki gri cevher kitlesinin bulunduğu sahaya area preoptica denir.

Diencephalon’un dışarıdan görülebilen tek bölümü olan hypothalamus yapıları, beyin tabanında önden-arkaya doğru sıralanan infundibulum, tuber cinereum, corpus mammillare’dir. Ayrıca chiasma opticum ve infundibulum ile beyin tabanına tutunan hipofiz bezi de görülür. Hypothalamus iç yapısında 30’dan fazla çekirdek vardır. Bu çekirdekler; homeostazis dengesinde önemli rol oynar. Otonom fonksiyonların temel kontrol merkezi olup, endokrin sistemin entegrasyonunda ve kontrolünde de etkin rol oynar.

İnfundibulum: Tuber cinereum ve eminentia mediana’nın devamı şeklinde olup, bir sap gibi aşağıya doğru uzanır.

Gl. Pituitaria/Hypophysis Cerebri: Infundibulum adlı bir sapla hypothalamus’a bağlı olan, 1x1x0.5 cm ebatlarında, 0.5-1 gr ağırlığında oval şekilli bir iç salgı bezidir. Hipofizden hormon salınımı, hypothalamus tarafından kontrol edilmektedir. Adenohypophysis (lobus anterior) ve neurohypophysis (lobus posterior) olmak üzere 2 bölümü vardır.

Fonksiyonel olarak diencephalon yapıları ile ilişkili olan bazı oluşumlar da bu bölgede yer almaktadır.

Area Preoptica: Lamina terminalis’in arka tarafında yer alan, gri cevher kitlesi olan area preoptica, telencephalon’a ait yapı olmasına rağmen fonksiyonel olarak hypothalamus’un bir bölümü gibi kabul edilir.

Hypothalamus’daki Çekirdekler (Nuclei Hypothalamicae): Hypothalamusdaki çekirdeklerin yerleşimi ve adlandırılması, farklı ekollere göre değişkenlik gösterir. Son yıllardaki çalışmalara göre; Hypothalamus çekirdekleri, midsagittal kesitte önden-arkaya doğru 3 gruba ayrılarak (ön/orta/arka) incelenir. Hypothalamus, midsagittal kesitte önden-arkaya doğru 3 grupta incelenir: A) Area hypothalamica rostralis (regio chiasmatica): ön bölgede yer alan çekirdeklerdir. 1-Nuc. preopticus; area preoptica’da dış yandan-iç yana doğru yerleşen 3 tane çekirdektir, vücut ısısını düzenler, uykuda yavaş göz hareketleri yapar, su içme hissini oluşturur, cinsel davranışların kontrolünü sağlar. 2-Nuc. supraopticus; chiasma opticum’un hemen üzerindedir (4 tane), üretilen ADH hormonu (vasopressin) sıvı dengesi ile ilgilidir. 3-Nuc. paraventricularis; sulcus hypothalamicus yakınında yer alır, oksitosin hormonunu üretir. 4-Nuc. anterior hypothalami; nuc. supraopticus ile nuc. paraventricularis arasında yer alır, parasempatik etkiye sahiptir, vazodilatasyon ve terleme ile yüksek vücut ısısını düşürür. 5-Nuc. suprachiasmaticus; chiasma opticum’un hemen üzerindedir, retinadan impulsları alır, epifize iletir, biyolojik ritm ve uyku ile ilgilidir. B) Area hypothalamica intermedia (regio tuberalis): orta bölgede yer alan çekirdekler olup, hypothalamus’un en geniş yerini kaplarlar. 1-Nuc.ventromedialis hypothalami; tokluk merkezi olarak kabul edilir. 2-Nuc. dorsomedialis hypothalami; ruhsal durumla (emosyon) ilgilidir. 3-Nuc. lateralis hypothalami; açlık merkezi olarak kabul edilir. 4-Nuc. infundibularis/arcuatus; infundibulum’da, recessus infundibularis yakınında yer alır. Ürettiği RH ve IH hormonları ile adenohipofizde üretilen hormonların kontrolünü sağlar. 5-Nuclei tuberales; fonksiyonu nuc. infundibularis ile aynı olup, tuber cinereum derinliklerinde yer alır. C) Area hypothalamica posterior (regio mammillaris): arka bölgede yer alan çekirdeklerdir. 1-Nuc. posterior hypothalami; sempatik etkili çekirdektir. Vücud ısısı düşüklüğüne duyarlı olup, vazokonstriksiyon ve titreme ile ısıyı yükseltir. Mevcut vücud ısısının korunmasını sağlar. 2-Nuclei mammillares; corpus mammillare içinde yer alan çekirdekler olup, limbik sistem, emosyon ve kısa süreli hafıza ile ilgilidirler.

Hypothalamus – Afferent Lifler: Hypothalamus, otonomik fonksiyonların (limbik sistem) kontrol merkezi olmasının yanında, hipofiz bezi ile olan bağlantısı sayesinde endokrin sistem üzerinde de etkilidir. İç organlar, regio olfactoria, cortex cerebri ve limbik sistemden çok sayıda afferent lifler alır. Temel afferent yollar: 1-Fornix; hippocampus’dan, corpus mammillare’ye lifler taşır. 2-Stria terminalis; corpus amygdaloideum’dan afferent lifler taşır. 3-Fasciculus medialis telencephali; olfaktor merkez, prefrontal korteks, formatio reticularis ile hypothalamus arasında karşılıklı lifler taşır. 4-Pedunculus corporis mammillare; erojen alanlardan mesencephalona buradan corpus mammillareye giden lifler. 5-Fasciculus longitudinalis dorsalis (Schütz demeti); beyin sapındaki çekirdeklerden hypothalamusa karşılıklı bilgi akışını sağlar. 6-Tr. thalamohypothalamicus; thalamus’dan, hypothalamusa gelen lifler.

Hypothalamus – Efferent Lifler: Hypothalamus, hipofize iki yol ile bağlanarak sinir sistemi ile endokrin sistem arasında etkileşim sağlanır: 1-Tr. hypothalamohypophysialis: hypothalamus’daki nuc. supraopticus ve nuc. paraventricularis’de üretilen ADH ve oksitosin hormonları, bu çekirdeklerden çıkan aksonlarla, tuber cinereum ve infundibulum yoluyla hypothalamus’un devamı gibi olan nörohipofize gelir. Burada yer alan nörosekretuar hücrelerde depolanır (Herring cismi) ve gerektiği zamanda hormon salınımı sağlanır. 2-Tr. tuberohypophysialis/infundibularis: hypothalamus’daki nuclei tuberales, nuc.infundibularis ve diğer küçük çekirdeklerde üretilen RH (aktive eden) ve IH (inhibe eden) hormonlar, aksonlarla infundibulum çevresindeki vasküler pleksusa gelir. Buradan kan yoluyla (portal yol) adenohipofizdeki kapiller sisteme geçer. Adenohipofiz hormonlarının salınımını veya inhibe edilmesini kontrol eder. 3-Hipofiz dışındaki efferent bağlantılar: hypothalamus, hipofiz dışında birçok yapılarla da efferent bağlantı kurar: Fasciculus/Tr.mammillothalamicus (Vicq-d’Azyr demeti); corpus mammillare’den, nuc. thalami antreiores’e oradan da gyrus cinguli’ye ulaşan limbik sistemle ilgili liflerdir. Tr. mammillotegmentalis; corpus mammillareden, mesencephalon’un tegmentum’undaki formatio reticularis çekirdeklerine giden liflerdir. İnen otonomik lifler; formatio reticularis aracılığıyla beyin sapı (kranial sinir çekirdekleri) ve omurilikte yer alan otonomik çekirdeklere ulaşır. Fasciculus longitudinalis dorsalis; fasciculus medialis telencephali, fornix ve stria terminalis karşılıklı bağlantılar (afferent-efferent) sağlarlar.

Hypothalamus Fonksiyonları Ve Lezyonlarındaki Belirtiler:

1-Otonom Sinir Sistemi Kontrolü: Otonom sinir sisteminin üst merkezi gibidir. Beyin sapı ve omurilikte yer alan parasempatik ve sempatik çekirdekleri etkiler. Hypothalamus’un ön ve medial bölümü parasempatik, arka ve lateral bölümü ise sempatik fonksiyonları düzenlemektedir. Parasempatik sistemle ilgili çekirdekler uyarıldığında; kan basıncı düşer, kalp atımı yavaşlar, mesane kasılarak miksiyon olur, sindirim sistemi hareketleri ve salgısı artar, pupilla daralır. Sempatik sistem de tersi oluşur.

2-Endokrin Sistem Kontrolü: Hypothalamus’da üretilen RH ve IH, portal yolla adenohipofizdeki hormon salınımını eksite veya inhibe ederek üreme ve büyüme gibi birçok fonksiyonları (direkt dokuları veya indirekt diğer endokrin bezleri) etkiler. Hypothalamus arka bölge lezyonlarında LH , FSH salınımı bozulur; Bu durum puberte öncesi olursa sekonder seks karakterleri gelişmez (hipogonadizm).

3-Yeme-İçme Alımının Düzenlenmesi: Hypothalamus’un lateral bölgesi açlık merkezi olup, uyarılmasında besin alımı artar. Lezyonlarında hipofaji sonucu aşırı kilo kaybı oluşur. Ventromedial çekirdek ise tokluk merkezidir. Uyarılmasında besin alımı durur. Lezyonlarında obezite olur

4-Vücut Isısı Kontrolü (Termoregülasyon): Hypothalamusun ön bölümü kandaki ısı artışına (<0.1° C) çok duyarlı olup, uyarılma sonucu (parasempatik etki) vazodilatasyon ve terleme ile ısı düşürülme mekanizmaları harekete geçer. Bilateral lezyonlarında ısı düşürülemediği için hipertermi oluşur. Arka hypothalamus bölgesi kandaki ısı düşmesine duyarlı olup, uyarılması ile vazokonstrüksiyon ve titreme oluşturarak ısının yükselmesi sağlanır. Bilateral lezyonlarında vücud ısısı artmazsa önce poikilotermi, ısı düşmeye devam ederse hipotermi tablosu oluşur.

5-Vücut Sıvı Dengesinin Sağlanması Ve Su Alımının Kontrolü: Ön Hypothalamus’da yer alan bazı küçük çekirdekler ve nuc.supraopticus, plasma osmotik basıncında çok küçük yükselmelere (%1) ve kan basıncındaki düşüşlere duyarlı olup, uyarılma sonucu nörohipofizden ADH salınımı sağlanır. Dehidratasyon veya kanamalarda olduğu gibi plazma ozmotik basınç yükselince ADH üretimi ve salınımı artar. Aşırı hidratasyonda (alkol alımı) ADH salınımı azalır. ADH yetersiz üretilirse diabetes insipidus tabkosu oluşur. Hypothalamus’un ön ve lateral bölümleri susuzluk merkezi olarak bilinir.

6-Biyolojik Ritm Ve Uyku-Uyanıklık: Nuc. suprachiasmaticus, retinadan aldığı ışık uyarıları sayesinde, vücud fonksiyonlarını düzenleyen biyolojik bir iç saat gibi çalışır. Hypothalamus un ön bölgesi uyuma merkezi, arka bölgesi ise uyanma merkezi olarak fonksiyon yapar. Ön bölge lezyonunda insomnia (uyuyamamak); arka bölge lezyonunda hipersomnia (uzun süreli uyumak) tablosu gelişir. Yaşlılıkta ve alzheimer hastalığında oluşan biyolojik ritm bozukluğu (uyku problemi) bu çekirdeğin lezyonu ile olur.

7-Emosyonel/Duygusal Davranış Kontrolü: Duygular (sevgi, nefret, öfke, korku, neşe, üzüntü) kişilere göre farklı emosyonel davranışlara yol açar. Hypothalamus > limbik sistem > beyin sapı > omurilik bağlantıları ile kişilerde somatik yanıtlar (deride kızarma, pupilla dilatasyonu, terleme, kalp atımı ve solunum sayısında artış, midede yanma) doğurur. Ventromedial hypothalamus lezyonlarında öfke ve saldırganlık oluşur. Arka hypothalamus lezyonlarında uysallık ve apati (ilgisiz, umursamaz) oluşur.

8-Bellek: Hypothalamus arka bölge lezyonlarında (corpus mammillare + fornix içeren) hafıza kaybı (özel olaylar) olur ve yenileri belleğe alınmaz.

9-Üreme Ve Seksüel Davranış: Dorsal bölge orgazm oluşmasını sağlar.

Diencephalon Arter Ve Venleri: Arterleri: a. cerebri posterior, a. communicans posteriror, a. choroidea anterior. Venleri: vv. internae cerebri ve v. basalis’e dökülür. Buradan da v. manga cerebri > sinus rectus’a drene olur.

—————————————————————————————————

Görme Yolları

N.opticus, S.S.A. (spesiyal somatik afferent) bir duyu olan görme uyarılarını taşıyan tümüyle duyusal bir kranyal sinirdir. Yaklaşık uzunluğu 4 cm, bunun 2,5 cm’lik kısmı orbita’da 0,5 cm’lik kısmı canalis opticus’ta ve 1 cm’lik bölümü de cavitas cranii’de bulunur. N. opticus’daki yaklaşık lif sayısı yaklaşık 1.200.000 kadardır. Otofokus yapan lens ’i, diyafram gibi çalışan iris’ i ve ışığa hassas bir film fonksiyonu gösteren retina’sı ile bir fotograf makinasını andırır. Görme duyusu, retinadaki fotoreseptör hücreler tarafından algılanır ve n. opticus aracılığıyla görme yollarının diğer kısımlarına iletilir. Retinadan myelinsiz olarak başlayan n. opticus lifleri, lamina cribrosa’yı geçtikten sonra myelin kılıfı kazanırlar.

Discus nervi optici bölgesinde ışığa duyarlı foto reseptörler bulunmaz (Kör nokta). N. opticus’u oluşturacak olan lifler polus posterior’un 3-4 mm temporalinde papillomaküler demet olarak adlandırılan özel bir düzenlemede seyreder. Retina’nın en iyi gören yeri olan çukur bölgeye makula lutea denir. N. opticus’u oluşturan lifler, sclera’yı kalbur gibi delerek geçerler, sclera’nın bu bölgesine lamina cribrosa sclera denir.

Retina’nın Yapısı: Retina dışta stratum pigmentosum, içte ise stratum nevrosum olmak üzere iki tabakadan oluşur. Yapılan histolojik kesitlerde, coroidea’dan corpus vitreum’a doğru 10 tabakadan oluşur: 1-Stratum pigmentosum, 2-Stratum nervosum, 3-Stratum limitans externum, 4-Stratum nucleare externum, 5-Stratum plexiforme externum, 6-Stratum nucleare internum, 7-Stratum plexiforme internum, 8-Stratum ganglionicum, 9-Stratum neurofibrarum, 10-Stratum limitans internum. Hücreler: 1. Nöron > retina’da bulunan koni ve basil hücreleriadı verilen fotoreseptörler. 2. Nöron > retina’nın stratum nucleare internum tabakasında yer alan bipolar nöronlar. 3. Nöron > retina’nın stratum ganglionicum tabakasında yer alan multipolar nöronlar.

Işık duyusu retina’dan lobus occipitalis’de bulunan görme merkezine 4 nöronla iletilir: 1. Nöron > retina’da bulunan koni ve basil hücreleri adı verilen fotoreseptörler. 2. Nöron > retina’nın stratum nucleare internum tabakasında yer alan bipolar nöronlar. 3. Nöron > retina’nın stratum ganglionicum tabakasında yer alan multipolar nöronlar. 4. Nöron > corpus geniculatum laterale’de bulunan nöronlar.

Basil hücreleri: 100 milyon. Rhodopsin denen tek tip fotopigment içerirler (renksiz görme ile ilgilidirler). Uyarılma eşikleri daha düşüktür (alacakaranlık ve karanlıkta görmeyi sağlarlar). Koni hücreleri: 7 milyon. Opsin adı verilen, mavi, kırmızı ve yeşil ışığı absorbe eden üç tip fotopigment içerirler (renkli görme ile ilgilidirler). Uyarılma eşikleri yüksektir (aydınlık ve bol ışıklı ortamda net görme).

Işığın retinada bulunan fotopigmentler üzerine düşmesi, koni (C) ve basillerde (R) kimyasal bir reaksiyona sebep olur ve bu reaksiyon sinir impulsuna dönüşür. Koni ve basiller, görme yollarının 2. nöron’u olan bipolar nöronlarla (B) sinaps yaparlar. Bipolar nöronlar iletiyi görme yollarının 3. nöronu olan multipolar ganglion hücrelerine (G) iletirler. Görme yolların 3. nöronu olan multipolar nöronların aksonları, (yaklaşık 1.2 milyon lif) area cribriformis’teki delikler aracılığıyla sclera’dan geçer ve n. opticus’u oluştururlar. Uzunluğu 4-5 cm olan n. opticus, orbita’da corpus adiposum orbitae içinde arkaya doğru uzanır, önce anulus tendineus ve daha sonra canalis opticus’dan geçerek cavitas cranii içerisine girer.

N.opticus’un intracranial bölümü 1 cm uzunluğundadır. Sağ ve sol n. opticus hipofiz bezinin ön üst kısmında birleşerek Chiasma Opticum’u oluştururlar. N. opticus, gerçek anlamda bir kranial sinir olmayıp esasında bir beyin traktus’udur. İçindeki aksonlarının myelin kılıfı kranial sinirlerde olduğu gibi Schwann hücreleri tarafından değil, S.S.S.’de olduğu gibi oligodendrositler tarafından yapılır. Bu durum n. opticus hasarlarında, rejenerasyon yeteneği göstermemesi gibi bir dezavantaj doğurur. Ayrıca, içten dışa, pia mater, arachnoidea mater ve duramater tarafından sarılır. Bu zarlar arasındaki aralığa spatium inter vaginale adı verilir. Bu aralık nedeniyle kafa içi basınç artışı sendromu (KİBAS) göz dibi incelemelerinde ortaya cıkar.

Chiasma Opticum: N. opticus içerisinde her iki taraftan gelen 1.2 milyon lifin yaklaşık % 53’ü çaprazlaşarak chiasma opticum’u oluşturur. Her iki retina’nın nazal yarımından gelen lifler chiasma opticum’da çapraz yapıp karşıya geçerken, temporal yarımından gelen lifler çapraz yapmadan chiasma opticum’un lateral kısmından geçerler. Chiasma’nın, aşağıda hypophysis cerebri ve yanlarda a. carotis interna ile yaptığı komşuluklar önemlidir.

Tractus Opticus: Görme yollarının, chiasma opticum’dan sonra gelen bölümüdür. Sağ tractus opticus’ta her iki gözün sağ yarısından, sol tractus opticus’da ise her iki gözün sol yarısından gelen lifler yer alır. Crus cerebri etrafından dolanarak Corpus Genıculatum Laterale’ye uzanır. Liflerin büyük bölümü burada yer alan 4. nöronla bağlantı yapar. Işık ve baş-boyun refleksleri ile ilgili olan çok az bir bölüm lif ise burada kesilmeden geçer, brachium colliculi superioris aracılığıyla mesensefalon’un colliculus superior’u ve nuc. pretectalis’inde sinaps yaparlar. Liflerin büyük bölümü burada yer alan 4. nöronla bağlantı yapar. Işık ve baş-boyun refleksleri ile ilgili olan çok az bir bölüm lif ise burada kesilmeden geçer, brachium colliculi superioris aracılığıyla mesensefalon’un colliculus superior’u ve nuc. pretectalis’inde sinaps yaparlar.

Corpus Geniculatum Laterale: Pulvinar thalami’nin dış kısmında yer alır. Tractus opticus’un liflerinin sinaps yaptığı görme yollarının 4. nöronları yer alır. Buradan başlayan lifler arkaya doğru Radıatıo Optıca (tractus geniculocalcarinus) olarak uzanırlar. Sağ radiatio optica’da her iki gözün sağ yarısından, sol radiatio optica’da ise her iki gözün sol yarısından gelen lifler yer alır.

Radiatio Optica: Corpus geniculatum laterale’de bulunan 4. nöronların aksonları’dır. Capsula interna’nın pars retrolenticularis’inden geçerek, lobus occipitalis’de, sulcus calcarinus’un alt ve üst kısmındaki primer görme alanına (17. alan) gider.

Görme Merkezleri: 17. Alan (area striata): sulcus calcarinus’un iki yanında yer alan primer görme alanıdır. 18. Alan (area parastriata): primer görme alanından gelen görme uyarıları ile geçmiş görme deneyimleri arasında ilişki kurar, böylece kişi gördüğünü değerlendirir ve tanır. Renk görme ve bir cismi aramak da bu alanın işidir. 19. Alan (area peristriata): görüntü yakalandıktan sonra cismin takip edilmesinde görevi vardır.

Görme Olayı – Görme Alanı: Cisimlerden yansıyan ışığın göze çarpması, gözün ışığı kıran ortamları tarafından kırılarak retina üzerinde baş aşağı ve sağı sola gelmiş durumda bir görüntü oluşturmasına görme olayı denir. Baş ve gözler sabit durumda iken her iki gözün görebildiği alana görme alanı denir. Görme alanının ortasındaki macula lutea’ların gördüğü yuvarlak küçük alana santral görme alanı denir. Santral görme alanının çevresindeki daha geniş alana parasantral görme alanı denir. Retina’dan görme merkezine kadar görme yollarına ait lifler belli bir düzen içerisinde sıralanmışlardır. N. opticus: burada yalnız bulunduğu tarafın retina’sından gelen lifler vardır. Retina’nın temporal tarafından gelen lifler dışta, nasal tarafından gelen lifler içte, macula lutea’dan gelen lifler ise tam ortada uzanır. Tractus opticus: burada her iki tarafın retina’sından gelen lifler vardır. Sağ tractus opticus’da sağ göz retina’sının temporal, sol göz retina’sının nasal lifleri yer alır. Sol tractus opticus’da sol göz retina’sının temporal, sağ göz retina’sının nasal lifleri yer alır. Radiatio optica: burada radiatio optica corpus geniculatum laterale’den görme merkezine iki ayrı demet şeklinde uzanır. Üst demet sulcus calcarinus’un üst kısmına, alt demet sulcus calcarinus’un alt kısmına gider. Görme merkezi (17. alan): sağ taraftaki görme merkezi sol görme alanından, sol taraftaki görme merkezi ise sağ görme alanından kaynaklanan ışık duyusunu alır. Üst görme alanından retina’nın alt kısmına gelen duyular sulcus calcarinus’un alt kısmına, alt görme alanından retina’nın üst kısmına gelenler ise sulcus calcarinus’un üst kısmında 17. alana projekte olurlar. Macula ile ilgili lifler, 17. sahanın arka kısmına, macula’dışından gelen lifler ise 17. sahanın ön kısmına projekte olurlar.

Görme yollarının herhangi bir bölümündeki bir lezyon değişik tipte görme noksanlığına neden olur. Her iki gözün aynı görme alanlarında meydana gelen bozukluğa homonim, farklı görme alanlarında meydana gelen bozukluğa ise heteronim bozukluk denir. Görme alanının yarısında körlüğün meydana gelmesine ise hemianopsi denir.

Bir taraftaki n. opticus lifleri kesilirse, o taraftaki gözde tam körlük oluşur (multiple sclerosis’de görülebilir). Sağ tractus opticus’da sağ göz retina’sının temporal, sol göz retina’sının nasal lifleri yer alır. Sol tractus opticus’da sol göz retina’sının temporal, sağ göz retina’sının nasal lifleri yer alır.

Pupilla – Işık Refleksi: Direkt ışık refleksi; ışık tutulan gözde pupilla’nın daralması. Indirekt (konsensual) ışık refleksi; bir göze tutulan ışığın diğer göz pupillasını daraltması. Tr. opticus içerinde bulunan liflerden bazıları corpus geniculatum laterale’de sinaps yapmaz ve colliculus superior seviyesinde mesencephalon’da bulunan nuc. pretectalis’e projekte olur. Nuc. pretectalis’den kalkan uyarı her iki taraf Edinger-Westphal çekirdeğine gider. Edinger-Westphal’den çıkan preganglioner parasimpatik lifler gang. ciliare’ye, bu gangliondan çıkan postganglioner parasimpatik lifler nn. ciliares breves içinde m. sphincter pupilla’yı uyarırlar. Pretectal çekirdeklerden Edinger-Westphal çekirdeğine giden uyarının çift taraflı olması, bir göze tutulan ışığın diğer gözde de pupilla’nın daralmasına yol açar (konsensual (indirekt) ışık refleksi). Tr. opticus içerinde bulunan liflerden bazıları corpus geniculatum laterale’de sinaps yapmaz ve colliculus superior seviyesinde mesencephalon’da bulunan nuc. pretectalis’e projekte olur. Nuc. pretectalis’den kalkan uyarı her iki taraf Edinger-Westphal çekirdeğine gider. Edinger-Westphal’den çıkan preganglioner parasimpatik lifler gang. ciliare’ye, bu gangliondan çıkan postganglioner parasimpatik lifler nn. ciliares breves içinde m. sphincter pupilla’yı uyarırlar.

Akomodasyon-Konverjans Refleksi: Gözün yakınlaşan objeyi görmeye yönelik cevabıdır. Gözler yakınlaşan objeye odaklanabilmek için içe bakar (konverjans). Pupillalar daralır (myosis). Lensin kalınlığı (dolayısı ile kırma gücü) artar. Tüm bu hareketler; görüntünün retina üzerine net bir şekilde düşürülmesi içindir. Primer görme alanından kalkan uyarılar önce frontal görme alanına gider. Buradaki nöronların aksonları n. oculomotorius’un her iki çekirdeğini de uyarır. Edinger-Westphal çekirdeğindeki nöronların aksonları; m. ciliaris’leri uyararak lens kalınlığının artmasını, m. sphincter pupillae’yi uyararak pupilla’ların daralmasını sağlar. Nuc. nervi oculomotorius lifleri ise ipsilateral m. rectus medialis’e gider ve konverjansı sağlar.

Kornea Refleksi: Kornea veya konjunctiva’ya yumuşak bir cisimle dokunulduğunda göz kapaklarının kapanması ile sonuçlanan refleks harekettir. Burada cornea veya conjunctiva’dan alınan duyu n. opthalmicus ile nuc. pontinus nervi trigemini’ye taşınır. Buradaki ara nöronlar aldıkları impulsları, fasciculus longitudinalis medialis aracılığıyla nuc. nervi facialis’in m. orbicularis oculi’yi innerve eden nöronlarına iletir ve gözler kapatılır.

Gövde Refleksleri: Okurken veya bir uçağı takip ederken göz,baş ve boyun isteğimiz dışındaki ince hareketleri, ve hatta gözü koruma gayesiyle göz kapağının kapatılması ve kolların yukarı kaldırılarak ışığın göze girmesini önleme hareketleridir. Işık, n. opticus, chisma opticus ve tractus opticus aracılığı ile colliculus superior’a buradan da tractus tecto spinalis, tecto bulbaris (tecto nuclearis) vasıtasıyla medulla spinalisin ön boynuz motor çekirdekleri veya cranial sinir ön boynuz motor çekirdekleriyle bağlantı kurar.

Deri İle İlgili Pupilla Refleksi: Çok acı duyacak şekile deri uyarıldığı taktirde pupillada genişleme görülür. Derinin uyarılması: Afferent lifler 1. ve 2. torakal medulla spinalisdeki segmentteki sempatik merkezi uyarır. Burdan çıkan preganglionik sempatik lifler ganglion cervicale superius’a gider. Burada nöron değiştiren lifler, post ganglionik lif olarak plexus caroticus internus etrafında, nervus ciliaris longus aracılığı ile iristeki musculus dilatator pupillaya giderek pupillayı genişletir.

Her İki Gözün Ortak Hareketi: Her iki gözün ortak hareketini sağlayan yol, fasciculus longitudinalis medialis’dir. Bu lif demeti aynı zamanda gözlerin ve boynun ortak hareket etmesini sağlar.

Görme Yolları Kliniği: Kranium içerisindeki tümör abse ve kanamalar KİBAS’a sebep olur. Bu durumda oftalmoskop ile yapılan göz dibi muayenelerinde papiledema denilen bulgu ortaya çıkar. Görme yollarında olan bir hasar, görme bozukluğu oluşturur. Bunlar görme yollarında görülen hasarlardır. Direk ve indirek pupilla ışık refleksinde pupilla’nın genişlemesi ve daralması gözlenir.

—————————————————————————————————

Göz

Dış dünyayı görmemizi sağlayan ve orbita adlı göz çukurlarına sağlı-sollu yerleşmiş bir çift duyu organına göz adı verilir. İnsan gözü tüm vücuttaki reseptörlerin %70’ini içeren özel bir yapıya sahiptir. Gözümüze dış dünyadan birçok görsel (visuel) uyarılar gelmesine karşın, elektromagnetik spektrumun 1/70’ine duyarlı olduğundan ancak bir kısmını görürüz. İnsanlarda gözler önde yerleşmiştir. İnsanlarda tek bir gözün görebileceği bütün alana monokuler görme alanı denir. Monokuler görme alanları birbirlerinin üstüne atlarlar. İki monoküler görme alanı birbirlerine girift olmuş şekildedir. Bu tip görmeye binokuler görme alanı denir. Bu pozisyonda uzayın 208 derecelik horizontal bölümü görülür. Başın arkasında kalan 152 derecelik alan kör alandır. Göz periferik görme organıdır. Kendisini dış etkenlerden koruyan orbita boşluğu içinde yerleşmiştir.

Orbita: Yüz iskeletinde tabanı (aditus orbitae) önde, tepesi arkada olan piramid şeklindeki kemik yapıdır. 4 kenarı bulunur; margo supraorbitalis, margo infaorbitalis, margo medialis, margo lateralis. 4 duvarı bulunur; paries superior, paries inferior, paries medialis, paries lateralis.

Periorbita (Periosteum): Orbitanın yapısına katılan kemikleri örten tabakadır. Canalis opticus ve fissura orbitalis’lerden geçer ve kafatasının içini döşeyen dura mater ile devamlılık gösterir. Orbita kenarlarından itibaren de kafatasının dış yüzeyini döşeyen pericranium ile devam eder.

Organum Visus (Görme Organı): 1-Organa oculi accessoria: Kaş (Supercilium), kirpik (Cilia), palpebrae, dış göz kasları, fasciae orbitales, apparatus lacrimalis. 2-Bulbus oculi: Tunica fibrosa bulbi; cornea, sclera. Tunica vasculosa bulbi; choroidea, corpus ciliare, iris. Tunica interna bulbi; pars pigmentosa, pars nervosa. 3-Işığı kıran ortamlar: cornea, humor aquesus, lens, corpus vitreum. 4-Görme siniri ve görme yolları.

Supercilium: Orbita’nın üst kenarında eğik seyirli, kalın kısa kıllar. Alından terin göze inmesini engeller.

Palpebrae: Palpebra superior ve inferior; gözü dış etkenlerden ve kurumaktan koruyan ince, hareketli iki oluşum. Rima palpebrarum; iki palpebra arası aralık. Commissura palpebrarum; yanlarda göz kapaklarının birleşiği yer (medial ve lateral canthus olarak da bilinirler). Angulus oculi; commissura’ların oluşturduğu açı. Papilla lacrimalis; her iki göz kapağının medial kenarındaki kabarıklıklar. Punctum lacrimale; papilla lacrimalis’in ortasındaki göz yaşının emildiği küçük delikçikler.

Gözde Sırayla Yapılar: 1-Deri (cutis). 2-M. orbicularis oculi. 3-Tarsus superior ve inferior. 4-Gll. tarsales (meibom bezleri); tarsuslar içine gömülü, kanalları limbus palpebralis posterior’a açılan, salgıları kapakların biribirine yapışmasını ve göz yaşının dışa akmasını önleyen modifiye yağ bezleridir. 5-Tunica conjunctiva palpebrarum.

Tarsuslar: Palpebraların fibröz yapılarına tarsus denilir. Gözün medial ve lateral kısmında tarsusların uçları birleşir. İç yapı; lig. palpebrae mediale ile maxilla’ya tutunur. Dış yapı; lig. palpebrae laterale ile os zygamaticum’a tutunur.

Tunica Conjuctiva: Sclera’nın görünen kısmı ile göz kapaklarının arka yüzünü döşeyen mukoza yapısında şeffaf zardır. Tunica conjunctiva palpebralis: Göz kapaklarının iç kısmını döşer. Damardan zengin, kalın ve opaktır, çok sayıda papilla içerir. Tunica conjunctiva bulbaris: Sclera’ya gevşek olarak tutunur. Şeffaf, ince ve daha az damarlıdır. Conjunctivanın göz küresine doğru geri döndüğü bölgelere fornix adı verilir. Üst göz kapağında fornix superior alt kapakta fornix inferior bulunur.

Apparatus Lacrimalis (Göz Yaşı İle İlgili Oluşumlar): 1-Gl. lacrimalis: pars orbıtalıs ve pars palpebralis yapıları vardır. Saccus lacrımalıs; gözün iç kısmında bulunan, göz yaşının toplandığı bölüm. Göz kapağı hareketleri saccus lacrimalis’de pompa hareketi oluşturur ve gözyaşı sıvısı puntum lacrimale’den emilerek canaliculi lacrimalis’e geçer. 2-Canaliculi lacrimalis: üst ve alt kapakta birer tane olacak şekilde punctum lacrimale’den başlarlar. Daha sonra içe doğru kıvrılarak saccus lacrimalis’e açılırlar. 3-Saccus lacrimalis: canaliculi lacrimalis’lerin açıldığı, ductus nasolacrimalis’in üst kısmında bulunan kör kesedir. Göz kapağı hareketleri sırasında bir emme basma tulumba gibi çalışarak göz yaşının punctum lacrimale’lere geçişini kolaylaştır. 4-Ductus nasolacrimalis: saccus lacrimalis’in alt kısmından başlayarak burun boşluğunda meatus nasi inferior’un ön bölümünde sonlanan yaklaşık 2 mm uzunluğundaki bir kanaldır.

Mm. Bulbi (Göz Kasları): Göz yuvarlağını haraket ettiren 6 kas ile üst göz kapağını kaldıran m. levator palpebra superios, ekstrinsik göz kasları olarak adlandırılır. M.obliqus inferior hariç, tüm ekstrinsik göz kasları orbita apeksinden başlayıp öne doğru seyrederek göz yuvarlağına yapışırlar. Göz yuvarlağını hareket ettiren 6 kastan 4 tanesi düz seyirli 2 tanesi oblik seyirlidir. Düz seyirli kaslar (mm. recti bulbi) canalis opticus un orbitaya açılan deliğinin üst, iç, alt ve fissura orbitalis superior’un iç kenarına yapışan fibröz halkadan (Zinn halkası) başlar. M. rectus lateralis n. abducens, diğer düz seyirli kaslar n. oculomotorius tarafından innerve edilirler. Oblik seyirli kaslar farklı başlama ve sonlanma yerlerine sahiptir. M. obliqus superior n. trochlearis, m. obliqus inferior n. oculomotorius tarafından innerve edilir. M. rectus lateralis ve medialis göz küresini dışa ve içe döndürür. M. rectus superior ve inferior ise uzun eksenleri göz küresine değil de, orbita’ya uyduğundan, göz küresini direkt yukarıya ve aşağıya çeviremezler, sırasıyla yukarı-mediale ve aşağı-mediale baktırırlar. Gözü aşağı-dışa baktıran m. obliquus superior ve yukarı-dışa baktıran m. obliquus inferior, m. rectus sup. ve inf.’un hareketlerini dengelemek için gereklidir. Göz küresinin ve göz kapağının hareketlerini gerçekleştiren kaslardır. M. rectus superior ve m. obliqus inferior hareketlerinin vektöryel toplamı gözü direkt yukarıya, m. rectus inferior ve m. obliqus superior hareketlerinin vektörel toplamı ise gözü direkt aşağıya baktırır.

Göz Kasları
Kas Origo İnsertio İnnervatio Hareket
M. levator palpebrae sup. Ala minor, canalis opticus Üst göz kapağı derisi N. oculomotorius Üst göz kapağını yukarı kaldırır
M. rectus superior Arcus tendineus communis Sclera (kornea’nın hemen arkasında) N. oculomotorius Elevasyon- adduction, medial rotasyon
M. rectus inferior Arcus tendineus communis Sclera (kornea’nın hemen arkasında) N. oculomotorius Depresyon, adduction, medial rotasyon
M. rectus lateralis Arcus tendineus communis Sclera (kornea’nın hemen arkasında) N. abducens Abduction
M. rectus medialis Arcus tendineus communis Sclera (kornea’nın hemen arkasında) N. oculomotorius Adduction
M. obliquus superior Sfenoid kemik Sclera (trochlea’da yön değiştirerek rectus sup.’un altında) N. trochlearis Abduction, depresyon, lateral rotasyon
M. obliquus inferior Orbita tabanının ön kısmı Sclera (rectus lat.’in derininde) N. oculomotorius Abduction, elevasyon, lateral rotasyon

.

Bulbus Oculi (Göz Küresi): Göz küresi (bulbus oculi) orbita içinde yer alan yaklaşık 2,5 cm çapında 10 gr ağırlığında yuvarlak bir biokameradır. Bulbus oculi’ nin öndeki en çıkıntılı yerine polus anterior arkada bulunan scleral bölgenin en çıkıntılı yerine polus posterior denir. Göz ekseni axis bulbi bu iki noktadan geçer. Polus anterior’ dan başlayıp lensin ortasından geçerek retinanın en iyi gören yeri olan fovea centralis’ten geçen tasarılı eksen axis opticus (axis visiu- görme ekseni) olarak adlandırılır. Bu eksenler görmede özellik taşırlar. Yapısı: Polus anterior; göz küresinin önde en çıkıntılı noktası. Polus posterior; göz küresinin arkada en çıkıntılı noktası. Axis bulbi; iki polus’u dış yüzler arasında birleştiren eksen. Axis opticus; lensin arka yüzündeki en çıkıntılı noktasından geçerek retina’nın fovea centralis’inde sonlanan eksen. Equator; axis opticus’u dik kesen çizgi. Myopia, hipermetropia gibi kırma kusurlarında eksen uzunlukları değişir. Katmanlar: Bulbus oculi, dıştan içe doğru üç katmanda oluşmuştur; 1-Tunica fibrosa bulbi; cornea, sclera. 2-Tunica vasculosa bulbi; iris, corpus ciliare, choroidea. 3-Tunica interna bulbi (retina).

Cornea (Tunica Fibrosa Bulbi): Tunica fibrosa’nın saydam ve avasküler olan 1/6 ön bölümüdüri. Arkadaki sclera ile birleşme yerine limbus corneae denir. Çapı yaklaşık 11.5 mm, kalınlığı periferde 1.2, merkezde 0.5-0.6 mm. Kan ve lenf damarı içermez; humor aqueus ve göz yaşından difüzyon ile beslenir. Duyusal innervasyon; n.trigeminus tarafından sağlanır. Cornea’ nın ön yüzü konvekstir, facies anterior, arka yüzü konkavdır ve facies posterior denilir. Küçük travmalarda bile şiddetli ağrı duyulur.

Sklera (Tunica Fibrosa Bulbi): Tunica fibrosa’nın beyaz renkli olan 5/6 arka bölümüdür. Kalınlığı önde 0.6, arkada 1 mm. Choroidea’dan spatium perichoroideale ile ayrılmıştır. Kornea ile birleşme yerinde göz içi sıvısı humor aqueus’un venöz dolaşıma geçtiği sclemm kanalı bulunur. Lamina cribrosa sclerae; N. opticus’un çıkış yeri, sinir lifleri ile delindiğinden sclera’nın en zayıf yeri. Lamina cribrosa’daki deliklerden ortadaki diğerlerine göre daha büyüktür ve içerisinden a.v. centralis retinae geçer. Lamina cribrosa çevresinde a.v. ve nn. ciliaris breves ve longi’lerin geçişini sağlayan çok sayıda delik bulunur.

Tunica Vasculosa Bulbi (UVEA): Tunica vasculosa bulbi choroidea, corpus ciliare ve iris olmak üzere üç kısımdan oluşur. Damar ve pigmentten zengin tabakadır.

Choroidea: Choroidea; hemen altındaki retina’ya zengin kan damarı sağlar, göz küresinin arka 5/6’sındaki skleranın iç yüzünü döşer ve önde ora serrataya kadar uzanır. Damardan çok zengin ince, kahve renkli tabakadır. Önde, ora serrata’da corpus ciliare ile devam eder, arkada n. opticus’un kenarlarına tutunur. Sclera ve retina arasında uzanır. Sclera’ ya gevşek retina’ ya sıkıca tutunur. Sclera ile arasında spatium perichoroideum bulunur. Histolojik olarak 4 katmanda incelenir.

Corpus Ciliare: Corpus ciliare; Sclera’nın 1/4, ön parçasının derininde kalan orta bölümdür. Arkasında choroidea, önünde iris uzanır. Orta tabakanın (tunica vasculosa bulbi’nin) ora serrata ile irisin dış kenarı arasında kalan bölümüdür. Corpus ciliare’nin arka yüzünde proc. ciliares’leri bulunur, bunun medial bölümüne corona ciliaris adı verilir. Otonom sinirlerle innerve edilen m. ciliaris aracılığıyla akomodasyon sırasında lensin kalınlığını ayarlar ve proccessus ciliaris’den gözün arka kamarasına humor aqueus sekrete eder. Choroida’nın ön ucundan (ora serrata) iris’a kadar uzanan ~6 mm’lik uvea bölümüdür. Lensi asan fibrae zonulares’lerin periferik uçları corpus ciliare’ye tutunur. İç yüzde ora serrata’dan başlayıp iris’e doğru uzanan ışınsal plicalar (plicae ciliares), irise yaklaştıklarında birleşerek proc. ciliaris’i oluşturur. Plica ciliarisler orbiculus ciliaris adı verilir corpus ciliaris’in arkasında bulunan halka yapıdır, proc. ciliaris’ler plikalı kısım olan corona ciliaris’i oluşturur. Coracoid’in öne doğru devamıdır. Retinanın ora serrata’sından irise kadar uzanır. Lensin kenarından başlayan fibria zonularis’ler (lig. suspansorium) iplikcikler olarak corpus ciliareye tutunur. Pars plicata ve pars plana olmak üzere iki kısımda incelenir. Corpus ciliare içinde düz kaslara musculus ciliaris adı verilir. Mm. ciliares corpus ciliares de bulunan düz kas grubudur. Meridionel, oblik ve sirküler olarak 3 gruptan oluşur. M. ciliaris n. oculomotorius’un parasempatik liflerinden innerve olur. Bu kas accomadasyon fonksiyonunda çok önemlidir. Procesus ciliaris’ler; camera posterior bulbi’ye humor aqueus salgılar ve fibrae zonulares aracılığıyla lens’e tutunur. N. oculomotorius’la gelen parasimpatik uyarı ile corpus ciliare içindeki m. ciliaris kasıldığında fibrae zonulares gevşeyerek lens kalınlığını artırır. Böylece yakındaki bir objeyi net görebilmek için göz uyumunda (akomodasyon) aktif rol oynar.

İris: Orta tabakanın, cornea’nın hemen arkasında bulunan bölümü olup, çevrelediği açıklığa pupilla adı verilir. Ön yüzü, camera anterior bulbi’nin arka duvarını, arka yüzü ise camera posterior bulbi‘nin ön duvarını oluşturur. İçerisinde bulunan m. sphincter pupilla ve m. dilatator pupilla aracılığıyla pupilla’dan göze giren ışığı ayarlar. Rengi, en alt tabakada bulunan melanin pigmenti miktarıyla bağlantılı olarak açık maviden koyu kahveye kadar değişir. Bir diafram gibi kasılıp gevşeyerek ışık miktarını kontrol eder, margo medialis (serbest kenar) in sınırladığı alana pupilla denir. Pupillanın çapı ortalama 4- 5 mm olup ışık miktarına bağlı olarak 1 ila 8 mm arasında değişebilir. Periferde corpus ciliarede fibröz tabakaya tutunan iris ile cornea arasında angulus iridocornealis oluşur. İris parankiminde (stroma) pigment bulunur. Bu pigment melanin olarak göz renginden sorumludur. İris’in yapısında bulunan kaslar, bir bant şeklinde pupillayı çevreleyen düz kaslardır. Bu kaslardan merkeze yakın, sirküler tarzda olanına m. sphincter pupilla ve periferde radial tarzda uzanan kas liflerinede m. dilatator pupilla adı verilir. Sphincter pupilla n. oculomotorius’un parasempatik lifleri ile innerve olur ve pupilla’yı daraltır (miosis). M. dilatator pupilla, n. ciliaris longus’dan gelen sempatik liflerle innerve olur ve pupilla’yı genişletir (midriazis).

Tunica İnterna Bulbi (Retina): Bulbus oculi’nin en içte bulunan çok ince sinir tabakasıdır (nöral sensorik tabakadır). Sinirsel tabaka da denir. Dış yüzü choroidea, iç yüzü ise membrana vitrea ile temastadır. Retina nervos ve pigment adı verilen yapılardan oluşur. Tunica retina bulbide fonksiyonel ayrım görülür; pars caeca (görmeyen bölüm – nonvisual) ve pars optica (gören bölüm – visual). Morfolojik olarak ayrımında ise pars pigmentosa ve pars nevrosa olarak iki kısımda incelenir. Bu iki bölüm arasındaki sınır choroidea ile corpus ciliare’ nin geçiş seviyesi olup bu seviyeye ora serrata adı verilir. Pars caeca: ora serrata’dan devam eden processus ciliarisleri ve iris’ i içten örten kısımdır. Ora serrata’nın ön tarafında kalan corpus ciliare’ nin arka kenarında sinirsel doku kaybolur. Bu doku irisin arka yüzünde de devam eder. Ora serrata, retinanın ışığa duyarlı olan ve olmayan bölümleri arasındaki sınırı oluşturur. Pars optica retina: ora serrata’nın arka tarafında kalan sinirsel doku içeren bölümüdür. Bu bölümde aşağıdaki oluşumlar görülür. Macula; retina’nın arka bölümünde n. opticus’a yakın olan oval, sarımsı alan. Fovea centralis; makula’nın ortasındaki nokta (net görme ve çabuk renk ayrımı noktası, en iyi görme alanı). Discus nervi optici; macula’nın 3 mm kadar iç (nasal) tarafında n. opticus’un oluşturduğu daha açık renkli alan.

Retina’nın Yapısı: Retina dışta stratum pigmentosum, içte ise stratum nevrosum olmak üzere iki tabakadan oluşur. Yapılan histolojik kesitlerde, coroidea’dan corpus vitreum’a doğru 10 tabakadan oluşur. 1-Stratum pigmentosum. 2-Stratum nervosum. 3-Stratum limitans externum. 4-Stratum nucleare externum. 5-Stratum plexiforme externum. 6-Stratum nucleare internum. 7-Stratum plexiforme internum. 8-Stratum ganglionicum. 9-Stratum neurofibrarum. 10-Stratum limitans internum.

Retina Damarları: Retina, iki arter ve ven grubu tarafından damarlanır. 1) Aa.-vv. ciliares; a.v. ciliares ant., a.v. ciliares post. breves, a.v. ciliares post. Longae. 2-A.v. centralis’in dalları. A.v. centralis retinae, retina’ya discus nervi optici’den girer ve çıkarlar. A. centralis, a. ophthalmica’nın dalıdır ve v. centralis, v. ophthalmica superior aracılığıyla sinus cavernosus’a dökülürler.

Sclera; göz kapakları arasında beyaz gürünen bulbus oculi bölümü. Cornea; öne doğru dış bükey olan, iris ve pupillayı örten ve ışığı en fazla kıran saydam tabaka. Iris; göze rengini veren bölüm. Pupilla; ışığın göze girdiği halka.

——————————————–

Gözün Işığı Kırıcı Ortamları: Işığın retina üzerine düşmesini sağlayan şeffaf oluşumlara gözün ışıgı kıran ortamları denir. Işık, retinaya ulaşana kadar aşağıdaki oluşumlardan geçer. Bunlar; cornea, humor aqueus, lens, corpus vitreum.

Humor Aqueus: Camera anterior ve posterior bulbi’yi dolduran hafif alkali, renksiz bir sıvıdır. Proc. ciliaris’de üretilir ve camera posterior bulbi’ye verilir. Pupilla aracılığıyla camera anterior bulbi’ye geçer. Angulus iridocornealis’teki lig. pectinatum’un aralıkları olan spatia anguli iridocornealis’den (fontana aralıkları) geçerek Schlemm kanalına emilir. Sclemm kanalından da vv. ciliares anteriores aracılığıyla venöz dolaşıma dökülür.

Lens: Lens’in en önemli amacı ışığı retina üzerine odaklamaktır. M. ciliaris, fibrae zonulares ve lensin birlikte çalışması ile göze yaklaşan bir oluşuma odaklanma işlemine akomodasyon adı verilir. Iris’in hemen arkasında bulunan bikonveks, avasküler, renksiz ve hemen hemen tamamen transparan 3-4 mm kalınlığında, 9 mm çapında sinirsel uyarıya sahip olmayan bir mercektir. Corpus ciliare’lere, fibrae zonulares (lig. suspansorium lentis) adı verilen ışınsal seyirli liflerle bağlanmıştır. Lens ince bir kapsülle sarılıdır. Lensin kalınlığı artınca kırıcılığı da artar. Lensin Kalınlığı azalırsa kırıcılığı da azalır. Kamera anterior ve posterior: kamera bulbi anterior (ön odacık): Önde cornea arkada iris ve lens ile sınırlanmış boşluktur. Camera bulbi posterior; iris, lens, corpus ciliare ve arkadan corpus vitreum arasındaki boşluktur. Bu boşluk önde pupilla vasıtasıyla ön kamera ile birleşir. Her iki kameranın içi aquos humor ile doludur.

Corpus Vitreum: Retina, corpus ciliare ve lens arasında kalan boşluğu (Camera vitrea bulbi; göz küresinin %80’ini oluşturur) dolduran, berrak, avasküler, jelatinöz maddedir, %80’i sudur. Embriyonik hayatta salgılanır. Bulbus oculi’nin hacminin ve ağırlığının yaklaşık 2/3’ünü oluşturur. Jelatinöz maddenin çevresi yoğunlaşarak bir membran (membrana vitrea) oluşturur. Gözün şeklinin korunmasında ve görme ekseninin berrak kalmasında rol oynar. Humor aqueus gibi bir dolaşımı yoktur. Ortasından fetustaki arteria hyaloidea kaybolarak canalis hyoloideus denilen yapıyı oluşturur.

—————————————————————————————————

Kranial Sinirler

Cranial Sinirlerin Genel Özellikleri: 12 çift cranial sinir (kafaçifti) bulunur. X. hariç hepsi baş ve boyunda dağılır. VIII. hariç kafatasını terk eder. Romen rakamları ile belirlenirler. N.terminalis; sıfırıncı cranial sinir. Bazı sinirler sadece afferent lif içerirler. Bazı sinirler sadece efferent lif içerirler. Bazıları karışık lifler içerirler. Somatomotor; IV, VI, XI, XII. Sensitif somatomotor; V. Somatomotor parasempatik; III. Sensitif; I, II, VIII. Sensitif somatomotor parasempatik; VII, IX, X.

Genel Özellikler: Motor sinirler beyin sapında bulunan motor nucleus’ları (Alt motor nöron) oluşturur. Motor nucleus’lardaki hücreler Medulla spinalis ön boynuz hücrelerinin karşılığıdır. Tr.corticonuclearis yolu ile cortex’ten gelir. Gyrus precentralis alt kısmındaki (4.alan) pyramidal hücrelerden başlar. Corona radiata – capsula interna bulunur. Ara nöron ile veya doğrudan motor nucleus’taki alt motor nöronlarla sinaps yapar. Tr.corticonuclearis’i 3 nöron oluşturur. N.facialis yüzün alt kısmını innerve eden lifleri N.hypoglossus’un M.genioglossus’u innerve eden lifleri sadece karşı taraf cortexi ile bağlantı kurar (tek taraflı kontrolateral). Bunun dışındaki motor nucleuslar çift taraflı bilateraldir. N.troclearis’e ait alt motor nöronlar çapraz yapar.

I. N.olfactorius:

Koku receptörleri regio olfactoria’da bulunur. Foramina cribrosadan geçerler. Sinir lifleri myelinsiz schwann kılıfı ile kaplı. Bulbus olfactorius’ta nöron değiştirirler. Bulbus’tan arka tarafa uzanan aksonlar tractus olfactorius’u oluşturur. Tractus olfactorius arka tarafta üç kola ayrılır; stria olfactoria lateralis (uncus yakınında cortex’te yer alan koku sahasında), stria olfactoria medialis (commissura anteriordan > area subcallosa’da), stria olfactoria intermedia (substantia perforata anterior’dan > tuberculum olfactorium’a).

Anosmia; koku duyusu kaybıdır.

Lif özelliği Özel duyu lifleri (sensorik)
Başlangıç yeri Regio olfactoria
Cranium’a giriş yeri Lamina cribrosa (os ethmoidale)
Sonlanması Limbik sistem kortikal bölümü ve çekirdekleri
Fonksiyonu Koku siniri

.

II. N.opticus:

Retina’da bulunan multipolar ganglion hücreleri. Aksonları myelinlidir. Canalis opticus’tan craniumu terk eder. Chiasma opticum’da çapraz yapar. Tractus opticum, corpus geniculatum laterale’ye uğrar. Bir kısım lifler synaps yapmadan colliculus superior ve nucleus pretectalis’e geçer (ışık refleksi).

Görme Yolu Nöronları: 1. nöron; fotoreceptor nöronlar, pars optica retina’da yer alır. 2. nöron; retina’daki bipolar ganglion hücreleri. 3. nöron; multipolar ganglion hücreleri. 4. nöron; corpus geniculatum laterale’de.

Radiatio Optica: 4.nöronların aksonları oluşturur. Capsula internadan geçerek cortical görme merkezine ulaşırlar (17. alan).

Lif özelliği Özel duyu lifleri (sensorik)
Başlangıç yeri Retina

(reseptör hücreler)

Cranium’a giriş yeri Canalis opticus
Sonlanması Corpus geniculatum laterale, colliculus superior (17.alan, görme merkezi)
Fonksiyonu Görme siniri

.

Görme Refleksleri: Direkt ve endirekt ışık refleksi: bir göze ışık tutulunca diğer göz pupillasında da daralma meydana gelmesi. Afferent; N.opticus. Efferent; N.oculomotorius. Akkomodasyon refleksi: bir objeden gelen ışık cortical görme merkezine ulaşır. Occipital ve frontal görme merkezi ilişkisi ile mesencephalon’da bulunan N.oculomotorius un motor ve parasempatik çekirdekleri uyarılır. Pupillada daralma, lensin kalınlaşması, gözün içe bakması ve sonuç olarak ışığın lensin merkezine düşmesi sağlanır. Kornea refleksi: kornea veya konjuctivaya dokunulunca göz kapağının kapanması. N.trigeminus – N.facialis. Gövde refleksleri: Tr.tectospinalis ve Tr.tectonuclearis. Deri ile ilgili pupilla refleksi: derideki şiddetli ağrı sonucu pupilla’nın genişlemesi (sempatik sistem etkisi).

N.Opticus’un Bölümleri: İntraoculer bölüm, orbital parça, canalis opticus içindeki bölüm, intracranial bölüm.

Klinik: Papilödem: serebrospinal sıvı basıncına bağlı v.centralisin bası altında kalmasıyla oluşan ödem. Optik nörit: görme keskinliğinin azalması ile karekterize N.opticus lezyonları. Optik sinir lezyonunda; Hasta tarafta direk, karşı tarafta ise indirek pupilla ışık refleksi alınamaz. Görme alanı kusurları: N.opticus kesisi (total anopia), chiasma opticum kesisi (bitemporal hemianopia), tractus opticus kesisi (homonim hemianopia).

Görme alanının bir yarısının görülmemesine hemianopia denir. Her iki görme alanının aynı taraftaki yarısının görülmemesine homonim hemianopia denir. Simetrik yarımlarının görülmemesine heteronim hemianopia denir. İki taraflı temporal görme alanı kaybına bitemporal hemianopsi denir. İki taraflı nasal görme alanı kaybına binasal hemianopsi denir.

III. N.oculomotorius:

Somatomotor ve parasempatik lifler içerir. Gözün external kaslarını innerve eder (M.obliquus superior ve M.rectus lateralis hariç). M.sphincter pupilla ve M.ciliaris’i innerve eder (parasempatik kısım). Pedunculus cerebri iç kenarından çıkar. Tr.corticonuclearis – cortex ve colliculus superior. Fasciculus longitudinalis medialis; IV,VI,VIII.

Lif özelliği Motor

Parasempatik

Çekirdekleri (parasempatik ganglionu) Nucleus nervi oculomotori

Nuc.oculomotorius accacorius

(Eddinger-wespthal)

Ganglion ciliare

Cranium’dan çıkış yeri Fissura orbitalis superior
Fonksiyon sahası M. rectus superior/ inferior/ medialis

M. levator palpebrae superior

M. obliquus inferior

M. ciliaris

M. sphincter pupillae

.

N.oculomotorius; A.cerebelli superior ve A.cerebri posterior arasından geçer. Sinus cavernosus içerisine girer. Fissura orbitalis superior’dan geçer. Orbita içinde ramus superior ve ramus inferior olmak üzere iki dala ayrılır. Ganglion ciliare ve Nn.ciliares breves ve longi.

Klinik: N.oculomotorius felci; göz dışa inferiora bakar, lenste akkomodasyon kaybı görülür, mydriasis oluşur, ptosis (üst göz kapağının düşmesi) oluşur. Strabismus; şaşılık. Diplopi; çift görme. Nistagmus; göz kürelerinin istem dışı hareketleridir.

IV. N.trochlearis:

Motor sinirdir. M.obliquus superior’u innerve eder. İntraserebral çapraz yapar. Beyin sapının dorsal yüzünden mesencephalon’dan çıkar. Sinus cavernosus’un dış yan duvarında ilerler. Fissura orbitalis superior’dan geçip orbitaya girer.

Lif özelliği Motor
Başlangıç yeri Nucleus nervi trochlearis
Cranium’dan çıkış yeri Fissura orbitalis superior
Fonksiyon sahası M. obliquus superior

.

Klinik: N.troclearis lezyonlarında göz aşağı dışa bakamaz. Hastalar merdiven inerken ve okuma yaparken güçlük çekerler.

V. N.trigeminus:

En kalın kafa çiftidir. Pons’un yan taraflarından ayrılır. Büyük kısmı duyudur (yüz ve başın duyusu) (radix sensoria). Az bir kısmı motordur (çiğneme kasları) (radix motoria). Hücre gövdeleri ganglion trigeminale’de yer alır.

Nucleuslar: Nucleus pontinus nervi trigemini (principalis) (esas sensitif çekirdek), Nucleus spinalis nervi trigemini, Nuc. mesencephalicus nervi trigemini, Nuc.motorius nervi trigemini.

Radix Sensoria (Afferent): Hücre gövdeleri ganglion trigeminale’de yer alır. Ganglion trigeminale, impressio trigeminaliste yer alır. Ağrı,ısı,basınç ve temas duyularını iletirler. Basınç ve temas duyuları; Nuc. Principalis. Ağrı, ve ısı; Nuc.spinalis. Mimik ve çiğneme kasları, proprioseptif duyu; Nuc.mesencephalicus.

Radix Motoria: N.trigeminus’un küçük bir bölümünü oluşturur. Tr.corticonuclearis ile cortex ile bağlantılıdır. Nuc. motorius nervi trigemini’den başlar. Çiğneme kasları, M.tensor tympani, M.tensor veli palatini, M.mylohyoideus innerve edilir.

Ganglion Trigeminale (Gasser Ganglionu): İmpressio trigeminale. Cavum meckelii. A.carotis interna’nın lateralinde. Sinus cavernosus’un posterior’unda. Sinus petrosus superior’un altında.

N.trigeminus Dalları: N.ophtalmicus ve N.maxillaris; sensitif. N.mandibularis; sensitif + somatomotor.

N.ophtalmicus: Sensitif liflerden oluşur. Şu bölgelerin duyusunu alır; fissura orbitalis superior, Gl.lacrimalis, paranasal sinuslar, burun mukozası, üst göz kapağı, alın bölgesi. Dalları: N.lacrimalis; üst göz kapağı, Gl.lacrimalis. N.frontalis; N.supraorbitalis, N.supratrochlearis. N.nasociliaris; N.ethmoidales, N.ciliares. Klinik: N.ophtalmicus lezyonlarında kornea refleksi kaybolur.

N.maxillaris: Şu bölgelerin duyusunu alır; yüz orta bölümü, alt göz kapakları, burun yan tarafları, üst dudak, nasopharynx, sinus maxillaris, yumuşak ve sert damak, üst çene dişleri. Dalları: N.alveolares superior, N.zygomaticus, N.infraorbitalis.

N.mandibularis: Radix sensoria: alt çene dişleri, temporal bölge, alt dudak, yüzün alt kısmı, dil 2/3 ön kısmı, kulak kepçesi, kulak zarı, dış kulak yolu. Radix motoria: çiğneme kasları, M.mylohyoideus, M.digastricus ön karnı, M.tensor tympani, M.tensor veli palatini. Dalları: 1-Ana kök; R.meningeus, N.pterygoideus. 2-Arka kök; N.auriculotemporalis, N.lingualis, N.alveolaris inferior. 3-Ön kök; N.buccalis, N.massetericus, Nn.temporalis profundi, N.pterygoideus lateralis. Klinik: N.mandibularis felcinde alt çene lezyon tarafına deviye olur. Cornea ve aksırma reflexi kaybolur. Yüz yarımında duyu kaybı olur.

Lif özelliği Motor + sensitif
Başlangıç yeri Nucleus pontinus nervi trigemini (principalis)

Nucleus spinalis nervi trigemini

Nuc. mesencephalicus nervi trigemini

Nuc.motorius nervi trigemini

Cranium’dan çıkış yeri Fissura orbitalis sup.

For.rotundum

For.ovale

Fonksiyon sahası Yüz ve çiğneme kasları

.

VI. N.abducens:

M.rectus lateralis’in motor siniri. Sulcus pontobulbaris’ten ayrılır. Sinus cavernosus içerisinde seyreder. Fissura orbitalis superior’dan geçer. Çekirdeği; nucleus nervi abducentis olup tractus corticunuclearis ile cortex’e bağlantılıdır. Tractus tectobulbaris ile colliculus superior’a bağlıdır. Fasciculus longitudinalis medialis ile III, IV ve VIII. kafa çiftleri ile bağlantı kurar. Nuc. nervi abducentis; fossa rhomboidea’nın pons’a ait olan üst kısmında, orta hat yakınında ve colliculus facialis’in derininde yer alır. Sulcus pontobulbaris’ten çıkar. Dorsum sellae’da dura mater’i delerek, sinus cavernosus içerisine girer. Burada, a. carotis interna’nın lateralinde, n. ophthalmicus’un medialinde bulunur. Orbita’ya fissura orbitalis superior’dan girer. M. rectus lateralis’in iki başı arasından geçer ve kası medial yüzünden innerve eder.

Lif özelliği Motor
Başlangıç yeri Nucleus nervi abducentis
Cranium’dan çıkış yeri Fissura orbitalis superior
Fonksiyon sahası M. rectus lateralis

.

Klinik: Lezyonlarında; internal strabismus (içe şaşılık) ve horizontal diplopi (çift görme) görülebilir. Sinus cavernosus ile ilgili patolojilerde, öncelikle n. abducens zarar görür.

VII. N. facialis:

Beyin sapını sulcus bulbopontinus’tan terkeder. Somatomotor, parasimpatik ve sensitif özellikli bir sinirdir. Nuc. nervi facialis; buradan başlayan SVE lifler, mimik kasları ile m. buccinator, m. platysma, m. stapedius, m. stylohyoideus ve m. digastricus’un venter posterior’unu innerve eder. N. intermedius; duyu (SVA) + parasimpatik (GVE) lifleri. Duyu lifleri; ggl. geniculi’deki pseudounipolar nöronların periferik uzantıları, dilin 2/3 ön kısmı ile yumuşak damaktan tad duyusu taşır (SVA). Santral uzantıları, nuclei tractus solitarii’de sonlanır. Parasimpatik lifleri; nuc. salivatorius superior’dan başlayan gl. submandibularis, gl. sublingualis, gl. lacrimalis, gl. nasalis’lerin parasimpatik uyarımını sağlar. N. intermedius içerisinde concha auriculae’dan başlayan az sayıda GSA liflerde vardır. N. vagus’un r. auricularis’ine katılarak concha auriculae’ya ulaşır. Sulcus bulbopontinus’tan çıktıktan sonra anterolateral’e ilerler. Meatus acusticus internus’tan os temporale içerisine girer. Canalis facialis içerisinde geniculum adı verilen bir açılanma yapar. Geniculum’da ggl. geniculi (duyu ganglionu) bulunur.

Dalları: Canalis facialis’te; n. petrosus major (geniculum hizasında), n. stapedius ve chorda tympani dallarını verir. Foramen stylomastoideum’dan çıkar çıkmaz n. auricularis posterior, r. digastricus ve r. stylohyoideus dallarını verir. N. facialis a. carotis externa ve v. retromandibularis’in üzerinden geçerek gl. parotidea’ya girer. Gl. parotidea içerisinde öne doğru ilerleyerek collum mandibulae hizasında yüz kaslarında dağılan rr. temporales, rr. zygomatici, rr. buccales, r. marginalis mandibulae, r. cervicalis dallarını verir.

N.petrosus major; damak mukozasından gelen tat duyusunu taşıyan lifler ile nuc. salivatorius superior’dan başlayıp ggl. pterygopalatinum’a giden presinaptik parasimpatik lifler bulunur. N. canalis pterygoidei (vidius); n. petrosus major’a sempatik lifler içeren n. petrosus profundus’un katılması ile oluşur. Ggl. pterygopalatinum’a gelir. N. stapedius; cavitas tympanica’nın arka duvarındaki küçük bir açıklıktan geçerek m. stapedius’u innerve eder. Chorda tympani; canalis facialis’te ayrılır. Cavitas tympanica’nın arka duvarındaki açıklıktan girer ve manubrium mallei’yi çaprazlayarak öne doğru ilerler. Ön duvardaki açıklıktan geçerek tekrar os temporale içerisine girer.

Fissura petrotympanica’dan geçtikten sonra n. lingualis’e katılır. Dilin 2/3 ön kısmından alınan tat duyusunu taşıyan lifler, n. lingualis aracılığı ile chorda tympani’ye katılır. Bu lifler ggl. geniculi’deki pseudounipolar nöronların periferik uzantılarıdır. Santral uzantılar, n. intermedius’a katılarak nuc. tractus solitarii’ye gider. Chorda tympani içerisindeki presinaptik parasimpatik lifler; nuc. salivatorius superior’dan başlar. N. lingualis’e katılarak ggl. submandibulare’de sinaps yapar ve gl. submandibularis ve gl. sublingualis’e gider.

N.auricularis posterior; foramen stylomastoideum’un hemen altında ayrılır. Meatus acusticus externus ile proc. mastoideus arasında yukarıya seyreder. R.occipitalis ve r. auricularis dallarına ayrılır. R. occipitalis; m. occipitofrontalis’in venter occipitalis’i, R. auricularis; m. auricularis posterior’u innerve eder. R.digastricus ve r. stylohyoideus; for. stylomastoideum’un altında ayrılır. M. digastricus’un venter posterior’u ve m. stylohyoideus’u innerve eder. Mimik kaslarına giden dallar; gl. parotidea içerisinde verdiği dallar (rr. temporales, rr. zygomatici, rr. buccales, r. marginalis mandibulae, r. cervicalis) mimik kaslarını innerve eder.

VIII. N. vestibulocochlearis:

N.vestibularis; iç kulaktaki vestibulum’dan denge ile ilgili SSA duyular taşır. N. cochlearis; cochlea’dan işitme ile ilgili SSA duyular taşır. Bu sinir; meatus acusticus internus’tan geçerek cavitas cranii’ye girer. Sulcus bulbopontinus’tan beyin sapına ulaşır. N. vestibularis; başın pozisyonu ve hareketleri ile ilgili bilgileri taşır. Başın statik pozisyonu ile ilgili bilgiler; iç kulakta bulunan utriculus ve sacculus’taki tüy hücreleri tarafından alınır. Başın hareketleri ile ilgili bilgiler; ductus semicircularis’lerdeki tüy hücreleri tarafından alınır. Tüy hücreleri vestibüler reseptörlerdir.

Ganglion vestibulare (Scarpa ganglionu); meatus acusticus internus dibinde lokalizedir. Burada bulunan bipolar nöronların periferik uzantıları; maculi utriculi, maculi sacculi ve crista ampullaris’teki reseptör tüy hücrelerinden uyarıyı alır. Santral uzantıları; uyarıyı vestibuler çekirdekler ve cerebellum’a getirir. Vestibuler çekirdeklerden çıkıp cerebellum’a giden lifler; uvula, lobus flocculonodularis ve nuc. fastigi’ye gider. Vestibuler çekirdekler fossa rhomboidea’da bulbopontin bileşkede lokalizedir; Nuc. vestibularis inferior, Nuc. vestibularis medialis (Schwalbe), Nuc. vestibularis superior (Bechterew), Nuc. vestibularis lateralis (Deiters). Vestibuler korteks; parietal lobda lokalizedir.

N.cochlearis; cochlea’daki canalis spiralis modioli içinde lokalize ganglion cochleare (spirale, Corti ganglionu)’deki bipolar nöronların santral uzantılarıdır (primer oditör lifler). Bulbopontin bileşkedeki nuclei cochleares’teki nöronlarda sinaps yapar. Nuc. cochlearis anterior ve posterior; pedunculus cerebellaris inferior’un ön ve arkasında lokalizedir. Koklear çekirdeklerdeki nöronların uzantıları, sekonder oditör lifleri oluşturur. Bu lifler; striae cochlearis anterior, posterior ve intermedia olmak üzere 3 demet oluşturur. İki taraf striae cochlearis anterior’un çapraz yapan liflerinin orta hatta oluşturdukları yapıya corpus trapezoideum (nuclei corporis trapezoidei) denir. Striae’leri oluşturan liflerin çoğu, nuc. olivaris superior’da sinaps yapar. Nuc. olivaris superior medialis; sesin yönünü tayin etmek için sinyalin varış süresindeki farklılıkları kullanır. Nuc. olivaris superior lateralis; sesin şiddetindeki farklılıkları kullanır.

Nuc. olivaris superior’dan başlayan lifler, tersiyer oditör lifleri oluşturur ve lemniscus lateralis adı ile colliculus inferior’a yükselir. Lemniscus lateralis; Koklear çekirdekler ile heriki taraf nuc. olivaris superior ve nuclei corporis trapezoidei’den gelen lifler tarafından oluşturulur. Colliculus inferior’dan çıkan lifler, brachium colliculi inferioris’ten geçip corpus geniculatum mediale’de sonlanır. CGM’den başlayan lifler, tr. geniculotemporalis (radiatio acustica) adı ile capsula interna’nın pars sublentiformis’inden geçerek primer oditor korteks (41-42. alan)’de sonlanır.

IX. N. glossopharyngeus:

Oliva ile pedunculus cerebellaris inferior arasında, sulcus retroolivaris’ten bulbus’u terk eder. Foramen jugulare’den geçerek cavitas cranii’yi terkeder. Önce a. carotis interna ile v. jugularis interna arasında, daha sonra a. carotis interna’nın önünde aşağıya seyreder. Somatomotor, parasimpatik ve sensitif özellikli bir sinirdir. 3 çekirdeği, 2 duyu ganglionu vardır. Sulcus retroolivaris’ten çıkarak beyin sapını terk eder. Foramen jugulare’den cavitas cranii’yi terk eder. Nuc. ambiquus’un üst parçası; motor çekirdektir. M. stylopharyngeus’u uyarır. Bu kas, n. glossopharyngeus tarafından uyarılan tek kastır. Nuc. salivatoris inferior; parasimpatik çekirdeğidir. Gl. parotidea’nın uyarısı ile ilgilidir. Nuc. tractus solitarii; dilin 1/3 arka bölümünden tat duyusunu taşıyan birinci nöronların santral uzantıları, bu çekirdekteki 2. nöronlar ile sinaps yapar.

Ggl. superius; foramen jugulare’dedir. GSA duyuların birinci nöronları bulunur. Burada bulunan nöronların periferik uzantıları; dilin 1/3 arka bölümü, tonsilla, yumuşak damak, nazofarinks, orofarinks, orta kulak boşluğu ve tuba auditiva mukozasından duyu taşır. Ggl. inferius (ggl. petrosum); fossula petrosa’da bulunur. SVA, GVA duyuların birinci nöronları vardır. Burada bulunan nöronların periferik uzantıları; dilin 1/3 arka bölümünden tat duyusu ile arcus aortae ve a. carotis communis’te bulunan baro ve kemoreseptörlerden kan basıncı ve kan kimyası ile ilgili duyu taşır.

Dalları: N. tympanicus: ggl. inferius’tan ayrıldıktan sonra canaliculi tympanici’den geçerek orta kulak boşluğuna gelir. Ggl. cervicale superius’tan gelen nn. caroticotympanici’ninde katılmasıyla plexus tympanicus oluşur. Bu pleksus’tan n. petrosus minor ayrılır ve ganglion oticum’da sinaps yapan parasimpatik lifler, n. auriculotemporalis ile gl. parotidea’ya gelir. Rr. pharyngei: bu dallar, n. vagus’un r. pharyngealis’i ve ggl. cervicale superius’tan gelen rr. laryngopharyngeales ile birleşerek plexus pharyngealis’i oluşturur. Plexus pharyngealis’e n. vagus’un dalı n. laryngeus superior’un r. externus’uda katılır. Pharynx mukozasından GVA duyular alır. R. musculi stylopharyngei: SVE lifler içerir ve m. stylopharyngeus’u innerve eder. R. sinus carotici: ayrıldıktan sonra a. carotis interna’nın üzerinde aşağıya inerek sinus caroticus’taki baroreseptörler ve glomus caroticum’daki kemoreseptörlerden GVA duyuları alır. Rr. tonsillares: tonsilla ve yumuşak damaktan duyu alır. Rr. linguales: dilin 1/3 arka kısmı, yumuşak damak, pharynx ve tonsilla’lardan GVA (dokunma, ağrı, ısı) ile dilin 1/3 arka kısmından SVA (tat) duyusu taşır.

Öğürme Refleksi (Gag Refleks): Fossa tonsillaris civarında pharynx lateral duvarına dokunulunca oluşur. Afferent yolu; n. glossopharyngeus. Efferent yolu; nuc. ambiguus’taki motor nöronlardan başlar.

X. N. vagus:

En uzun kranial sinirdir. 3 çekirdeği, 2 ganglionu vardır. N. glossopharyngeus altında sulcus retroolivaris’ten çıkar ve foramen jugulare’den cavitas cranii’yi terkeder. Boyun bölgesinde; vagina carotica içerisinde aşağıya uzanır. Sağ n. vagus; a. subclavia önünden ve v. brachiocephalica’nın arkasından geçerek cavitas thoracis içerisine girer. Trachea’nın sağ tarafında aşağıya iner ve sağ hilum pulmonis’in arkasına gelir. Sol n. vagus; a. carotis communis ve a. subclavia’nın arasından ve v. brachiocephalica’nın arkasından geçerek cavitas thoracis içerisine girer. Arcus aorta’nın sol kenarını çaprazladıktan sonra sol hilum pulmonis’in arkasına geçer.

Her iki n. vagus, hilum pulmonis arkasında birkaç dala ayrılır ve truncus sympathicus’un Th2-5 ganglionlarından gelen dallar ile birleşerek plexus pulmonalis’i oluşturur. Plexus pulmonalis’den ayrılan 2-3 dal plexus oesophagealis’i oluşturur ve bu dallar alt seviyelerde birleşir. Sol n. vagus; truncus vagalis anterioru oluşturur. Sağ n. vagus; truncus vagalis posterior’u oluşturur. Özofagus ile birlikte abdomene geçer.

Nuc. ambiguus orta parçası; motor çekirdektir. SVE lifler, farinks, yumuşak damak ve larinks kaslarını uyarır (m. stylophayngeus ve m. tensor veli palatini hariç). Nuc. dorsalis nervi vagi; parasimpatik çekirdeğidir. GVE lifler solunum, dolaşım ve flexura coli sinistra’ya kadar sindirim sistemi organlarına parasimpatik uyarı taşır. Nuc. tractus solitarii; epiglot çevresinden SVA lifler aracılığı ile alınan tat duyusu nuclei tr. solitarii’ye taşınır. Ggl. superius’ta GSA liflerin birinci nöronları bulunur. Periferik uzantıları; concha auriculae ile meatus acusticus derisinden, membrana tympanica’dan ve fossa cranii posterior’daki dura mater’den aldıkları duyuyu nuc. spinalis nervi trigemini’ye taşır. Ggl. inferius’ta; GVA (torakal organlardan ve flexura coli sinistra’ya kadar sindirim kanalı organlarından visseral duyu) ve SVA (epiglot çevresinden tat duyusu) liflerin nöronları bulunur. Santral uzantıları nuc. tr. solitarii’ye gider.

Dalları: R. meningeus: ggl. superius seviyesinde ayrılır ve fossa cranii posterior’daki dura mater’den aldığı GSA duyuyu nuc. spinalis nervi trigemini’ye taşır. R. auricularis: ggl. superius seviyesinde ayrılır ve concha auriculae ile meatus acusticus derisinden, membrana tympanica’dan GSA duyuyu taşır. R. pharyngealis: ggl. inferius altında ayrılır. İçerisinde radix cranialis n. accessorii’den gelen liflerde vardır. SVE lifler plexus pharyngealis ile pharynx (m. stylopharyngeus hariç) ve m. tensor veli palatini dışındaki yumuşak damak kasları innerve olur. N. laryngeus superior: Ggl. inferius’tan ayrılan bu dal, membrana thyrohyoidea seviyesinde r. externus ve r. internus dallarına ayrılır. R. internus; a. laryngea superior ile birlikte membrana thyrohyoidea’dan geçer ve plica vocalis üzerindeki larynx mukozasından GVA duyu taşır. R. externus; SVE lifler m. cricothyroideus ve plexus pharyngealis vasıtası ile m. constrictor pharyngeus inferior’u innerve eder. Rr. cardiaci cervicales superiores, inferiores: GVE lifler plexus cardiacus yapısına katılır. N. laryngeus recurrens (NLR): sağ NLR, a. subclavia’nın önünde n. vagus’tan ayrılır ve damarı dolanarak arkasına geçer. A. carotis communis arkasında, trachea ile oesophagus arasındaki olukta gl. thyroidea alt ucuna kadar yükselir. N. laryngeus recurrens (NLR); sol NLR, arcus aortae hizasında n. vagus’tan ayrılır ve damarı dolanarak arkasına geçer. Trachea ile oesophagus arasındaki olukta gl. thyroidea alt ucuna kadar yükselir. Sinirin SVE lifleri; m. cricothyroideus dışındaki tüm larynx kaslarını uyarır. GVA lifleri; plica vocalis’lerin alt kısmındaki larynx mukozasının duyusunu alır.

N.vagus’un pl. pulmonalis, pl. oesophagealis, rr. gastrici anteriores, rr. gastrici posteriores, rr. hepatici, rr. coeliaci ve rr. renales dalları GVE lifler içerir. Bu lifler, thorax ve abdomendeki organların parasimpatik innervasyonunu sağlarlar.

XI. N. accessorius:

SVE lifler içerir. 2 kısımdan oluşur. Radix cranialis; nuc. ambiguus’un kaudal kısmından başlar. Radix spinalis; medulla spinalis’in ilk 6 servikal segmenti içerisinde ve columna anterior’da yer alan nuc. nervi accessorii’den başlar. N. vagus’a katılarak seyrettiği için bu kısma pars vagalis’de denir. Radix cranialis, birkaç kök şeklinde sulcus retroolivaris’ten çıkar. Radix spinalis, foramen magnum’dan geçerek cavitas cranii’ye girer ve radix cranialis ile birleşerek truncus nervi accessorii’yi oluşturur. Truncus nervi accessorii foramen jugulare’den cavitas cranii’yi terk ettikten sonra r. internus ve r. externus dallarına ayrılır. R. externus içerisinde nucleus nervi accessorii’den başlayan SVE lifler bulunur. V. jugularis interna komşuluğunda aşağıya uzanarak m. SCM ve m. trapezius’u innerve eder. R. internus, ggl. inferius hizasında n. vagus’a katılır ve r. rharyngealis ve n. laryngeus recurrens dalları içerisinde seyreder.

XII. N. hypoglossus:

GSE lifler içerir. Dil kaslarının motor innervasyonunu sağlar. Medulla oblongata’nın alt seviyelerinde yer alan nuclei nervi hypoglossi’den başlar. Oliva ile pyramis bulbi arasından çıkar ve canalis nervi hypoglossi’den geçer. A. carotis interna ile v. jugularis interna arasından geçer ve os hyoideum hizasında dil köküne girer. İntrinsik dil kaslarını ve ekstrinsik dil kaslarından m. genioglossus, m. hyoglossus ve m. styloglossus’u innerve eder.

—————————————————————————————————

Limbik Sistem

İnsanlarda ve bazı gelişmiş hayvanlarda davranış ve emosyonel olayların düzenlenmesini sağlayan anatomik yapıların tümüne limbik sistem (visceral beyin) adı verilir. Limbik sistem organların kendini korumasına yöneklik işlemleri düzenlediği gibi, türün devamının sağlanmasında da önemli rol oynar. Limbik kelimesi kenar ve sınır anlamı taşımaktadır. 1878 yılında Broca tarafından serebral hemisferlerin iç yüzünde, rostal (rostrum; gaga benzeri) beyin sapı ve corpus callosum’u sınırlayan yapıları belirtmek için kullanılmıştır.

Limbik sistem; öğrenmeyi, motivasyonu, hafızaya, emosyonel davranışları (neşe, hüzün, ümit, ümitsizlik), içgüdülerimizi yönetir. Koku ile ilgili yapılarla yakın ilişkisi vardır.

Limbik Sistemi Oluşturan Yapılar: Limbik lob: area septalis, gyrus cinguli, gyrus parahippocampalis. Limbik sistemde yer alan diğer yapılar: formatio hipocampi, prefrontal kortex (brodman 9,10,11,12), corpus amygdaloideum, thalamus (nuc. thalamicus ant., nuc. dorsomedialis), hypothalamus, epithalamus, rhinencephalon. Limbik sistem yapıları arasında bağlayıcı yollar: stria medullaris, stria terminalis, stria diagonalis, fornix, cingulum, papez halkası.

Area septalis: commissura anterior ve lamina terminalis’in ön kısmında bulunur. Ödül merkezi olduğu düşünülmektedir. Bu bölgenin uyarılması sonucunda memnuniyet duygusu oluşmaktadır (area subcallosa + gyrus paraterminalis). Gyrus cinguli: hemisferlerin iç yüzünde corpus callosum’un üzerinde yer alır. Sulcus cinguli’nin altında sulcus corporis callosi ile corpus callosum’dan ayrılan bölüm. Gyrus hippocampi (parahippocampalis): temporal lobun alt yüzünde medialde bulunan bir gyrus’tur. Dış tarafta sulcus colletaralis iç tarafta ise sulcus hippocampalis bulunur.

Hippocampus Formasyonu: Hippocampus (cornu ammonis), gyrus dentatus, alveus, fimbria hippocampi’den oluşur. Hippocampus (Cornu Ammonis): ventriculus lateralis’lerin cornu temporale’sinin tabanında bulunur. Ortalama 5 cm uzunluğunda olup deniz atına benzer. Pes hippocampi; geniş ön kısmıdır. Digitationes hippocampi; pes hippocampi’de bulunan 3-4 adet yuvarlak çıkıntı. Sulcus hippocampi; yan karıncığın cornu temporale’sine doğru girinti yaptığı yerdeki oluktur. Gyrus dentatus: gyrus hippocampi (parahippocampalis) ile hippocampus arasında bulunan, çentikli ince bir gri cevher bölümüdür. Arkada splenium corporis callosi’nin yakınına kadar fimbria hippocampi ile birlikte uzanır ve burada gyrus fasciolaris ve indusium griseum olarak corpus callosum’un üst yüzüne çıkar. Alveus: hippocampus’un ventrikül boşluğundaki konveks yüzünü kaplayan ince beyaz cevher tabakasıdır. Bunun üzeri epandim hücreleri ile kaplıdır. Alveus’u hippocampus’ta bulunan sinir hücrelerinin aksonları oluşturur. Fimbria hippocampi: alveus’taki miyelinli lifler hippocampus’un medial kenarına doğru uzanarak bir kenar şeklindeki fimbria hippocampi’yi oluştururlar. Hippocampus ile gyrus dentatus arasında olup arkada crus fornicis ile devam eder.

Prefrontal Korteks (9,10,11,12. Alanlar): Motor merkezlerin önünde yer alır. Çeşitli emosyonel ifadeler, moral ve töresel davranışlar, mantıklı düşünme, ileri görüş, yorum, nezaket, duygu, davranış ve yargı ile ilgili olduğu düşünülmektedir.

Corpus Amygdaloideum: Ventriculus lateralis’in alt boynuzunun ön ucunun üst-iç kısmında bulunan, badem şeklinde gri cevher kitlesidir. Uncus hippocampi ile yakın komşuluk gösterir. Cauda nuclei caudati burada sonlanır. Duyuların dışa vurulmasını ve uygun davranışların proğramlanmasına yardım eder.

Rhinencephalon: Rhinencephalon veya koku beyni, koku duyusunu alan çeşitli kompleks yapılardan oluşur. Bunlar, bulbus olfactorius, tractus olfactorius, trigonum olfactorium, stria olfactoriae medialis, stria olfactoriae intermedius, stria olfactoriae lateralis, substantia perforata anterior, lobus piriformis (area piriformis). Bulbus olfactorius: fossa cranii anterior’da os ethmoidale’nin lamina cribrosa’sı üzerine oturur. Regio olfactoria’dan başlayan koku lifleri (Nn. olfactorii) foramina cribrosa’dan geçerek bulbus olfactorius’a girer. Tractus olfactorius: lobus frontalis’in alt yüzündeki sulcus olfactorius içinde arkaya doğru uzanır. Substantia perforata anterior’un hemen ön tarafında üçgen şeklindeki trigonum olfactorium ile birleşir. Tractus olfactorius burada stria olfactoriae medialis, intermedius ve lateralis olmak üzere 3 şeride ayrılır. Ortadaki pek belirgin olmamasına karşın, diğer ikisi üçgen sahayı dıştan ve içten sınırlar. Stria olfactoriae medialis; (içe-öne doğru) lamina terminalis’in hemen önündeki gyrus paraterminalis (subcallosalis)’de sonlanır. Stria olfactoriae lateralis; arkaya kıvrılarak medial’de lobus piriformis ve uncus’da sonlanır. Substantia perforata anterior: önden trigonum olfactorium, stria olfactoriae medialis ve lateralis arkadan tractus opticus sınırlar.

Lobus (area) piriformis; gyrus olfactorius lateralis, gyrus hippocampi ve uncus’un buraya komşu kısımlarından oluşur. 3 sahaya ayrılır; area prepiriformis + area preamygdaloideus (primer koku merkezi, 34. saha), area entorhinalis (koku assosiasyon merkezi, 28. saha).

Stria Medullaris: Septal nucleus’ları, amygdaloid kompleksi ve hypotalamus’u habenulaya bağlayan ve mesencephalon’a ulaşan yoldur.

Stria Terminalis: Amygdaloid kompleksi septal sahaya ve hypotalamus’a bağlayan ve fornix’in seyrine uygun seyreden bir yoldur.

Stria Diagonalis: Septal saha ile amygdaloid kompleksi birleştiren ve substantia perforata anterior’un medialinde bulunan bir yoldur.

Fornix: Orta hatta thalamus’un üzerinde, corpus callosum’un altında bulunur. İki kalın banttan oluşur ve orta kısımlarında birbirine yakın uçlarda ise uzak bir X harfi şeklindedir. Formatio hipocampi’nin temel efferent lif demetidir. 4 bölümü vardır. 1-Crus fornicis: arka tarafta fimbria hippocampi’nin devamı şeklinde başlar. Başlangıçta her iki tarafın crus’u birbirinden uzak olup, thalamus’a yaslanmış şekilde öne uzanır. Öne uzanırken birbirine yaklaşırlar ve corpus callosum’un alt yüzü ile komşuluk yaparlar. Her iki tarafın crus fornicis’leri arasında transvers yönde uzanan lifler seyreder. 2-Commissura fornicis (commissura hippocampi, psalterium, Lyra Davidis): her iki tarafın crus fornicis’ini birleştirir. 3-Corpus fornicis: 3. ventrikülün tavanı üzerine oturur ve septum pellucidum’un alt kenarına yapışır. 4-Columna fornicis: önde foramen interventriculare’nin hemen üzerinde her iki tarafın fornix’i tekrar ayrılarak beyin dokusu içerisine girer. Burada aşağı ve arkaya kıvrılır ve corpus mamillare’lerde sonlanır. Fornix, hippocampus’taki hücreleri corpus mamillare’ye bağlar ve tr. hippocampomamillaris’i oluşturur.

Cingulum: Gyrus cinguli içerisinde seyreden assosiation lifleridir. Aynı tarafa ait lobus frontalis ile parietalis’i ve gyrus parahippocampalis ve komşu temporal lob bölümlerini birbirine bağlar.

Papez Halkası (Devresi): Hippocampusten fornix aracılığıyla corpus mamillare’ye, buradan tractus mamillothalamicus ile nucleus anterior thalami’ye sonra bu çekirdeklerden tractus thalamocorticalis ile gyrus cingul’ye sonuç olarak cingulum aracılığıyla tekrar hippocampus’a gelen ve oluşan bu halkaya verilen isimdir.

—————————————————————————————————

Medulla Oblongata

Diğer adı; bulbus.

MSS: 1-Medulla spinalis (MS). 2-Rhombencephalon; myelencephalon (bulbus = medulla oblongata), metencephalon (pons + cerebellum). 3-Mesencephalon. 4-Prosencephalon (cerebrum); diencephalon, telencephalon.

Truncus Encephali (Cerebri) (Beyin Sakı = Beyin Sapı): 3 bölümden oluşur; bulbus (medulla oblongata), pons, mesencephalon. Ortak özellikleri; kranial sinirlerin nukleusları bulunur, bazı yollar ortak olarak bu üç yapıda seyreder, ventriculus quartus tabanı bulbus ve pons tarafından oluşturulur.

Medulla oblongata; truncus encephali’nin en alt bölümü, ortalama 3 cm boyunda, tabanı yukarıda, tepesi aşağıda koni şeklinde, tepesi medulla spinalis ile birleşir, tabanı pons ile birleşir. Pons ile arasındaki sınır; ön yüzde sulcus bulbopontinus, arka yüzde ventriculus quartus’un recessus lateralis’lerini birleştiren çizgi.

MS ile aralarındaki sınır belirgin değil, l. spinal sinirin çıktığı yer kabul edilir. Foramen magnum hizasındadır. MS’deki canalis centralis; bulbus’un alt yarısında devam eder, üst yarısında genişler ve 4. karıncığın alt yarısını oluşturur.

Fissura Mediana Anterior: Ön yüzde ortada. MS’deki aynı isimli yarığın devamı. Yukarıda pons’a kadar uzanır. Her iki yanında uzunlamasına bulunan kabartıya pyramis denir.

Pyramis: Piramidal yollar geçer. Aşağıya doğru incelerek uzanır. Decussatio pyramidum; bulbus’un alt yarısında, somatomotor lifler oluşturur, tr.corticospinalis liflerinin yaklaşık %90’ı burada çaprazlaşır.

Oliva – Pyramis Arasındaki Oluk (Sulcus Preolivaris): Altta spinal sinirlerin ön köklerinin çıktığı sulcus anterolateralis ile devam eder. N.hypoglossus (XII) lifleri çıkar.

Oliva: Pyramis’in lateralinde, bulbus’un üst kısmında. Zeytin tanesi görünümünde. Nuc. olivares inferiores oluşturur.

Sulcus Retro-Olivaris: Oliva ile pedunculus cerebellaris inferior arasında. Çıkan kranial sinirler; N.vagus, N.glossopharyngeus, N.accessorius (üstte cranial bölümü, daha aşağıda üst servikal spinal sinirlerin ön ve arka kökleri arasından spinal bölümü) çıkar.

Tuberculum Trigeminale (Tuberculum Cinereum): Sulcus retro-olivaris ile Sulcus posterolateralis arasında. Derininde nuc.spinalis nervi trigeminalis bulunur.

Sulcus Posterolateralis: Medulla spinalis’dekinin devamı.

Tuberculum Cuneatum: Sulcus posterolateralis’in arkasında. İçerisinde nuc.cuneatus bulunur. Fasciculus cuneatus’da bulunan lifler sonlanır.

Sulcus İntermedius Posterior: MS’in üst kısımlarında görülen oluğun devamı şeklindedir.

Tuberculum Gracilis: Sulcus intermedius posterior’un arka-medialinde. İçerisinde nuc.gracilis bulunur. Fasciculus gracilis içerisinde gelen lifler sonlanır.

Sulcus Medianus Posterior: Medulla spinalis’dekinin devamı şeklindedir.

Medulla oblongata arka yüz; 4. karıncığın tabanının (fossa rhomboidea) alt yarısını oluşturur.

Fossa Rhomboidea: Eşkenar dörtgen şeklinde. 4. ventrikülün tabanı. Yan çıkıntıları; recessus lateralis. Üçgenlerinden üst üçgen; tabanı altta, tepesi yukarıda olup aquaductus mesencephali ile devam eder. Üçgenlerinden alt üçgen; tabanı yukarıda, tepesi canalis centralis. Yan tarafları; üstte pedunculus cerebellaris superior, altta pedunculus cerebellaris inferior. Sulcus medianus: orta çizgide fossa rhomboidea’yı sağ ve sol iki simetrik yarıya ayırır. Yukarıda aquaductus mesencephali ile birleşir. Aşağıda canalis centralis ile birleşir. Eminentia medialis: sulcus medianus’un her iki yanındadır. Büyük bölümü üst yarıda. Colliculus facialis; ortalarındaki kabartı, N.abducens çekirdeği etrafındaki n.facialis lifleri oluşturur. Alt yarıdaki bölümü daha dar; Trigonum nervi hypoglossi üsttedir ve nuc. nervi hypoglossi bulunur, Trigonum nervi vagi alttadır ve nuc. dorsalis nervi vagi (PS) bulunur. Sulcus limitans: eminentia medialis’i dıştan sınırlar. Üst ucu; fovea superior. Locus caeruleus; dış kısmında olup mavimtrak-gri renklidir (derinindeki substantia ferruginea nedeniyle). Alt ucu; fovea inferior. Striae medullares ventriculi quarti: colliculus facialis’in aşağısında. Sulcus medianus’dan çıkarak dışa doğru uzanan lifler. Cortex cerebri’yi cerebellum’a bağlar (nuc.arcuatus aracılığı ile). Obex: ventriculus quartus’un duvarlarının fossa rhomboidea alt ucunda birleştiği yer. Recessus lateralis: orta kısmın yanlara doğru genişlemesi. Tabanında vestibular çekirdekler bulunur. Buraya area vestibularis denir. Area postrema: 4. karıncığın tabanında. Her iki yarıda. Obex-trigonum nervi vagi arasında. Küçük yuvarlak kabartı. Kusma ile ilgili reseptörler içerir. Nuc. solitarius ve medulla spinalis’ten lifler alır. Plexus choroideus ventriculi quarti: 4. ventrikülün tavanının alt yarısında. Tela choroidea ventriculi quarti’den ventrikül boşluğuna doğru girer. BOS’un bir bölümünü salgılar. Ventriculus quartus: içi BOS (liquor cerebrospinalis) ile dolu. Epandim hücreleri ile döşeli. Tabanında önemli çekirdekler bulunur; dil hareketlerinin kontrolü, yutma, solunum, kalp atım hızı, kan basıncının ayarlanması.

Decussatio Pyramidum: Tractus corticospinalis’in lifleri yapar. Tractus corticospinalis, medulla oblongata‘da orta hattın her iki yanında aşağıya doğru seyreder. Liflerin büyük bir kısmı medulla oblongata’nın alt seviyelerinde çapraz yaparak karşı tarafa geçer. MS’in üst segmentlerinde sonlanan aksonlar decussatio pyramidum’un üst kısımlarında, daha alt segmentlerinde sonlanan aksonlar ise alt kısımlarında çapraz yapar. Çaprazlaşan lifler funiculus lateralisde tractus corticospinalis lateralis’i oluşturur. Karşı tarafa geçmeyen lifler; bir kısmı ipsilateral funiculus anterior’da tractus corticospinalis anterior.

Nucleus Gracilis, Nucleus Cuneatus: Arka tarafta. Şuurlu proprioception ile ilgili. Fasciculus gracilis ve fasciculus cuneatus’daki aksonlar buradaki ikinci nöronlar ile sinaps yapar.

Nucleus Cuneatus Accessorius: Nuc.cuneatus’un rostral kısmının lateralinde. T1 seviyesi üzerinden gelen şuuraltı proprioception ile ilgili. Aynı taraf pedunculus cerebellaris inferior’dan geçer, cerebellum’da sonlanır.

Nuclei Olivares İnferiores: Medulla oblongata’nın üst seviyelerinden geçen kesitlerde. Oliva denilen kabarıntıyı oluşturur. İstemli hareketlerimizle ilgilidir.

Pedunculus Cerebellaris İnferior: MS ve medulla oblongata’dan başlayarak cerebellum’a giden aksonlar oluşturur. 4. karıncığın arka-dış kısmında bulunur. Pedunculus cerebellaris inferior içerisinde cerebellum’a giden lifler; tractus spinocerebellaris posterior, tractus spinocerebellaris anterior’a ait liflerin küçük bir kısmı, tractus cuneocerebellaris, tractus olivocerebellaris, bazı retiküler nucleus’lar ve nuclei vestibulares’ten başlayan lifler. Pedunculus cerebellaris inferior içerisinde cerebellum’u terk eden yollar; cerebellum’dan başlayıp, nuclei vestibulares ve bazı retiküler nucleuslara giden efferent lifler.

Area Postrema: Obex’in rostralinde. Bilateral. Kan-beyin bariyerinin bulunmadığı bölgelerden biri. Nuclei tractus solitarii ve medulla spinalis ile bağlantılı. Bazı kimyasal maddelere hassas olan emetik bir kemoreseptördür.

Kranial Sinirlerin Genel Özellikleri: Beyin ve beyin sapından çıkan 12 çift kranial sinir (kafa çifti). Romen rakamları ile isimlendirilirler. GSA (5,7,9,10); SSA (2,8); GVA (7,9,10); SVA (1,7,9,10), SE (3,4,6,12); GVE (3,7,9,10); SVE (5,7,9,10,11). 12 kranial sinirin son 4’ü medulla oblongata’dan ve 3’ü pons ile aralarında bulunan sulcus bulbopontinus’dan beyni terkeder/girer. N. abducens (VI): pons ile bulbus arasında, pyramis’in üst ucundan çıkar. N. facialis (VII): pons ile bulbus arasında. N. vestibulocochlearis (VIII): pons ile bulbus arasında, lateralde. N.glossopharyngeus (IX), N.vagus (X) ve N. accessorius (XI): sulcus retro-olivaris’de. N.hypoglossus (XII): oliva ile pyramis arasındaki olukta (sulcus pre-olivaris’te). MS’de arka boynuza uyan gri cevher bölümü, yanlara kaymıştır. Her bir yarıda genel olarak; içte somatomotor çekirdekler (MS ön boynuz karşılığı), ortada parasimpatik çekirdekler (MS yan boynuz karşılığı), dışta sensitif çekirdekler (MS arka boynuzu karşılığı) bulunur.

Kranial Sinir Nucleusları: Nucleus spinalis nervi trigemini; n.trigeminus/duyu. Nuclei tractus solitarii; n. facialis, n.glossopharyngeus, n. vagus/duyu. Nucleus ambiguus; n.glossopharyngeus, n.vagus, n.accessorius/motor. Nucleus nervi hypoglossi; n.hypoglossus/motor. Nucleus salivatorius inferior; n.glossopharyngeus/ps. Nucleus dorsalis nervi vagi; n.vagus/ps. Nucleus vestibularis inferior – medialis; n.vestibulocochlearis/duyu.

Nucleus Spinalis Nervi Trigemini: Baş-boyun bölgesinden gelen ağrı-ısı duyusu (GSA) ile ilgili. Pons’tan medulla spinalis’in C2 seviyesine kadar uzanır.

Nuclei Tractus Solitarii: Medulla oblongata uzunluğu boyunca bulunur. Oluşturanlar; N. facialis, N. glossopharyngeus, N. vagus. Lifleri: SVA: dil, damak mukozası tat duyusu, GVA: larynx, trachea, pharynx, oesophagus, thorax ve intraabdominal organlardan alınan bazı visseral duyular.

Nuc. Ambiguus: SVE. Üst bölümü n.glossopharyngeus’a, orta bölümü n.vagus’a, alt bölümü de n.accessorius’un kranial bölümüne ait. Bu lifler embriyolojik olarak üçüncü ve dördüncü brankiomerik arkustan gelişen pharynx ve larynx kaslarının motor innervasyonunu sağlar.

Nucleus Nervi Hypoglossi: SE. Medulla oblongata’nın en arka kısmında ve medialde. Buradan başlayan aksonlar sulcus anterolateralis’ten çıkar ve dil kaslarının innervasyonu sağlanır.

Nucleus Salivatorius İnferior: N. glossopharyngeus’un PS (GVE) nukleusu. Buradan başlayan PS lifler glandula parotidea’ya sekresyon yaptırır.

Nucleus Dorsalis Nervi Vagi: Medulla oblongata’nın arka kısmında. N.vagus’un PS (GVE) nukleusu. Buradan başlayan lifler n.vagus’un innerve ettiği organlara gider.

Nucleus Vestibularis Kompleksi: Nuc. vestibularis lateralis (deiters), nuc. vestibularis medialis (schwalbe), nuc. vestibularis inferior (roller), nuc. vestibularis superior (bechterew).

Nuclei Cochleares: Pedunculus cerebellaris inferior’un ön yüzünde ve recessus lateralis’de. İki adet; nuc.cochlearis anterior ve nuc. cochlearis posterior.

—————————————————————————————————

Medulla Spinalis

Medulla oblongata (bulbus = omurilik soğanı)’nın devamı şeklindedir. Foramen magnum’dan aşağıya doğru uzanır. Erişkinlerde yaklaşık olarak 40-45 cm uzunluğunda ve 30 gr ağırlığındadır. Ortalama 1 cm kadar olan çapı, bölümüne göre değişkenlik gösterir. Canalis vertebralis içerisinde meninksler (dura, arachnoid, pia) ve liquor cerebrospinalis (beyin­omurilik sıvısı BOS) ile çevrili halde bulunur. İntrauterin hayatın 3. ayına kadar canalis vertebralis’in tümü boyunca uzanır. M. spinalis, kemik ve sinir dokusunun büyüme hızı farklılığından dolayı yavaş yavaş yukarı çekilir. İntrauterin 6. ayda S1 vertebra hizasına, yeni doğan bir bebekte L3 vertebra hizasına, erişkinlerde (20 yaşından sonra) normal konumuna (L1-L2) ulaşmış olur. Koni şeklinde olan alt ucu (conus medullaris) erişkin erkeklerde L1 ve L2 vertebralar hizasına, kadınlarda ise L2 cisminin ortası veya alt sınırına kadar uzanır.

Bu fark kemik gelişiminin erkeklerde kadınlara oranla daha fazla olmasından kaynaklanır. M. spinalis, alt ucunda conus medullaris’i oluşturmak üzere incelir ve ince bir pia mater uzantısı olan filum terminale ile sonlanır. Filum terminale ortalama 20 cm uzunluğunda olup 15 cm’lik üst bölümü dura mater spinalis’in oluşturduğu boşluğun içerisinde bulunur ve filum terminale internum (pars pialis) adını alır. Filum terminale internum; S2 vertebranın alt kenarına kadar uzanır. Dura mater spinalis’in oluşturduğu boşluğun dışında kalan son 5 cm lik kısmına ise filum terminale externum (pars duralis) denilir.

Lumbal ve sakral spinal segmentlerden çıkan spinal sinir kökleri, filum terminale çevresinde at kuyruğuna benzer bir görünüm oluştururlar. Ön ve arka spinal sinir köklerinin medulla spinalis’in son kısmında oluşturdukları bu yapıya cauda equina adı verilir. M. spinalis, önden arkaya basık olmasının yanı sıra iki farklı seviyede genişleme gösterir: lntumescentia cervicalis: boyun bölgesinde yer alır ve üst ekstremite ile ilgilidir. C3-T2 vertebralar arasında uzanır ve C4 – T1 m. spinalis segmentlerini içerir. Bu bölüm plexus brachialis’in çıktığı yerdir. Intumescentia lumbosacralis: bel bölgesinde bulunur ve alt ekstremite ile ilgilidir. T9’dan L1 ve L2 vertebralar arasındaki discus intervertebralis hizasına kadar uzanır. L(1) 2 – S3 m. spinalis segmentlerini içerir. Buradan çıkan sinir lifleri plexus lumbosacralis’i oluşturur.

Fissura mediana anterior: M. spinalis’in ön tarafında ve tam ortada yerleşmiş bulunan derin yarık. Sulcus medianus posterior: M. spinalis’in arka tarafında ve ortada yerleşmiş sığ oluk. Sulcus anterolateralis: spinal sinirlerin ön köklerinin m. spinalis’i terk ettiği oluk. Sulcus posterolateralis: spinal sinirlerin arka köklerinin m. spinalis‘e girdiği oluk. Sulcus intermedius posterior: servikal ve üst torakal bölümde sulcus medianus posterior ile sulcus posterolateralis arasında bulunan ve fasciculus gracilis ile fasciculus cuneatus denilen demetleri birbirinden ayıran oluk.

Medulla Spinalis Segmentleri: M. spinalis, 31 çift spinal sinirin çıktığı segmentlerden oluşur. 8 adet pars cervicalis. 12 adet pars thoracica. 5 adet pars lumbalis. 5 adet pars sacralis. 1 adet pars coccgea.

Nervus Spinalis: Arka kökleri (radix posterior) sulcus posterolateralis’ten medulla spinalis’e girer. Radix posterior’u, ganglion spinale’de bulunan pseudounipolar nöronların medulla spinalis’e giren merkezi uzantıları yapar. Spinal sinirlerin ön kökleri (radix anterior), sulcus anterolateralis’ten medulla spinalis’i terk eder. İki kök, foramen intervertebrale’de birleşerek spinal siniri oluşturur. Spinal sinir; somatik efferent (motor), genel somatik afferent (duyu), genel visseral efferent (otonom) ve genel visseral afferent (organ duyusu) lifler içerir.

Medulla spinalis’i saran kılıflar; dura mater spinalis (pakimeninks), arachnoidea mater spinalis, pia mater spinalis (leptomeninks).

Dura Mater Spinalis: Dura mater spinalis’in dış kısmında spatium epidurale (extradurale) yer alır. Bu boşluk, gevşek bağ dokusu, yağ dokusu ve ven pleksusları (plexus venosus vertebralis internus) içerir. Canalis vertebralis içerisinde gevşekçe yerleşmiş olan dura mater spinalis, spatium epidurale tarafından kanalın duvarlarından ayrılmıştır. Dura mater cranialis’in meningeal (iç) tabakasına karşılık olan dura mater spinalis kapalı bir torba şeklinde foramen magnum’un kenarlarından başlar. S2 vertebra hizasında sonlanır. Dura mater, torbanın alt ucunda filum terminale’yi sararak, ince bir fibröz bant oluşturur (filum terminale externum). Dura mater spinalis yanlarda spinal sinir kökleri çevresinde yer alır. Dura mater ve arachnoidea mater spinal köklere eşlik ederler ve spinal ganglionları sararlar. Dura mater’in iç yüzeyi arachnoidea mater ile temas halindedir. Aralarında spatium subdurale denilen bir boşluk bulunur.

Arachnoidea Mater Spinalis: Dura mater’in iç yüzünde bulunur, ince ve damarsız bir zardır. Arachnoidea mater encephali’nin devamı olup cauda equina’yı kuşatır. S 2 vertebra hizasında kapanır. Kafa çiftlerini kafatasını, spinal sinir köklerini de canalis vertebralis’i terk edinceye kadar kuşatır. Pia mater’den içi liquor cerebrospinalis (BOS) ile dolu geniş bir boşluk (spatium subarachnoideum) ile ayrılmıştır.

Pia Mater Spinalis: M. spinalis’in dış glial katına yapışık konumdadır. İki katlı vasküler bir membrandır ve m. spinalis’in her tarafını sarar. Pia mater spinalis, m. spinalis’in yüzlerini, oluk ve yarıklarını, kan damarlarını ve spinal sinir köklerini örter. Kafa çiftlerinin ve spinal sinirlerin çevresinde kılıflar oluşturur. Conus medullaris çevresinde aşağıya doğru filum terminale internum ile devam eder.

Ligamentum Denticulatum: Pia mater’in dış tabakasının yanlara doğru vermiş olduğu uzantıdır. M. spinalis, bu bağlar aracılığı ile bağlanır. Üçgen şeklindeki bağlar içte m. spinalis’in dış yüzüne ön ve arka kökler arasında yapışır. Böylece spatium subarachnoideum’da liquor cerebrospinalis içerisinde m. spinalis’in asılı kalmasına yardımcı olurlar. Bu bağlar 21 çifttir.

Lumbal Ponksiyon: Tanısal amaçlı olarak subaraknoid aralıkta bulunan beyin omurilik sıvısının alınması veya aralığa madde enjekte edilmesi amacıyla yapılan işlem. Hasta belini iyice fleksiyona getirerek yan yatar. Spinal iğne yada ponksiyon iğnesi denilen özel bir iğne kullanılarak, lokal anestezi ve steril şartlarda, erişkinlerde L3-4, çocuklarda L4-5 seviyesinden boşluğa girilir. Sırayla geçilen yapılar: deri, fascia superficialis, lig. supraspinale, lig. interspinale, lig. flavum, spatium epidurale, dura mater spinalis, arachnoidea mater.

Medulla Spinalisin İç Yapısı: M. spinalis, yapı ve fonksiyon bakımından iki farklı bölümden oluşur; substantia grisea (gri madde/cevher) içte, substantia alba (beyaz madde/cevher) dışta bulunur. Gri maddenin esasını hücre gövdeleri ve myelinsiz sinir lifleri, beyaz maddeyi ise myelinli sinir lifleri oluşturur. Gri madde hücre kümeleri (nucleus) ve sütunlardan (columna), beyaz madde ise yollar (tractus) ve lif demetlerinden (fasciculus) meydana gelmiştir.

Substantia Grisea: Ortada yer alır ve m. spinalis’in transvers kesitlerinde H harfi ya da kelebek şeklinde izlenir. Sinir hücreleri, hücre uzantıları ve nöroglia hücrelerinden yapılmıştır. Transvers kesitlerde her iki tarafta bulunan gri madde kitleleri ön ve arkada commissura grisea’lar ile birbirlerine bağlanmıştır. Commissura grisea’ların ortasında epandim hücreleri ile döşeli olan canalis centralis bulunur. Bu kanal dördüncü ventrikülden aşağıya doğru devam eder. Commissura grisea anterior; Canalis centralis’in ön tarafında kalır. Commissura grisea posterior; canalis centralis’in arkasında kalır. Bu bölümler, sağ ve sol yarımları birleştiren liflerin geçiş yerlerini oluştururlar. Transvers kesitlerde nöron kümelerini içeren boynuz şeklindeki geniş parçalara cornu adı verilir; cornu anterius önde bulunan motor hücreler yığınıdır. Cornu posterius; arkada bulunan ince, uzun kısım olup, sensitif lifler periferden buraya gelir. Cornu laterale; T1-L2 ve S2-S4 segmentlerinde bulunur. Ön ve arka boynuzlar arasında yerleşmiş olup, otonom fonksiyonlarla ilgili çekirdekler bulunur. Nöron kümeleri üst üste gelerek sütunlar oluşturur. Bu sütunlar; columna anterior, columna posterior, columna lateralis. Gri maddenin miktarı ve şekli m. spinalis’in değişik bölgelerinde farklılıklar gösterir. Intumescentia cervicalis ve lumbosacralis’te diğer bölgelere oranla daha fazla, torakal bölgede ise daha az bulunur. Gri maddenin fazla olduğu bölgelerde, üst ve alt ekstremitelere giden somatomotor liflerin hücre gövdeleri ile buralardan gelen duyusal liflerin sinaps yaptığı hücre gövdeleri yer alır.

Substantia Grisea’da Bulunan Hücreler: Radikuler hücreler (motor): en büyük multipolar hücreler olup aksonları beyaz madde bölümlerinden geçerek ön kökler aracılığı ile m. spinalis’i terkederler. Radiküler hücreler columna anterior ve columna lateralis’te bulunur. Radiküler hücrelerin somatomotor olanları iskelet kaslarına, visseromotor olanları organ düz kaslarına kontraksiyon, bezlere sekresyon yaptırır. Funikuler hücreler (duyu): bu grupta bulunan hücreler de büyük hücrelerdir. M. spinalis kesitlerinde gri maddenin her segmentinde ve columna posterior’da bulunurlar. Aldıkları uyarıları m. spinalis’in çeşitli segmentlerine veya beyine iletirler. İç hücreler (ara nöronlar): kısa aksonlu, multipolar sinir hücreleridir. İç hücrelere ait liflerin bir bölümü beyaz maddeye geçerek inen ve/veya çıkan dallara ayrılır. Bir bölümü de beyaz maddeye hiç çıkmadan aynı segmentteki ya da diğer segmentlerdeki sinir hücreleri arasında bağlantı kurarlar. Yönlerine göre üç gruba ayrılırlar: Commissural iç hücreler; aksonları aynı segmentte karşı yarıya geçerler. Bazıları birkaç segmentte dağılırlar. Assosiasyon iç hücreleri; aksonları ipsilateral seyirlidir. Aynı m. spinalis yarımında sagittal olmak üzere birden fazla segment boyunca uzanırlar. Projeksiyon hücreler; aynı yarımda vertikal yönde uzanırlar.

Substantia Grisea’nın Laminer Organizasyonu: Lamina 1: nucleus marginalis. Lamina 2: substantia gelatinosa. Lamina 3-4: nucleus proprius. Lamina 1-4; genel olarak deriden gelen afferent liflerin sinaps yaptığı laminalardır. Nosiseptörlerden gelen ağrı ile ilgili duyular özellikle lamina I-II’de sonlanır. Lamina 5-6: buraya proprioseptif afferentler ile motor ve duyu korteksinden veya daha alt merkezlerden başlayan yollar gelir. Bu laminaların hareketlerin düzenlenmesi ile ilgili fonksiyonları olduğu düşünülmektedir. Lamina 7: ön ve arka boynuzlar arasında bulunan gri maddeye ait en büyük laminadır (substantia grisea intermedia). Lamina VII’nin lateral parçası, postür ve hareketin düzenlenmesiyle ilgilidir. Medial parça ise, hareket ve otonom fonksiyonlarla ilgili refleks bağlantılara sahiptir. Alt motor nöronları inhibe eden Renschaw hücresi burada lokalizedir. Lamina VII’nin mesencephalon ve cerebellum ile çok sayıda bağlantıları vardır. Bu laminanın postür ve hareketlerin düzenlenmesi ile ilgili olduğu düşünülmektedir. T1-L2(3) segmentleri arasında nuc. intermediolateralis, nuc. intermediomedialis ve nuc. thoracicus posterior (Clarke’s nucleus) (nuc. dorsalis) bulunur. Nuc. intermediolateralis; sempatik preganglionik nöronlar bulunur. Nuc. intermediomedialis; visseral ve somatik afferent impulslara bağlı olarak ortaya çıkan bazı otonomik refleksleri düzenleyen ara nöronlar bulunur. Bu nöronlarda düzenlenen otonomik refleksler ile ilgili impulslar, nuc. intermediolateralis’teki sempatik ve parasempatik preganglionik nöronlara iletilir. Bu laminada S2-S4 segmentleri arasında nuclei parasympathici sacrales adı verilen parasempatik preganglionik nöron grubu vardır. Lamina 8: komşu laminalardan ve bazı inen yollardan gelen aksonların sinaps yaptığı internöronlar bulunur. Bu internöronların, cornu anterius’daki alfa motor nöronlar aracılığı ile iskelet kaslarının kontraksiyonunun düzenlenmesinde etkisi olduğu kabul edilir. Lamina 9: M. spinalis’in esas motor alanı olup, motor nöronlar bulunur. İskelet kaslarını innerve eden alfa motor nöronlar, intrafusal kas liflerini innerve eden gama motor nöronlar ile çok sayıda internöron vardır. Lamina 10: radix posterior’lar ile gelen afferent liflerin bir bölümü sinaps yapar.

Columna Anterior Hücre Grupları: Büyük radiküler hücreler (alfa efferent hücreler); sulcus anterolateralis’ten ön kökler aracılığıyla motor hücreler gruplar halinde toplanarak iskelet kaslarına giden somatik efferent liflerin çekirdeklerini oluştururlar. Columna anterior’daki radiküler hücreler üç gruba ayrılarak incelenirler. Medial grup hücreler: M. spinalis’in tüm segmentlerinde bulunurlar. Ekstremiteler dışındaki gövde kaslarını innerve ederler. 1-Nucleus dorsomedialis; otokton sırt kaslarına giden lifleri içerir. 2-Nucleus ventromedialis; yüzeyel gövde kaslarına giden lifleri içerir. Lateral grup hücreler: servikal ve lumbosakral bölgelerde bulunur ve aksonları ekstremitelerin distal kısımlarındaki kaslara gider. 1-Nucleus ventrolateralis; omuz, kol, kalça ve uyluk kaslarını innerve ederler. 2-Nucleus dorsolateralis; ön kol el, bacak ve ayak kaslarını innerve ederler. 3-Nucleus retrodorsolateralis; el ve ayak parmak kaslarını innerve ederler. Santral grup hücreler: en küçük hücre grubudur, m. spinalis’in servikal ve lumbosakral bölümlerinde bulunur. 1-Nucleus ner. phrenici; nervus phrenicus’u oluşturarak, diahragma’yı innerve ederler. 2-Nucleus ner. accessorii; M. SCM ve m. trapezius’u innerve ederler. 3-Nucleus lumbosacralis; L2-S1 segmentleri arasında bulunan hücre grubudur.

Columna Lateralis Hücre Grupları: T1-L2(3); preganglionik sempatik. S2-4; preganglionik parasempatik. İki grup motor nörondan oluşur; nucleus intermediolateralis (büyük multipolar hücreler içeren lateral bölüm) ve nucleus intermediomedialis (daha küçük multipolar hücre gruplarından oluşan ve canalis centralis etrafında bulunan medial grup hücreleri).

Columna Posterior Hücre Grupları: Columna posterior’da dört grup hücre kümesi bulunur. Bu hücre kümelerinden ikisi medulla spinalis’in tümü boyunca, ikisi de sadece torakal ve lumbal bölgelerinde bulunur. Funiküler hücrelerin yer aldığı bu grup çekirdekler sinirsel uyarıları m. spinalis’in diğer segmentlerine veya beyin bölümlerine iletirler. Hücrelerin uzantıları merkezi sinir sistemini terk etmezler. Substantia gelatinosa (rolando): tüm segmentlerde bulunur. Golgi II tip hücrelerden oluşur. Kesitlerde cornu posterius’un arka ucunda ince bir şerit halinde bulunur ve ikinci laminaya uyar. Yukarıda medulla oblongata’da nucleus spinalis nervi trigeminalis ile birleşir. Ganglion spinale’den gelen lifler ile sinaps yapar. Ağrı, ısı ve dokunma ile ilgili duyuları alırlar. Nucleus thoracicus: nucleus dorsalis: Clarke sütunu da denir. Cornu posterius’un arka iç tarafında, yedinci laminanın medial yarısında, T1-L2(3) m. spinalis segmentlerinde bulunur. Bu grup çekirdeklerde şuursuz proprioseptif duyu getiren lifler sonlanır. Nucleus proprius (nucleus centrodorsalis): M. spinalis’in tümü boyunca bulunur. Substantia gelatinosa’nın ventralinde yer alır. Pozisyon ve hareket duyusu, iki nokta ayırımı ve vibrasyon duyusunun iletildiği aksonların sinaps merkezini oluşturur.

Substantİa Alba: Beyaz maddeyi, miyelinli ve miyelinsiz sinir lifleri, nöroglia hücreleri ve kan damarları oluşturur. Büyük bölümünü miyelinli liflerin oluşturması nedeniyle beyaz (albus) görünür. Aynı yere giden, aynı fonksiyonu gören, aynı orijinli lifler, birlikte seyrederek demetler şeklindeki traktusları oluşturur. Substantia alba; funiculus anterior, funiculus posterior, funiculus lateralis. Traktuslar önce çıktığı oluşumun, daha sonra da bağlandığı oluşumun adı verilerek isimlendirilir.

Substantia Alba’da Yer Alan Uzun Seyirli Yollar (Projeksiyon Yolları): Çıkan (afferent) yolların genel özellikleri: Gövde ile ilgili bütün afferent yolların 1. nöronları, ganglion spinale’dedir. Koku duyusu hariç, şuura ulaşan bütün duyuların 3. nöronu thalamus’tadır. Eğer bir afferent yol çapraz yapıyorsa, bu çaprazı her zaman 2. nöronların uzantıları yapar. Çaprazdan önce yolu tutan lezyonlarda belirtiler ipsilateral (lezyonla aynı tarafta), çaprazdan sonra ise kontralateraldir (lezyonun karşı tarafında). Primer somatik duyu korteksine ulaşan duyuya şuurlu duyu, ulaşmayana şuuraltı duyu denir. İnen (efferent) yolların genel özellikleri: Beyin korteksinden kaynaklanan impulsları taşıyan aksonlardır (üst motor nöron). Bu lifler kesintiye uğramadan m. spinalis ön boynuzundaki alfa motor nöronlar (kortikospinal) beyin sapında bulunan kraniyal sinir çekirdeklerine (kortikonüklear yollar) gider (alt motor nöron). Üst motor nöron; ön boynuzdaki motor nöronlara beyinden impuls getiren yolları oluşturan sinir hücresidir. Alt motor nöron; iskelet kaslarına giden somatomotor liflerin çıkış merkezlerini oluşturan ön boynuz radiküler hücreleridir.

—————————————————————————————————

Medulla Spinalis’in Afferent Ve Efferent Yolları

Afferent (Duyu) (Çıkan) Yollar

Çıkan yolları; genel olarak ganglion spinale’de bulunan nöronların santral uzantıları ve bunların gri cevher laminalarında sinaps yaptıkları ikinci nöronların uzantıları oluşturur.

Şuurlu Proprioseptif, Dokunma Diskriminasyonu Ve Vibrasyon Duyuları İle İlgili İmpulsları İleten Yol

Fasciculus gracilis + Fasciculus cuneatus.

Şuurlu proprioception (pozisyon duyusu ve kinestezi) ve ayırt edici dokunma ve basınç duyuları (iki nokta diskriminasyonu ve vibrasyon) ile ilgilidir. İki nokta diskriminasyonu ve vibrasyon duyularına epikritik duyular adı da verilir.

Proprioception: İnsanların gözleri kapalı durumda iken eklemlerinin, vücut kısımlarının ve vücudun tümünün uzaydaki pozisyonunu (pozisyon duyusu) ve hareketlerini (kinestezi) algılayabilmesidir.

İki Nokta Diskriminasyonu: Bir pergelin iki ucu gibi, deriye aynı anda uygulanan iki mekanik stimulusun birbirinden ayrı olduğunu hissedebilme.

Vibrasyon: Kemik bir çıkıntının deri altında yüzeyelleştiği bölgelere titreşen bir diapozanın tabanı ile dokunulduğunda titreşimin algılanmasıdır. Bu tür duyular özel duyular değildir.

1. Nöron: Ggl. spinale’de bulunan nöronlardır. Bu nöronların periferik uzantıları; golgi tendon organı, kas iğciği ve eklem kapsülünden propriosepsiyon duyusu; Pacinian korpüskülü ve Meissner korpüskülleri gibi reseptörlerden ayırt edici dokunma-basınç duyusu ile ilgili impulsları ganglion spinale’ye taşır. Ggl. spinale’deki 1. nöronların santral uzantıları, kalın miyelinli aksonlar olup, radix posterior’un medial kısmında MS’e girer. Aynı taraftaki funiculus posterior içerisinde çıkan ve inen aksonlar verir. Uzun çıkan aksonların koksigeal, sakral, lumbal ve alt torakal seviyelerden gelenleri fasciculus gracilis’i, üst torakal ve servikal seviyelerden gelenleri fasciculus cuneatus’u oluşturur. Bu nedenle, MS’in alt seviyelerinde yalnız fasciculus gracilis, T6 ve üzerindeki seviyelerde medialde fasciculus gracilis, lateralde fasciculus cuneatus bulunur. Alt segmentlerden gelen lifler medialde, üst segmentlerden gelen lifler lateralde seyreder. Fasciculus gracilis; gövdenin alt kısmı ve alt ekstremite’den gelen. Fasciculus cuneatus; boyun ve üst ekstremite’den gelen duyuları taşır.

2. Nöron: Funiculus posterior içerisinde yükselen aksonlar, Medulla oblongata’daki nuc. gracilis ve nuc. cuneatus’ta (Goll ve Burdach) bulunan 2. nöronlar ile sinaps yapar. İkinci nöronların aksonları; fimbrae arcuatae internae adlı demeti oluştururlar. Bu lifler medulla oblongata içinde decussatio lemnisci medialis adı verilen çaprazı yaparak lemniscus medialis’i oluştururlar ve thalamus’a ulaşırlar.

3. Nöron: Lemniscus medialis’i oluşturan aksonlar; thalamus’un nucleus ventralis posterolateralis (VPL)’indeki 3. nöronlar ile sinaps yapar. Bu nöronların aksonları; capsula interna’nın crus posterius’u ve corona radiata’dan geçerek korteks’te gyrus postcentralis’te (Somestetik alan = 3.,1.,2. alanları) sonlanır. Radix posterior’lar ile gelen afferent liflerin kısa inen dalları; intersegmental refleks ile ilgilidirler. Bir kaç segment indikten sonra gri maddeye girerek ya ön boynuz motor hücrelerinde ya da ara nöronlarda sonlanırlar.

Fasciculus septomarginalis; alt torakal ve lumbal segmentlerde yer alır. Fasciculus interfascicularis; üst torakal ve servikal segmentlerde görülür. Bu yollar; bazı duyuların üst seviyelere gidişini düzenlemektedir.

Özet: Taşıdığı duyular: Proprioception, ayırt edici dokunma-basınç duyusu. Nöron 1; Ggl. Spinale. Nöron 2; nucleus gracilis, nucleus cuneatus. Decussatio; decussatio lemnisci medialis. Nöron 3; VPL (thalamus). Corteks; Brodmann 3,1,2 (gyrus postcentralis).

Ağrı Ve Isı Duyusunu İleten Yollar

Tr. spinothalamicus lateralis.

1. Nöron: Ggl. spinale hücreleridir. Periferik uzantılar yolu ile reseptörlerden (nosiseptör, termoseptör) alınan ağrı duyusu arka kök lifleri ile arka boynuza ulaşır (tr. dorsolateralis-Lissauer yolu ile).

Diğer Afferent Yollar – Tr. Dorsolateralis (Lissauer Demeti): Ağrı, ısı, basınç, temas duyusu taşıyan ggl. Spinale liflerinin oluşturduğu demettir. Arka boynuzun ucunda, 1-2 segment yükselen veya inen dallardan oluşur. Daha sonra arka boynuzdaki hücreler ile sinaps yapar.

2. Nöron: Nöronların santral uzantıları radix posterior’lar içerisinde, propriosepsiyon liflerinin lateralinde MS’e girer. Lamina I, IV, V’te bulunan 2. nöronlar ile sinaps yapar. 2. nöronların aksonları; aynı segment seviyesinde commissura alba anterior’da çapraz yapar ve funiculus lateralis’te tr. spinothalamicus lateralis’i oluşturur. Bu tractus’ta; sakral ve lumbal segmentlerden gelen lifler lateralde, torakal ve servikal segmentlerden gelen lifler medialde yer alır. Isı duyusuna ait lifler, ağrı liflerinin arka tarafında bulunur. Tr. spinothalamicus lateralis ve tr, spinothalamicus anterior birlikte, lemniscus medialis’in posterolateralis’inde thalamus’a yükselir.

3. Nöron: Tractus’u oluşturan aksonların büyük bir kısmı thalamus’un nuc. vent. pos. lat. sinaps yapar. Aksonların az bir kısmı beyin sapındaki formatio reticularis’e ait bazı çekirdeklerde sinaps yapar. 3. nöronların aksonları capsula interna’nın crus posterius’u ve corona radiata’dan gaçerek korteks’te gyrus postcentralis’te (Somestetik alan = 3.,1.,2. alanları) sonlanır.

Özet: Taşıdığı duyular; ağrı, ısı. Nöron 1; Ggl. Spinale. Nöron 2; lamina I, IV, V. Decussatio; commissura alba anterior. Nöron 3; VPL (thalamus). Corteks; Brodmann 3,1,2 (gyrus postcentralis).

Basınç Ve Temas Duyusunu İleten Yollar

Tr. spinothalamicus anterior.

1. Nöron: Ggl. spinale hücreleridir. Periferik uzantılar yolu ile hafif dokunma duyusuna hassas mekano reseptörlerden aldıkları impulsları hücre gövdesine taşır. Santral uzantıları, duyu arka kök lifleri ile arka boynuza ulaşır (Tr. dorsolateralis – Lissauer yolu ile).

2. Nöron: İkinci nöronlar lamina I, IV, V’tedir. 2. nöronların aksonları bir alt-üst segment seviyesinde commissura alba anterior’dan karşı tarafa geçerek MS’in funiculus anterior’unda seyreder. %10 kadar akson karşı tarafa geçmez ve aynı tarafta tractus’ta yükselir. Bu tractus’da da; alt segmentlerden gelen lifler daha lateralde, üst segmentlerden gelen lifler daha medialde yerleşir. Tr. spinothalamicus anterior; pons ve mesencephalon seviyesinde lemniscus medialis ve tr. spinothalamicus lateralis’in posterolateral’inde seyreder. Hafif dokunma, ağrı ve ısı duyularına efektif-vital-protopatik duyular denir.

3. Nöron: Tractus’u oluşturan aksonların büyük bir kısmı thalamus’un nuc. vent. pos. lat. sinaps yapar. Aksonların az bir kısmı beyin sapındaki formatio reticularis’e ait bazı çekirdeklerde sinaps yapar. 3. nöronların aksonları capsula interna’nın crus posterius’u ve corona radiata’dan gaçerek korteks’te gyrus postcentralis’te (somestetik alan = 3.,1.,2. alanları) sonlanır.

Özet: Taşıdığı duyular; hafif dokunma. Nöron 1; Ggl. Spinale. Nöron 2; lamina I, IV, V. Decussatio; commissura alba anterior. Nöron 3; VPL (thalamus). Corteks; Brodmann 3,1,2 (gyrus postcentralis).

Kas, Kiriş Ve Eklemlerden Alınan Şuursuz Proprioseptif Duyu İmpulslarını Cerebellum’a Taşıyan Yollar

Tr. spinocerebellaris posterior (Flechsig demeti).

Taşıdığı duyular; serebral kortekse ulaşmayıp cerebellum’da sonlandığı için şuura ulaşmaz.

1. Nöron: Ggl. spinale hücreleridir. Periferik uzantılar; proprioseptörlerden aldıkları impulsları santral uzantılar aracılığı ile MS’e taşır.

2. Nöron: Aksonlar; lamina VII içerisinde bulunan nuc. thoracicus posterior (nuc. dorsalis=Clarke’s nucleus)’daki 2. nöronlar ile sinaps yapar. Nuc. thoracicus posterior; MS’in sadece C8-L2 segmentleri arasında bulunur. 2. nöronların uzantıları, aynı taraf funiculus lateralis’inde yükselir. Bulbus hizasında pedunculus cerebellaris inferior’a katılarak paleocerebellum’da sonlanırlar. Nuc. thoracicus posterior; MS’in sadece C8-L2 segmentleri arasında bulunduğu için, L2 seviyesinin altındaki segmentlerden gelen 1. nöronların santral uzantıları fasciculus gracilis’e katılarak L2 seviyesine kadar yükselir ve bu seviyenin üzerinde bulunan nuc. thoracicus posterior’daki 2. nöronlar ile sinaps yaparlar. C8 seviyesinin üzerindeki segmentlerden gelen 1. nöronların santral uzantıları; fasciculus cuneatus içerisinde yükselerek, medulla oblongata’da bulunan nucleus cuneatus accessorius’ta sinaps yaparlar. Buradaki nöronların aksonları tr. cuneocerebellaris’i oluşturur.

Sonlandığı Yer: Aynı taraf beyincik korteksidir. Tr. spinocerebellaris posterior alt ekstremitenin tek bir kasının ya da aynı eklemde hareket yaptıran sinerjist kaslarının, hareket ve postürünün koordinasyonunda kullanılan kontraksiyon bilgilerini cerebelluma taşır.

Özet: Taşıdığı duyular; şuuraltı proprioception. Nöron 1; Ggl. Spinale. Nöron 2; nuc. thoracicus posterior (Clarke’s nucleus). Decussatio; yok. Nöron 3; vermis cerebelli (lobuli I-IV), pyramis vermis.

Kas, Kiriş Ve Eklemlerden Alınan Şuursuz Proprioseptif Duyu İmpulslarını Cerebellum’a Taşıyan Yollar

Tr. spinocerebellaris anterior (Gower’s demeti).

1. Nöron: Ggl. spinale hücreleridir. Bu nöronların periferik uzantıları; proprioseptif duyular ile ilgili reseptörlerden aldıkları impulsları hücre gövdesine taşırlar. Santral uzantıları, arka kökleri oluşturarak MS’e girer ve lamina V, VI, VII’deki 2. nöronlar ile sinaps yaparlar.

2. Nöron: 2. nöronlar; MS’in lumbal, sakral ve koksigeal segmentlerinde mevcut olup, fonksiyonel olarak alt ekstremite ile ilgilidir. 2. nöronların uzantıları, commissura alba anterior’dan karşı tarafa geçerek funiculus lateralis’te içerisinde tr. spinocerebellaris posterior’un ön tarafında yükselir. M. oblongata ve pons’u geçerek pedunculus cerebellaris superior yolu ile cerebellum’a ulaşırlar. Sonlanmadan önce tekrar çapraz yaparlar.

Sonlandığı Yer: Aynı taraf beyincik korteksidir. Tüm alt ekstremitenin postürü ve koordineli hareketinde kullanılan kas, kiriş, eklem kapsülü ve bağlardan gelen derin duyuyu taşır.

Özet: Taşıdığı duyular; şuuraltı proprioception. Nöron 1; Ggl. spinale. Nöron 2; lamina V, VI, VII. Decussatio; commissura alba anterior. Nöron 3; vermis cerebelli (lobuli I-IV).

Üst Ekstremiteden Alınan Şuursuz Proprioseptif Duyu İmpulslarını Cerebellum’a Taşıyan Yollar

Tr. cuneocerebellaris.

1. Nöron: Bu yolun 1. nöronları ggl. spinale’de bulunur. Fonksiyonel olarak tractus spinocerebellaris posterior’a benzeyen bu yolun 1. nöronlarının santral uzantıları, MS’in C8 seviyesi üzerinde nuc. thoracicus posterior (Clarke’s nucleus) bulunmadığı için, aynı taraftaki fasciculus cuneatus’a katılır.

2. Nöron: Medulla oblongata’da bulunan nuc. cuneatus accessorius’tadır. Bu çekirdek C8-L2(3) segmentleri arasında bulunan nuc. thoracicus posterior’un eşdeğeridir.

3. Nöron: 2. nöronların aksonları fibrae arcuatae externae posteriores adını alır ve ipsilateral pedunculus cerebellaris inferior’dan geçerek cerebellar certex’in V numaralı lobulus’unda sonlanır.

Özet: Taşıdığı duyular; şuuraltı proprioception. Nöron 1; Ggl. spinale. Nöron 2; nuc. cuneatus accessorius. Decussatio; yok. Nöron 3; cerebellar corteks (lobulus V).

Diğer Afferent Yollar

Tr. Spinotectalis: 1. Nöron: bu yol aşırı sıcak-soğuk ve doku hasarına yol açan mekanik stimulusların yol açtığınosiseptif impulsları taşır. 1. nöron; Ggl. spinale hücreleridir. Uzantıları arka kökler ile arka boynuzdan omuriliğe girerler. 2. Nöron: lokalizasyonu tam olarak belirlenemeyen arka boynuz hücreleridir (lamina I ve V). Aksonları commissura alba anterior’da çapraz yaparak karşıya geçer ve MS’in anterolateral kısmında yükselirler; bulbus ve pons’u geçerek mesencephalon’a ulaşırlar. Sonlandığı yer: lamina tecti mesencephali’de colliculus superior çekirdekleridir. Spinovizüel reflekslerle ilgili bir yoldur. Buradan başlayan dönüş yolu (tr. tectospinalis) göz, baş ve boyunun uyarının geldiği tarafa dönmesini sağlar. Tr. spinotectalis + Tr. spinothalamicus anterior ve lateralis’ler birlikte lemniscus spinalis adını alır.

Tr. Spinoreticularis: Retiküler sistem; şuurlu olmak, çevrede olup bitenden haberdar olmak, motor ve duyu aktiviteleri ile kortikal aktivitelerin düzenlenmesi ile ilgilidir. 1. Nöron: Ggl. spinale’deki nöronların aksonlarıdır. 2. Nöron: lamina V, VII ve VIII hücreleri. Aksonlarının çoğunluğu çapraz yapmadan yükselir. Sonlandığı yer: büyük bölümü bulbus’ta nuc. gigantocellularis ve nuc. reticularis lateralis’e gider. Küçük bölümü pons ve mesencephalon’da bulunan formatio reticularis hücrelerinde sonlanır. Şuurumuzun derecesini belirler. Ağrı duyusu üst merkezlere tr. spinothalamicus lateralis, tr. spinotectalis ve tr. spinoreticularis tarafından taşınır. Ağrı duyusu ile ilgili bu 3 yola anterolateral sistem denir.

Efferent (Motor) (İnen) Yollar:

İnen yollar; genel olarak supraspinal merkezlerdeki nöronların aksonlarının oluşturduğu, somatik motor ve visseral motor fonksiyonlar ile ilgili yollardır. Somatik motor fonksiyonlar ile ilgili olarak, tr. corticospinalis ve tr. rubrospinalis genellikle ekstremitelerin distal kas gruplarının hareketleri ile ilgilidir. Beyin sapından başlayan diğer yollar ise, genellikle ekstremitelerin proksimal kas grupları ve gövde kaslarının hareketleri ile ilgilidir. Ancak, bu yollar da indirekt olarak korteks’in kontrolü altındadır.

Tr. Corticospinalis (Tr. Pyramidalis): Serebral korteks’ten MS’e istekli hareketler ile ilgili impulsları taşır. Üst motor nöron; bu yolu oluşturan liflerin %20-30’u gyrus precentralis’teki primer motor bölge (4 numaralı saha) ile premotor bölge (6 numaralı saha)’deki nöronlara ait aksonlardır. Bir kısmı ise; primer somatik duyu merkezi (3, 1, 2 numaralı saha) ile buna komşu parietal korteks (5 numaralı saha)’teki nöronların aksonlarıdır. Kalın miyelinli aksonlar; motor korteks’teki Betz’in piramidal hücrelerinden başlar. Bu lifler, daha çok ekstremitelerin distal kısımlarının ince hareketleri ile ilgilidir. Daha küçük çaplı aksonlar; ekstremitelerin proksimal kısımları ve gövdenin kaba hareketleri ile tonus kontrolünde rol oynar. Tr. corticospinalis; corona radiata ve capsula interna’nın crus posterius’undan geçerek mesencephalon’a gelir ve crus cerebri içerisinden geçer. Daha sonra, medulla oblongata’nın ön kısmında çapraz (decussatio pyramidum) yaparak pyramis bulbi’yi oluşturur. Tr. corticospinalis; medulla oblongata’nın MS ile birleştiği seviyeye geldiği zaman liflerinin büyük bir kısmı (%90) çapraz yaparak karşı tarafa geçer ve funiculus lateralis içerisinde seyreden tr. corticospinalis lateralis’i oluşturur. Bu liflerin çapraz yaptığı yere decussatio pyramidum denir. Tr. corticospinalis içerisindaki liflerin yaklaşık %8’i çapraz yapmadan aynı tarafta devam eder ve funiculus anterior’da seyreden tr. corticospinalis anterior’u oluşturur. Liflerin %2’si çapraz yapmadan yine funiculus lateralis’te seyreder. Bu yola ise tr. corticospinalis anterolateralis denir.

Tr. Corticospinalis Lateralis: Funiculus lateralis’te aşağıya inen bu yol; MS’in her seviyesinde substantia grisea’ya lifler verir ve S4 seviyesinde sonlanır. Tr. corticospinalis lateralis içerisinde MS’in üst segmentlerinde sonlanan lifler medialde, alt segmentlerinde sonlanan lifler lateralde yer alır. Traktus’u oluşturan aksonlar kendileri ile ilgili segmentlerde substantia grisea içerisine girerek lamina IV, V, VI, VII’deki aktivatör veya inhibitör etkili internöronlar ile, bazı aksonlar ise direkt lamina IX’daki motor nöronlar ile sinaps yapar (alt motor nöron).

Tr. Corticospinalis Anterior: Funiculus anterior’da seyreden bu yol MS’in servikal segmentlerinde belirgindir. Orta torakal segmentlerden itibaren görülmez. Bu traktus’u oluşturan aksonlar; kendileri ile ilgili segment seviyesinde commissura alba anterior’dan karşı tarafa geçer ve lamina VII’deki nöronlar ile sinaps yapar. Çapraz yapmayan lifler, sonlandıkları segmentte çapraz yaparlar.

Tr. Corticospinalis Anterolateralis: Tr. corticospinalis lateralis’in ön kısmında çapraz yapmadan aşağıya doğru inen az miktardaki akson, aynı taraftaki substantia grisea içerisindeki laminalarda sinaps yaparak sonlanır.

Ara nöron kullananlar gövde ve ekstremitelerin proksimal bölüm kaslarına, ara nöron kullanmayanlar ekstremitelerin distal bölüm kaslarına bağlanırlar. Ekstremitelerin zarif ve beceri isteyen hareketlerinin yapılmasından sorumludur. Piramidal yolları oluşturan liflerden % 50-55 kadarı servikal, % 20 kadarı torakal, % 25-30 kadarı lumbosakral segmentlerde sonlanır.

Tr. Corticonuclearis: 1. Nöron; kortekste 4. ve 6. alanların alt bölümleri, 8. alan ve 3., 1., 2. alanlardaki hücrelerdir. Capsula interna’nın genu kısmından geçer. Mesencephalon’da crus cerebri’den geçer. Beyin sapındaki kranial sinirlerin motor nukleus’larında genellikle bilateral olarak sonlanır.

Tr. Vestibulospinalis: MS’in uzunluğu boyunca funiculus lateralis’in ön kısmında bulunan bu yolu oluşturan aksonlar, 4. ventrikül’ün tabanında bulunan nuclei vestibulares’ten başlar. Nuclei vestibulares’in afferentleri; cerebellum’dan ve iç kulaktaki vestibular reseptörlerden gelir.

Tr. Vestibulospinalis Lateralis: Bu yolun aksonlarının çoğunluğu nuc. vestibularis lateralis’ten başlar. MS’in uzunluğu boyunca funiculus anterior’un lateral kısmında ipsilateral olarak aşağıya doğru iner ve tüm segmentlerde lamina VII ve VIII’de sonlanır. Bu yol içerisindeki aksonlar; internöronlar aracılığı ile boyun, gövde ve ekstremitelerdeki ekstansor kasları innerve eden motor nöronlarda aktivasyona, fleksorları innerve eden motor nöronlarda inhibisyona neden olur.

Tr. Vestibulospinalis Medialis: Bu yolun aksonlarının çoğunluğu nuc. vestibularis medialis’ten başlar. Bilateral olarak fasciculus longitudinalis medialis (FLM) içerisinde seyreder. FLM; MS’in funiculus anterior’un medial kısmında yer alır. Bu traktus, servikal ve üst torakal segmentlerde bulunur. Bu yol içerisindeki aksonlar lamina VII, VIII’deki internöronlar ve IX’daki motor nöronlarda sonlanırlar. İpsilateral boyun kasları ile ilgili motor nöronlarda aktivasyona, kontralateral boyun kasları ile ilgili motor nöronlarda inhibisyona neden olur.

Tr. Tectospinalis: Baş ve boynun görme ve muhtemelen işitmeye bağlı refleks hareketleri ile ilgilidir. Mesencephalon’da görme ile ilgili bir refleks merkezi olan colliculus superior’un derin tabakalarından başlar. Her iki taraftan gelen lifler, öne ve içe doğru seyreder, substantia grisea centralis’in ön tarafında decussatio tegmentalis posterior’da (Meynert çaprazı)çapraz yaparak karşı tarafa geçer. Colliculus inferior’dan işitmeye ait liflerde katılır. Medulla oblongata’da FLM içerisinde seyrederek MS seviyesine iner. Bu traktus; sadece üst servikal segmentlerde bulunur ve lamina VI, VII’deki internöronlar ile sinaps yaparak sonlanır. Ayrıca bu internöronlar ile lamina IX’daki motor nöronlar ile bağlantı kurar. Kontralateral boyun kaslarında kontraksiyona, ipsilateral boyun kaslarında inhibisyona yol açar.

FLM: Beyin sapı ve MS boyunca uzanan bu yol; beyin sapındaki çeşitli çekirdeklerden başlayan inen ve çıkan aksonların oluşturduğu bir sinir demetidir. FLM içerisinde; tr. tectospinalis, tr. interstitiospinalis, tr. vestibulospinalis ve tr. pontoreticulospinalis oluşturur. Tr. interstitiospinalis; mesencephalon’daki Cajal nukleusundan başlar. Beyin sapındaki kranial sinir motor nukleusları arasındaki bağlantıları sağlar.

Tr. Rubrospinalis (Monakow Demeti): Mesencephalon’da bulunan nuc. ruber’in nöronlarındaki aksonlar tarafından oluşturulur. Aynı segmentte decussatio tegmentalis anterior (forel çaprazı) adı verilen çaprazı yaptıktan sonra funiculus lateralis’te seyreder. Üst servikal segmentlerde bulunur. Lamina V, VI, VII’deki internöronlar ile sinaps yaparak IX’daki motor nöronlar ile bağlantı kurar. Kontralateral fleksor kasları innerve eden motor nöronlarda aktivasyona, ekstansor kasları innerve eden motor nöronlarda inhibisyona neden olur.

Tr. Pontoreticulospinalis (Tr. Reticulospinalis Medialis): Pons’taki formatio reticularis’e ait nukleuslardan başlar. MS’in funiculus anterior’unda FLM içerisinde ipsilateral olarak aşağıya iner ve lamina VII, VIII’deki internöronlar ile sinaps yapar. Bu yol, gövde ve ekstremite kaslarını innerve eden motor nöronlarda aktivasyona yol açar.

Tr. Bulboreticulospinalis (Tr. Reticulospinalis Lateralis): Bulbus’taki formatio reticularis’e ait nukleuslardan başlar. Bu yolu oluşturan aksonların büyük bir kısmı, medulla oblongata seviyesinde karşı tarafa geçer ve funiculus lateralis’in ön kısmında seyrederek lamina VII, VIII ve IX’daki nöronlar ile sinaps yapar. Boyun kaslarını innerve eden motor nöronlarda aktivasyon veya inhibisyona, gövde kaslarını innerve eden nöronlarda aktivasyona neden olur.

—————————————————————————————————

Mesencephalon

Beynin en küçük parçası. Pons ile diencephalon arasında. Yaklaşık 2 cm uzunluğunda. Ortasından aquaductus mesencephali (cerebri) (sylvius) geçer (3 > 4). Pons – mesencephalon sınırı; ön yüzde sulcus pontocruralis, arka yüzde n.trochlearis’ler. Diencephalon – mesencephalon sınırı; commissura posterior ile corpus mamillare’lerin alt kenarını birleştiren çizgi.

Mesencephalon Ön Yüz: Pedunculus cerebri: iki kalın yapı, pons’tan diencephalon’a uzanırlar, diencephalon’a yaklaştıkça birbirinden uzaklaşır. Fossa interpeduncularis: iki pedunculus arasındaki çukur. Substantia perforata interpeduncularis (posterior); delikli bir saha, a. cerebri posterior’un dalları geçer. Pons’a yakın bölümünden n.oculomotorius’lar çıkar.

Mesencephalon Yan Yüz: Brachium colliculi superioris: colliculus superior – corpus geniculatum laterale. Brachium colliculi inferioris: colliculus inferior – corpus geniculatum mediale.

Mesencephalon Arka Yüz: Beyinle beyincik aralandığında görülür. 4 yuvarlak çıkıntı bulunur. 2 colliculus superior: daha büyük olan üsttekiler olup görme refleks merkezleridir. 2 colliculus inferior: alttakiler olup işitme refleks merkezleridir. Vertikal oluk: üst ucunda corpus pineale (epiphysis cerebri) bulunur, alt ucunda frenulum veli medullaris superius bulunup n. trochlearis çıkar.

Mesencephalon İç Bölümleri: 1-Pedunculus cerebri (cerebralis); crus cerebri (pars anterior), tegmentum mesencephalicum (pars posterior). 2-Tectum mesencephalicum.

Pedunculus Cerebri (Cerebralis): Aquaductus mesencephali’nin ön kısmıdır. Crus cerebri (pars anterior): substantia nigra’nın ön tarafıdır. Bölümleri; fibrae frontopontinae, fibrae corticonucleares, fibrae corticospinales, fibrae occipitopontinae, fibrae parietopontinae, fibrae temporopontinae. Tegmentum mesencephalicum (pars posterior): substantia nigra’nın arkası. Substantia grisea centralis bulunur.

Tectum Mesencephalicum: Aquaductus cerebri’nin arkası. Colliculus superior ve inferior’lar bulunur. Burayı örten beyaz cevher tabakasına lamina tectalis denir. Colliculus superior: yuvarlak iki çıkıntı. Tectum’un rostral yarımında. Her iki taraf hem commissura posterior’daki liflerle liflerle birbirine bağlı. Görme ile ilgili refleks merkezi. Colliculus inferior: ovalimsi bir hücre kitlesi. İşitme yolunun bir bölümü. İşitme refleks merkezi. İki colliculus inferior arasında bağlantılar var. Nuclei colliculi inferiores: ses frekansının değerlendirilmesi. Belli bir sese karşı dikkatin yoğunlaştırılması. İşitme ile ilgili motor refleksler (baş ve boynun refleks korunması).

Substantia Grisea Centralis (Peri-Aquaductalis): Aguaductus mesencephali (cerebri) çevresinde. Üstte hypothalamus’un periventriküler sistemi ile devamlı. Fasciculus longitudinalis medialis ile topografik ve fonksiyonel olarak ilişkili.

Substantia Nigra: Crus cerebri ile tegmentum arasında. Bazal ganglionlara ait bir nöron topluluğu. Çok sayıda pigmentli hücreler içeren bir gri cevher tabakası. Pons’un üst ucundan thalamus’un alt kısmına kadar uzanır. Bölümleri: Pars compacta: arka bölümü. Melanin içeren dopaminerjik ve kolinerjik nöronlar içerir. Pars reticularis: ön bölümü. Çok sayıda GABA-erjik nöron ile az sayıda melanin içeren dopaminerjik nöron bulunur.

Nuc. Ruber: Tegmentum (pars posterior) içinde. Aquaductus mesencephali ile substantia nigra arasında. Yuvarlak-oval bir gri cevher kitlesi. Colliculus superior seviyesinde. Taze preparatlarda kırmızı pigment içerdiği için nuc. ruber denir.

Mesencephalon’daki Kranial Sinir Nucleusları: Nuc. nervi oculomotorii, nuc. autonomicus nervi oculomotorii/Edinger-Westphal), nuc. nervi trochlearis, nuc. tractus mesencephalici nervi trigemini.

Nuc. Nervi Oculomotorii: Colliculus superior seviyesinde. Nuc. nervi trochlearis’in yukarısında. Orta çizgiye yakın. Substantia grisea centralis’in ventralinde. Somatomotor çekirdek. Göz küresi kaslarını innerve eder. Nuclei viscerales: nuc. oculomotorius accessorius, nuc. oculomotorius autonomicus, Edinger-Westphal nucleusu. Parasimpatik çekirdek. Işık refleksi ve akomodasyon refleksi ile ilgilidir.

Nuc. Nervi Trochlearis: Colliculus inferior seviyesinde. Substantia grisea centralis’in önünde. Orta çizgiye yakın. Motor nucleus, M. obliquus bulbi superior.

Nuc. Tractus Mesencephalici Nervi Trigemini: Substantia grisea centralis’in yan taraflarında. Colliculus superior’dan altta pons’a kadar uzanır. Çiğneme sırasında ısırmanın kuvvetini kontrol eden mekanizmalarla ilgili.

Mesencephalon’un Pars Posteriorundan (Tegmentum) Geçen Yollar: Fasciculus longitudinalis medialis, lemniscus medialis, lemniscus lateralis, tr.thalamo-olivaris, tr. rubrospinalis (monakow huzmesi), tr. tectospinalis ve tr.tectobulbaris (tr.tectonuclearis), decussatio pedunculorum cerebellarium superiorum.

Formatio Reticularis: MS’in üst kısmından, bulbus, pons, mesencephalon, subthalamus, thalamus ve hypothalamus’a kadar uzanan sinir lifleri ve hücrelerinin oluşturduğu bir ağ sistemi. Filogenetik olarak beyin sakının en eski kısımlarından biri. Nuclei reticulares tarafından oluşturulur. SSS’nin çeşitli kısımları arasında integrasyonu sağlar.

—————————————————————————————————

Otonom Sinir Sistemi

Somatik Sinir Sistemi: Somitlerden gelişen kas, kemik, deri ve brankial arkuslardan gelişen kasları innerve eder. İstemli. Motor nöronları; MS’in columna anterior’u ve beyin sapındaki kranial sinir motor çekirdeklerinde bulunur. Merkezden aldığı impulsu hedef oluşuma (çizgili iskelet kaslarına) taşır.

Otonom Sinir Sistemi: İsteğimiz dışında çalışan oluşumları (kalp, akciğerler, m. arrector pili, kan damarlarının muskuler duvarı, organların düz kasları) innerve eder. İstemsiz Presinaptik nöronlar; MS’in T1-L2(3) – S2-4 segmentlerinde columna lateralis’te ve beyin sapındaki kranial sinir parasimpatik çekirdeklerinde bulunur. Uyarı iki nöron (merkezi ve periferde olan) ile hedef organa ulaşır.

Otonom sinir sistemini konrol ve entegre eden merkez: hypothalamus’dur. Ön bölüm parasimpatik, arka bölüm simpatik. Hypothalamus; bu işlevini cortex cerebri, limbik sistem, basal ganglionlar ve cerebellum gibi üst merkezlerin kontrolü altında yapar. Bu merkezlerden gelen uyarıları hypothalamus kontrol eder ve presinaptik nöronların bulunduğu otonomik merkezlere uyarı gönderir.

Otonom Sistemin Afferent Bölümü (Visseral Afferent Sistem): Hem sempatik hem de parasempatik sinirler içerisinde bulunan ve organ, damar ve bezlerden gelen duyuları taşıyan genel visseral afferent liflerdir. Visseral afferent lifler, visseral efferent lifler ile birlikte seyreder. Somatik afferentler gibi visseral afferentlerin de çıkış merkezleri ganglion spinale ve kranial sinirlerin sensitif ganglionlarındadır. Somatik ve visseral afferentler arasında farklar mevcuttur. Normal durumlarda genel visseral afferentlerin az bir kısmı thalamus aracılığı ile cortex cerebri’ye, dolayısıyla şuura ulaşır. Ancak, büyük bir kısmı medulla spinalis ve truncus cerebri’deki bazı visseral merkezlerde sonlanarak otonomik refleksler oluşur. Sonuçta, beyinde gelişmiş bir merkezi bulunmadığı için bilinçli bir duyu alımı yoktur ve şuura ulaşmazlar. Bu nedenle organların çalışması fark edilmez. Uyarılar (örneğin; açlık, bulantı, seksüel istek, rektum’un gerilmesi gibi) belirli bir seviyenin üzerine çıkarsa, duyular şuura ulaşır ve hissedilir. Somatik afferent lifler; temas, basınç, kesme, sıcak-soğuk duyularını almasına rağmen, visseral afferent lifler; aşırı gerilme, kontraksiyon, oksijen-karbondioksit değişiklikleri gibi duyulara hassastır. Sempatikler içerisinde seyreden visseral afferent lifler, organlardan gelen ağrı duyusu ile ilgilidir. Bu liflerin nöron gövdeleri ganglion spinale’lerdedir. Bu nöronların periferik uzantıları, n. splanchnicus’lar veya postsinaptik sempatik liflerle truncus sympathicus’a ulaşır. Ramus communicans albus’lar aracılığı ile spinal sinire katılır.

Otonom Sistemin Afferent Bölümü (Visseral Afferent Sistem) (Devam): Nöronların santral uzantılarının ise medulla spinalis’e girdikten sonra, önce substantia grisea’da sinaps yaptığı daha sonra tractus spinothalamicus lateralis ile thalamus’a ulaştığı kabul edilmektedir. N. vagus ve n. glossopharygeus içerisinde bulunan visseral afferent liflerin nöron gövdeleri her iki sinirinde ganglion inferius’larında bulunur. Nöronların santral uzantıları nucleus tractus solitarii’ye gider. Kafa derisi ve yüz arterleri çevresindeki visseral afferent lifler; a. carotis externa’nın dallarını takip ederek ganglion cervicale superius’a, buradan ramus communicans albus’lar ile spinal sinirlere katılır. Burun boşluğundan duyuları alan visseral afferent lifler; n. nasopalatinus (n. maxillaris) ile alınan duyular, n. canalis pterygoidei ve n. petrosus major aracılığı ile n. facialis’e taşınır. Kalp ve kalbe yakın damarlardan duyuları alan visseral afferent lifler; plexus cardiacus’dan n. vagus ve truncus sympathicus aracılığı ile üst torakal spinal sinirlere iletilir. Üst ve alt ekstremiteden duyuları alan visseral afferent lifler; periferik arterler çevresinde seyreder ve plexus brachialis, plexus lumbalis ve plexus sacralis’ler ile spinal sinirlerin köken aldığı medulla spinalis segmentlerine iletilir. Mide, intestinum tenue, caecum, appendix vermiformis, colon ascendens, colon transversum, karaciğer, safra kesesi ve safra yolları, pankreas ve gl. suprarenalis’lerden duyuları alan visseral afferent lifler; organları besleyen arterlerin çevresinde bulunan sekonder pleksuslar ile plexus coeliacus’a ve n. splanchnicus’lar aracılığı ile spinal sinirlere iletilir. Mesane, gl. prostatica, gl. vesiculosa ve urethra’dan duyuları alan visseral afferent lifler; plexus hypogastricus inferior ile nn. splanchnici pelvici’ye katılarak sakral medulla spinalis segmentlerine iletilir. Dış genital organlardan duyuları alan visseral afferent lifler; plexus hypogastricus inferior ile nn. splanchnici pelvici veya n. pudendus ile sakral medulla spinalis segmentlerine taşınır.

Sempatik Ve Parasempatik Sistem Arasındaki Farklar: Nöronal anatomik lokalizasyon açısından, nörotransmitter açısından, sinir liflerinin uzunluğu açısından, hedef organ aktivasyonu açısından.

Simpatik (Torakolumbal Sistem): Presinaptik nöronları; MS’in T1- L2(3) segmentleri arasında columna lateralis’teki nucleus intermediolateralis’te. Presinaptik nörotransmitter; asetilkolin. Postsinaptik nörotransmitter; noradrenalin (adrenerjik). Presinaptik nöron; kısa – postsinaptik nöron; uzun. Bir presinaptik sinir 15-20 postsinaptik nöronla sinaps yapar. Sonuçta simpatik sinir sisteminin aktivasyonu vücutta daha yaygın cevaba yol açar.

Parasimpatik (Kraniosakral Sistem): Presinaptik nöronları; MS’in S2-4 segmentleri arasında columna lateralis’teki nuclei parasympatici sacrales’te ve beyin sapındaki (III, VII, IX, X) kranial sinirlerin parasimpatik çekirdeklerinde. Presinaptik + Postsinaptik nörotransmitter; asetilkolin (kolinerjik). Presinaptik nöron; uzun – postsinaptik nöron; kısa. Bir presinaptik sinir 4-5 postsinaptik nöronla sinaps yapar.

Simpatik Sinir Sistemi: Presinaptik (preganglioner) nöron + lifler (T1-L2(3) nucleus intermediolateralis’te + buradaki nöronların aksonları) > postsinaptik (postganglioner) nöron+lifler (Simpatik ganglionlarda + bu ganglionlardaki nöronların aksonları) > hedef organ.

Sempatik Sistem (Hypothalamus Arka Bölümü)
Presinaptik nöron (T1-L2(3) nucleus intermediolateralis) Kısa presinaptik lifler (Nörotransmitter: Asetilkolin) (Ramus communicans albus):

1-Aynı segmentteki ganglion trunci sympathici (ganglion paravertebrale)’lerde sinaps yapanlar

2-Yukarıya veya aşağıya doğru seyrederek farklı seviyelerdeki ganglion trunci sympathici (ganglion paravertebrale)’lerde sinaps yapanlar

3-N. splanchnicus adı ile ganglion prevertebrale’lerde sinaps yapanlar

Postsinaptik nöron

1. Ganglia trunci sympathici (ganglia paravertebrale)

2. Ganglia prevertebrale

a) ganglia coeliaci

b) ganglion mesentericum superius

c) ganglion mesentericum inferius

d) ganglia aorticorenale

Uzun postsinaptik lifler (Nörotransmitter: Noradrenalin)

1-Spinal sinirlere katılan lifler (Ramus communicans griseus)

2-Kranial sinirlere katılan lifler

3-Arterler çevresinde uzanan postsinaptik lifler

.

Presinaptik Nöron + Lifler: T1–L2(3) segmentlerinde nuc. intermediolateralis’de bulunur. Bu nöronların aksonları radix anterior içinde MS’i terk eder ve n. spinalis’e katılırlar. Spinal sinirden ayrılan miyelinli lifler (rami communicantes albi) truncus sympathicus yapısı içerisinde kendi seviyesindeki veya alt veya üst seviyelerdeki ganglion paravertebrale’lerde; veya aorta abdominalis ana dalları üzerindeki ganglion prevertebrale’lerde sinaps yapar. Sadece T1-L2 spinal sinirler, rami communicantes albi ile ganglionlara bağlanır. Servikal, alt lumbal ve sakral segmentlerde rami communicantes albi bulunmaz.

Truncus Sympathicus: Ganglion trunci sympathici: (Ggl. paravertebrale); 22-23 adet columna vertebralis’in heriki yanında bulunan postsinaptik simpatik nöronların bulunduğu ganglionlar + Rr. İnterganglionares. Ganglionlar arasında uzanan inen ve çıkan sinir lifleri (rami communicans albi). Embriyoner dönemde herbir MS segmentine karşılık gelen bir çift ggl. paravertebrale vardır. Gelişimin ilerlemesi ile bazı ganglionlar (boyun bölgesindekiler) birbirleri ile birleşirler. Sonuçta; 3 servikal, 11-12 torakal, 4-5 lumbal, 4-5 sakral simpatik ganglion oluşur. İki tarafın truncus sympathicus’u coccyx önünde orta hatta ganglion impar’da birleşirler.

Presinaptik Lifler: Liflerin bir kısmı; aynı segmentteki gangliondaki postsinaptik nöronlar ile sinaps yapar. Daha büyük kısmı; truncus sympathicus içinde yukarı/aşağı uzanarak farklı seviyedeki ganglionlardaki postsinaptik nöronlarla sinaps yapar. Ganglionlarda sinaps yapmadan geçen lifler Nn. splanchnici’yi oluşturur. N. splanchnicus’lar karın içerisindeki Ggl. prevertebrale’deki (coeliacum, mesentericum sup./inf., aorticorenale) postsinaptik nöronlarla sinaps yapar. Küçük bir bölüm n. splanchnicus ise; adrenal medullaya giderek buradaki kromaffin hücrelerle sinaps yapar. Gl. suprarenalis; preganglionik simpatik liflerin direkt olarak gittiği tek organdır. Yani bu hücreler postsinaptik ganglion görevi üstlenir.

Nn. Splanchnici: N. splanchnicus major; T5-9 ggl. paravertebrale’de sinaps yapmadan geçen presinaptik lifler tarafından oluşturulur. Liflerinin büyük kısmı ggl. coeliacum’da sinaps yapar. Bir kısım lifleri ise, adrenal medulla’ya gider. N. splanchnicus minor; T10-11 ggl. paravertebrale’de sinaps yapmadan geçen presinaptik lifler tarafından oluşturulur. Liflerinin büyük kısmı ggl. coeliacum’da sinaps yapar. N. splanchnicus imus; T12 ggl. paravertebrale’de sinaps yapmadan geçen presinaptik lifler tarafından oluşturulur. Liflerinin büyük kısmı ggl. aorticorenale’de sinaps yapar. Nn. splanchnici lumbales; L1-2(3) ggl. paravertebrale’de sinaps yapmadan geçen presinaptik lifler tarafından oluşturulur. Liflerinin büyük kısmı ggl. mesentericum’da sinaps yapar.

Postsinaptik Nöron + Lifler: Postganglioner liflerin bir bölümü (rami communicantes griseus) myelinsiz olarak, tekrar spinal sinire katılır ve m. arrector pili, damar duvarı düz kasları, ter bezlerini innerve eder. Bir bölümü, hedef organların çevresindeki plexusların (plexus cardiacus, pulmonalis vb.) yapısına katılır. Arterlerin etrafındaki plexus (plexus caroticus internus vb.) yapısına katılır. Kranial sinirlere katılırlar (9,10,12).

Truncus Sympathicus’un Bölümleri: Pars cephalica (cranialis), pars cervicalis, pars thoracica, pars lumbalis, pars pelvica.

Pars Cephalica: Ggl. paravertebrale, ramus communicans albus + griseus yoktur. Kafa içi yapılara simpatik uyarıyı n. caroticus internus taşır. N. caroticus internus, ilk ggl. cervicale superius’tan çıkar ve a. carotis interna çevresinde plexus caroticus internus ve plexus cavernosus’u oluşturur. N. conarii, plexus caroticus internus’tan çıkar ve epifiz bezine gider. Epifiz bezinde melatonin sentezini stimüle eder. N. petrosus profundus, plexus caroticus internus’tan çıkar ve ağız boşluğu, farinks ve damağa simpatik uyarı taşır.

Pars Cervicalis: 3 Adet Ggl. paravertebrale, ramus communicans griseus’lar vardır. Ggl. Cervicale superius: ilk 4 cervical paravertebral ganglionun birleşmesi ile oluşur. N. caroticus internus, Nn. carotici externi, N. cardiacus cervicalis sup., Rr. laryngopharyngealis dallarıdır. Ggl. Cervicale medius: 5-6. cervical paravertebral ganglionun birleşmesi ile oluşur. N. cardiacus cervicalis medius plexus cardiacus’a katılan dalıdır. Ggl. Cervicale inferior (cervicothoracicum + stellatum): 7-8. (T1) cervical paravertebral ganglionun birleşmesi ile oluşur. N. cardiacus cervicalis inferior plexus cardiacus’a katılan dalıdır.

Pars Thoracica: 11-12 adet ggl. paravertebrale, ramus communicans albus + griseus vardır. Ggl. paravertebrale’de nöron değiştirerek; pl. cardiacus, oesophagialis, pulmonalis ve aorticus thoracicus’a katılırlar. Ggl. paravertebrale’de nöron değiştirmeden; Nn. splanchnicus’lar ile Ggl. coeliacum, aorticorenale, mesentericum superius, mesentericum inferius’ta nöron değiştirirler.

Pars Lumbalis: 4-5 adet ggl. paravertebrale, ramus communicans albus (L1-2 için) + griseus vardır. Nn. splanchnici lumbales, plexus mesentericus sup. ve inf., intermesentericus, hypogastricus sup.’a dallar verir.

Pars Pelvica: 4-5 ADET ggl. paravertebrale, ramus communicans griseus vardır. Orta hatta ganglion impar’da birleşirler. Plexus hypogastricus inferior’a dallar verir.

Parasimpatik Sistem: Pars cranialis, pars sacralis.

Parasimpatik Sistem: Presinaptik (preganglioner) nöron + lifler (Parasimpatik nukleuslar ve buradaki nöronların uzantıları) > Postsinaptik (postganglioner) nöron + lifler (Parasimpatik ganglionlar ve buradaki nöronların uzantıları) > hedef organ.

Pars Parasympathica (Hypothalamus Ön Bölümü)
Presinaptik nöron

1-Nucleus oculomotorius accessorius (Edinger-Westphal) (CN III)

2-Nucleus lacrimalis (CN VII)

3-Nucleus salivatorius superior (CN VII)

4- Nucleus salivatorius inferior (CN IX)

5-Nucleus dorsalis nervi vagi (CN X)

6-Nuclei parasympathici sacrales (S2-4)

Uzun presinaptik lifler (Nörotransmitter: Asetilkolin)

1-Radix parasympathici nervi oculomotoria (CN III)

2-N. petrosus major, n. canalis pterygoidei (Vidius siniri) (CN VII)

3-Chorda tympani, n. lingualis (CN VII)

4-N. tympanicus, plexus tympanicus, n. petrosus minor (CN IX)

5-N. vagus’a ait presinaptik parasempatik lifler (CN X)

6-Nn. splanchnici pelvici (Nn. errigentes) (S2-4)

Postsinaptik nöron

1-Ganglion ciliare (CN III)

2-Ganglion pterygopalatinum (CN VII)

3-Ganglion submandibulare (CN VII)

4-Ganglion oticum (CN IX)

5-Ganglia terminales ve ganglia murales (CN X) (S2-4)

Kısa postsinaptik lifler (Nörotransmitter: Asetilkolin)

1-Nn. ciliares breves (CN III)

2-N. zygomaticus, N. zygomaticotemporalis, N. lacrimalis (CN VII)

3-Ramus communicans (CN VII)

4-N. auriculotemporalis (CN IX)

5-Terminal ve mural ganglionlarda sinaps yapan çok kısa lifler (CN X) (S2-4)

.

Preganglioner Nöronları Bulunduran Parasimpatik Çekirdekler (CN III): Nucleus oculomotorius accessorius (nucleus autonomicus, nucleus visceralis, Edinger-Westphal çekirdeği); n. oculomotorius (III)’a ait parasempatik çekirdektir. Mesencephalon’da colliculus superior seviyesinde, orta çizgiye yakın, substantia gelatinosa centralis’in ön tarafında bulunur.

Presinaptik (Preganglionik) Parasempatik Lifler (CN III): Radix parasympathici nervi oculomotoria; n. oculomotorius’a ait presinaptik parasempatik liflerdir. N. oculomotorius içinde fossa interpeduncularis’ten çıkarak öne doğru uzanır. A. cerebelli superior ile a. cerebri posterior arasından geçtikten sonra sinus cavernosus’a gelir. Sinus cavernosus’tan çıkar çıkmaz fissura orbitalis superior’dan m. rectus lateralis’in iki başı arasından orbita’ya girer. Orbita içerisinde ramus superior ve ramus inferior dallarına ayrılan sinirin, alt dalı içerisinde ilerleyen parasempatik lifler ganglion ciliare’ye gelir.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Nöronlar (CN III): Ganglion ciliare; n. oculomotorius’a ait presinaptik parasempatik liflerin sinaps yaptığı, postsinaptik parasempatik nöronları bulunduran gangliondur. A. ophthalmica ve n. opticus’un lateralinde ve bu oluşumlar ile m. rectus lateralis arasında lokalize yaklaşık 1-2 mm çapında küçük bir gangliondur. Apex orbitae’nın 1 cm önünde ve fissura orbitalis superior’un medial ucu seviyesindedir.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Lifler (CN III): Nn. ciliares breves; n. oculomotorius’a ait presinaptik parasempatik liflerin ganglion ciliare’de sinaps yaptıktan sonraki postsinaptik parasempatik liflerini oluşturur. Ganglion ciliare ile bulbus oculi arası bağlantıyı sağlayan sayıları 6-10 arasında değişen liflerdir. Ganglion ciliare’nin ön kısmından iki demet şeklinde çıkan lifler, n. opticus’un üst-alt kısımlarında uzanırlar. N. opticus çevresinde sclera’da bulunan deliklerden geçerek bulbus oculi’ye girerler. Sclera’nın iç yüzündeki oluklarda öne doğru ilerleyerek corpus ciliare ve iris’te dağılırlar.

Ganglion Ciliare: 1-Parasimpatik: EW > N. oculomotorius (r. inferior nervi oculomotorii) > ggl. ciliare > nn. ciliares breves > M. sphincter pupilla > M. ciliaris (pupilla ışık ve akomodasyon refleksi). 2-Simpatik: Ggl. cervicale superius > plexus caroticus internus > ggl. ciliare (sinaps yok) > nn. ciliares breves + longi > m. dilatator pupilla.

Preganglioner Nöronları Bulunduran Parasimpatik Çekirdekler (CN VII): Nucleus lacrimalis; n. facialis (VII)’e ait parasempatik çekirdeklerdir. Truncus cerebri’nin pons bölümünde lokalizedir.

Presinaptik (Preganglionik) Parasempatik Lifler (CN VII): N. petrosus major; n. facialis’e ait presinaptik parasempatik lifleri taşır. Canalis facialis içerisinde ganglion geniculi seviyesinde ayrılan sinir, pyramis içerisindeki kısa bir seyirden sonra hiatus canalis facialis’den pyramis’i terk eder ve dura mater’in altında sulcus nervi petrosi majoris’te uzanır. N. petrosus major, foramen lacerum’u kapatan kıkırdağın üzerinde sempatik liflerden oluşan n. petrosus profundus ile birleşerek n. canalis pterygoidei (Vidius siniri)’yi oluşturur. Oluşan bu sinir hemen canalis pterygoideus’a girer.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Nöronlar (CN VII): Ganglion pterygopalatinum (Meckel ganglionu); n. facialis’e ait presinaptik parasempatik lifleri taşıyan n. petrosus major’un sinaps yaptığı, postsinaptik parasempatik nöronları bulunduran gangliondur. En büyük parasempatik gangliondur. Fossa pterygopalatina’nın derininde, foramen rotundum’un önünde, n. maxillaris’in hemen altında üçgen veya kalp şeklinde yaklaşık 5 mm uzunluğundadır. Rr. ganglionici adı verilen lifler vasıtası ile n. maxillaris’e asılı durumdadır. Fonksiyonel olarak n. facialis’le, topografik olarak n. maxillaris ile ilgilidir.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Lifler (CN VII): N. lacrimalis; ganglion pterygopalatinum’da sinaps yaptıktan sonra postsinaptik parasempatik liflerin taşındığı siniri oluşturur. Ramus communicans’lar ile sırası ile n. maxillaris, n. zygomaticus, n. zygomaticotemporalis ve n. lacrimalis’e ulaşırlar. N. lacrimalis; n. ophthalmicus’un en ince dalıdır. Orbita’ya girmeden önce, dura mater içindeki ayrı bir geçitte ilerler ve fissura orbitalis superior’un lateral bölümünden orbita’ya giriş yapar. M. rectus lateralis’in üst kenarı hizasında uzanır.

Ganglion Pterygopalatinum: 1-Parasimpatik: Nuc. lacrimalis > N. petrosus major (CN VII) > n. canalis pterygoidei (vidius) > ggl. pterygopalatinum > N. zygomaticotemporalis (CN V; N. maxillaris) > N. lacrimalis (CN V; N. ophthalmicus) > Gl. lacrimalis. 2-Simpatik: Ggl. cervicale superius > N. caroticus internus > N. petrosus profundus > n. canalis pterygoidei (vidius) > ggl. pterygopalatinum (sinaps yok) > Gl. lacrimalis.

Preganglioner Nöronları Bulunduran Parasimpatik Çekirdekler (CN VII): Nucleus salivatorius superior; n. facialis (VII)’e ait parasempatik çekirdeklerdir. Truncus cerebri’nin pons bölümünde lokalizedir.

Presinaptik (Preganglionik) Parasempatik Lifler (CN VII): Chorda tympani; n. facialis’e ait presinaptik parasempatik lifleri taşır. Canalis facialis içerisinde foramen stylomastoideum’un 6 mm yukarısında ayrılır. Cavitas tympani’nin paries mastoideus (arka duvar)’unda bulunan ince bir kanal vasıtası ile yukarı-öne uzanarak pyramis ile membrana tympanica arasından orta kulağa girer. Orta kulak içerisinde manubrium mallei’yi üst-iç tarafından çaprazlar ve ön duvara doğru ilerler. Burada canaliculi chorda tympani (Huguier kanalı) adı verilen kanal içerisinde seyreden sinir, fissura petrotympanica (Glaser yarığı)’dan çıkar. Yarıktan çıktıktan sonra, m. pterygoideus lateralis ve medialis arasında n. lingualis’e katılır.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Nöronlar (CN VII): Ganglion submandibulare; chorda tympani’nin sinaps yaptığı, postsinaptik parasempatik nöronları bulunduran gangliondur. M. hyoglossus’un üzerinde, m. mylohyoideus’un arka kenarı komşuluğunda ve gl. submandibularis’in iç yüzünün yukarısında bulunan yaklaşık 2×5 mm boyutlarında oval şekilli küçük bir parasempatik gangliondur. N lingualis’e asılı lokalizasyonda bulunması nedeni ile kolyeye benzetilebilir. N. lingualis aracılığı ile gelen presinaptik parasempatik lifler ganglion submandibulare’de sinaps yapar. Fonksiyonel olarak n. facialis’le, topografik olarak n. mandibularis ile ilgilidir.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Lifler (CN VII): Ganglion submandibulare’de sinaps yapan lifler; n. facialis’e ait presinaptik parasempatik liflerin ganglion submandibulare’de sinaps yaptıktan sonraki postsinaptik parasempatik liflerini oluşturur. Chorda tympani içerisinde bulunan ve n. lingualis ile taşınarak ganglion submandibulare’de sinaps yapan lifler, ramus communicans’lar ile hedef organlara ulaşırlar.

Ganglion Submandibulare: 1-Parasimpatik: Nuc. salivatorius superior > chorda tympani (CN VII) > N. lingualis (CN V; N. mandibularis) > ggl. submandibulare > Gl. submandibularis + gl. sublingualis. 2-Simpatik: Ggl. cervicale superius > Nn. carotici externi > arterler üzerinde > Gl. submandibularis + gl. sublingualis.

Preganglioner Nöronları Bulunduran Parasimpatik Çekirdekler (CN IX): Nucleus salivatorius inferior; n. glossopharyngeus (IX)’a ait parasempatik çekirdektir. Medulla oblongata bölümünde orta hatta yakın olarak lokalize olmuştur.

Presinaptik (Preganglionik) Parasempatik Lifler (CN IX): N. petrosus minor; n. glossopharyngeus’a ait presinaptik parasempatik lifleri taşır. Ganglion inferius’tan ayrılan n. tympanicus (Jacobson siniri), yukarıya doğru ilerleyerek pyramis’in alt yüzünde bulunan canaliculi tympanici adı verilen ince bir kanala girer. Kısa bir seyirden sonra cavitas tympanica’nın paries labyrinthicus (iç duvar)’unda promontorium üzerindeki plexus tympanicus adı verilen sinir ağının yapısına katılır. Plexus tympanicus’u n. tympanicus (sensitif ve presinaptik parasempatik lifler) ve nn. caroticotympanici (plexus caroticus internus’tan gelen postsinaptik sempatik lifler) oluşturur. N. tympanicus, oluşumuna katıldığı plexus tympanicus’tan sonra n. petrosus minor adını alır. N. petrosus minor, cavitas tympanica içerisinde m. tensor tympani’nin geçtiği kanalın altında bulunan ince bir kanaldan geçer. Daha sonra pars anterior partis petrosa’da bulunan sulcus nervi petrosi minoris’te ilerler ve cavitas cranii’yi foramen ovale veya foramen innominatus’tan terk eder.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Nöronlar (CN IX): Ganglion oticum (Arnold ganglionu); n. petrosus minor’un sinaps yaptığı, postsinaptik parasempatik nöronları bulunduran gangliondur. Foramen ovale’nin hemen altında ve fossa infratemporalis’te lokalize yaklaşık 2×4 mm boyutlarında yassı, oval veya yıldız şeklinde kırmızı-gri renkli parasempatik bir gangliondur. Fonksiyonel olarak n. glossopharyngeus’la, topografik olarak n. mandibularis ile ilgilidir.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Lifler (CN IX): N. auriculotemporalis; ganglion oticum’da sinaps yaptıktan sonra postsinaptik parasempatik liflerin taşındığı siniri oluşturur. N. auriculotemporalis; n. mandibularis’in arka kökünden orijin alır. Foramen spinosum’un hemen altında iki dal şeklinde çıkar. Bir halka oluşturacak şekilde birleşen bu iki dal arasından a. meningea media geçer. Daha sonra m. pterygoideus lateralis’in derininde arkaya doğru uzanır. Collum mandibulae’nın iç tarafından geçerek art. temporomandibularis ile auricula arasında, gl. parotidea içerisinde yukarıya doğru ilerler. Bu sırada a. v. temporalis superficialis sinire eşlik eder.

Ganglion Oticum: 1-Parasimpatik: Nuc. salivatorius inferior > N. tympanicus (Jacopson siniri) > plexus tympanicus > N. petrosus minor (CN IX) > ggl. oticum > N. auriculotemporalis (CN V; N. mandibularis) > Gl. parotidea. 2-Simpatik: Ggl. cervicale superius > plexus caroticus externus > arterler üzerinde > Gl. parotidea.

Preganglioner Nöronları Bulunduran Parasimpatik Çekirdekler (CN X): Nucleus dorsalis (posterior) nervi vagi; n. vagus (X)’a ait parasempatik çekirdektir. Medulla oblongata bölümünde fossa rhomboidea’nın alt kısmında n. hypoglossus’un motor çekirdeğinin arka-dış kısmında bulunur.

Presinaptik (Preganglionik) Parasempatik Lifler (CN X): N. vagus’a ait presinaptik parasempatik lifler; nucleus dorsalis nervi vagi’de bulunan presinaptik parasempatik nöronların lifleri tarafından oluşturulur.

Postsinaptik (Postganglionik) Parasempatik Nöronlar (CN X): Ganglia terminales ve ganglia murales; n. vagus’a ait presinaptik parasempatik liflerin sinaps yaptığı, postsinaptik parasempatik nöronları bulunduran ganglionlardır. Ganglia terminales, ilgili hedef organın yakınındaki otonomik pleksuslar içerisinde bulunur. Ganglia murales ise hedef organların duvarlarındaki kas tabakaları içerisinde lokalizedirler.

N. Vagus: N. vagus özofagustan, flexura coli sinistra’ya kadar parasimpatik innervasyonu sağlar.

Pars Sacrales (S2-4): Presinaptik parasimpatik nöronlar; S2-4 MS segmentlerindeki nuclei parasympatici sacrales’dedir. Presinaptik lifler, MS’i terk ettikten sonra nn. splanhnici pelvici (n. erigentes) adını alarak, hedef organ duvarlarında veya organların çevresindeki plexuslarda bulunan ganglionlarda sinaps yaparlar. N. vagus’un innervasyon alanı dışında kalan flexura coli sinistra’dan sonraki kalın barsak bölümü ve pelvik organların parasimpatik innervasyonunu sağlar.

Enterik Sinir Sistemi: Otonom sinir sisteminin bir parçasıdır. Gerektiğinde bağımsız (SSS’den)çalışabilir. Tüm merkezi bağlantılar kesilse bile refleks olarak çalışır. Organların kas kontraksiyonları, gastrik asit sekresyonu, mukozal kan akımı, su ve elektrolitlerin barsaklarda taşınması gibi fonksiyonları kontrol eden refleks yolları içerir. Nöronları, özofagus’tan rektum’a kadar sindirim kanalı duvarındaki pleksuslar içindeki ganglionlarda ve pankreas ile safra kesesinin sinir pleksusları içindeki ganglionlarda bulunur.

Pl. Myentericus (Auerbach): GIS kanalını oluşturan organların duvarındaki longitudinal ve sirküler kas tabakaları arasında bulunur. Motiliteyi kontrol eder.

Pl. Submucosus (Meissner): GIS kanalını oluşturan organların duvarındaki sirküler kas tabakası ile mukoza arasında bulunur. Lokal kan akımı, sekresyon ve absorbsiyonu kontrol eder.

Otonom Plexuslar: Thorax, abdomen ve pelvis içinde simpatik ve parasimpatik lifler genellikle birlikte seyreder ve bu bölgelerde pleksuslar oluştururlar. Bu pleksuslar içinde simpatik prevertebral ganglionlar (ggl. coeliacum, ggl. mesentericum sup./inf., ggl. aorticorenale) bulunur. Pl. cardiacus, Pl. pulmonalis, Pl. coeliacus, Pl hypogastricus sup./inf. Plexus cardiacus: myokard ve büyük damarların, koronerlerin otonomik innervasyonunu sağlar. Bifurcatio trachea ile arcus aorta arasındadır. Pl. cardiacus profundus/ superficialis; Pl coronarius dexter/sinister. Simpatikler; kalp atım hızını arttırır, koronerleri genişletir. Parasimpatikler; kalp atım hızını azaltır, koronerleri daraltır. Plexus pulmonalis: bronşların ve akciğerdeki damarların otonomik innervasyonunu sağlar. Bifurcatio trachea ve bronkuslar çevresindedir. Pl. pulmonalis ant./post. Simpatikler; bronşları genişletir, damarları daraltırlar. Parasimpatikler; bronşları daraltır, damarları genişletirler. Plexus coeliacus: abdominal aorta üzerinde truncus coeliacus çevresindedir. Parasimpatikleri n. vagus, simpatikleri n. splanchnicilerden gelir. Sekonder pleksuslar; Pl. phrenicus,hepaticus, gastricus, mesentericus superior, intermesentericus, mesentericus inferior. Plexus hypogastricus superior: bifurcatio aortae önündedir. Nn. splanhnici lumbales ve pl intermesentericustan gelen lifler içerir. Plexus hypogastricus inferior: N. hypogastricus dexter ve sinister’den gelen simpatikler ve N. erigentes ile gelen parasimpatikler oluşturur.

Pupilla – Işık Refleksi: Direkt ışık refleksi; ışık tutulan gözde pupilla’nın daralması. İndirekt (konsensual) ışık refleksi; bir göze tutulan ışığın diğer göz pupillasını daraltması. Tr. opticus içerisinde bulunan liflerden bazıları corpus geniculatum laterale’de sinaps yapmaz ve colliculus superior seviyesinde mesencephalon’da bulunan nuc. pretectalis’de sinaps yapar. Nuc. pretectalis’den kalkan uyarı her iki taraf Edinger-Westphal çekirdeğine gider. Edinger-Westphal’den çıkan preganglioner parasimpatik lifler n. oculomotorius ile gang. ciliare’ye, bu gangliondan çıkan postganglioner parasimpatik lifler nn. ciliares breves içinde m. sphincter pupilla’yı innerve eder. Pretectal çekirdeklerden Edinger-Westphal çekirdeğine giden uyarının çift taraflı olması, bir göze tutulan ışığın diğer gözde de pupilla’nın daralmasına yol açar (konsensual (indirekt) ışık refleksi).

Akomodasyon Refleksi: Yakındaki nesnelerin etkin bir şekilde retinada odaklanabilmesi için lenste meydana gelen şekil değişikliğine ve buna bağlı olarak lensin kırıcılık gücünün artmasına lensin akomodasyonu veya uyum yapması adı verilir. Yakından gelen nesnelerden gelen ışık daha yayılarak gelmektedir, nesneler uzaklaştıkça bu yayılma azalır. Bu nedenle yakındaki nesneleri retina üzerinde odaklamak için daha yüksek bir kırma gücüne ihtiyaç vardır. Yakına bakarken lensin şekil değişikliğinin yanı sıra gözler birbirine yaklaşır ve göz bebekleri küçülür.

Akomodasyon – Konverjans Refleksi: Gözün yakınlaşan objeyi görmeye yönelik cevabıdır. Gözler yakınlaşan objeye odaklanabilmek için içe bakar (konverjans), pupillalar daralır (myosis), lensin kalınlığı (dolayısı ile kırma gücü) artar. Tüm bu hareketler; görüntünün retina üzerine net bir şekilde düşürülmesi içindir. Işık; n. opticus, chiasma opticum, tr. opticus, CGL ve radiato optica yolu ile kortikal görme merkezine gelir. Kortikal görme merkezi frontal görme alanına bağlıdır. Frontal görme alanı, n. oculomotorius’un hem somatomotor hem de parasimpatik çekirdeğine bağlıdır. Somatomotor çekirdek bağlantısı ile m. rectus medialis uyarılır ve gözler içe bakar. Parasimpatik çekirdek ile bağlantısı ile m. sphincter pupillae’yi uyararak pupilla’ların daralmasını sağlar (miyozis) ve m. ciliaris’i uyararak lens kalınlığının artmasını sağlar. Böylece ışığın lensin kalın merkezi kısmına düşmesini sağlar.

Işık Refleksi: Işık > retina > N. opticus > chiasma opticum > tractus opticus > Nuc. pretectalis > EW > Ggl. ciliare > Nn. ciliares breves > M. sphincter pupilla (myozis) > pupillanın daralması.

Akomodasyon Refleksi: 1-Işık > retina > N. opticus > chiasma opticum > tractus opticus > corpus geniculatum laterale > radiatio optica > kortikal görme merkezi > frontal görme merkezi > CN III motor çekirdek ve M. rectus medialis. 2-Işık > retina > N. opticus > chiasma opticum > tractus opticus > corpus geniculatum laterale > Radiatio optica > kortikal görme merkezi > frontal görme merkezi > EW > Ggl. ciliare > Nn. ciliares breves > M. ciliaris.

Simpatik Sistemin Etkileri: Kalp hızını ve kontraksiyon gücünü artırır, kan basıncını yükseltir. Koroner arterlerde dilatasyon, diğer arterlerde konstrüksiyon yapar. M. dilatatör pupilla’ye kontraksiyon yapar (midriazis). Uzak görme için m. ciliaris’i gevşetir. Ter bezlerinde lokal sekresyon, m. arrector pili’ye kontraksiyon yaptırır. Bronşial kaslarda relaksasyon. Tükürük bezlerinde sekresyonu azaltır ve daha vizköz bir salgı yapar. GIS’de peristaltizmi azaltır, sfinkterleri kapatır. Karaciğerde glikojenolizis’i ve glukoneogenezis’i artırır (kan şekeri yükselir). İnsulin salınımını azaltır, glukagon salınımını artırır. Lipolizisi artırır. M. sphincter urethrae internus’a kontraksiyon, m. detrusor vesicae’ya relaksasyon. Böbrek damarlarında konstrüksiyon yaparak idrar volümü azalır. Ejakulasyon. Epifiz bezinde melatonin sentezini stimüle eder. Üreterlerde motilite ve tonusu artırır.

Horner Sendromu: Apex pulmonis’e oturan tümörler (ggl. cervicothoracicum’a bası)’de ipsilateral Horner sendromu görülebilir. Simpatik fonksiyon kaybına bağlı miyozis, pitozis, enoftalmus, anhidrozis ve kızarıklık görülür.

—————————————————————————————————

Pons

Beyin sapının (truncus encephali) orta kısmıdır. Fossa cranii posterior’da yer alır. Yaklaşık 2,5 cm. Aşağısında medulla oblongata, yukarısında mesencephalon, arkasında ventriculus quartus (4. ventrikül) aracılığıyla cerebellum, önünde clivus bulunur.

Pons Ön yüz: Konvekstir. Pedunculus cerebellaris medius; transvers olarak uzanan fibrae pontis transversae adı verilen liflerin lateralde birleşmesiyle oluşur, pons’u cerebellum’a bağlar. Sulcus basilaris; orta hatta, yukarıdan aşağıya uzanır, içerisinde a.basilaris seyreder. N. trigeminus; anterolateral yüzde, pedunculus cerebellaris medius ile pons’un birleşim yerinden çıkar, daha küçük olan medial bölümü radix motoria, daha büyük olan lateral bölümü radix sensoria olarak isimlendirilir. Medulla oblongata (bulbus) ile pons arasında bulunan sulcus bulbopontinus’tan çıkan kranial sinirler (medial’den laterale); n.abducens (VI), n.facialis (VII) ile bu sinire ait duyu liflerinin oluşturduğu n.intermedius, n.vestibulocochlearis (VIII).

Pons Arka Yüz: Cerebellum kapatır. 4. karıncığın tabanı olan fossa rhomboidea’nın üst yarısını oluşturur. Velum medullare superius (anterior); beyaz cevher, sağ ve sol pedunculus cerebellaris superior’ların arasında uzanır, fossa rhomboidea’nın üst kısmını örter. Üçgen şeklinde. Lateralden pedunculus cerebellaris superior’lar sınırlar.

Pons Bölümleri: Pars anterior (basilaris) pontis; ön yarısı, büyük kısmını lifler oluşturur. Pars posterior pontis (tegmentum pontis); arka yarısı, nucleuslar oluşturur. Corpus trapezoideum; iki bölüm arasında.

Pars Anterior (Basilaris) Pontis: Fibrae pontis longitudinales: fibrae corticospinales, fibrae corticonucleares, fibrae corticoreticulares, fibrae corticopontinae. Fibrae pontis transversae: tüm beyin loblarından çıkıp beyinciğe giden lifler, horizontal yönde seyrederler, fibrae pontis longitudinales’i oluşturan liflerin arasından geçer. Pons’un özellikle orta seviyelerinde longitudinal yolları küçük fasiküllere ayırır. Cerebral cortex’ten cerebellum’a giden cortico-ponto-cerebellar yolun ikinci kısmını oluşturur. Nuclei pontis: cerebral cortex’ten cerebellum’a giden lifler için ara nöronlar. Pars basilaris pontis’in sağ ve sol tarafında dağınık olarak bulunur. Tractus corticospinalis ve fibrae corticopontinae’nin aralarında yer alır.

Pars Posterior Pontis (Tegmentum Pontis): Bulbus’daki formatio reticularis’in uzantısı. Buradaki yapılar; kranial sinir nucleusları (V., VI., VII. ve VIII.), formatio reticularis’in bir bölümü (nuclei reticulares), inen ve çıkan yolların bir kısmı.

Lemniscus Medialis: Bulbus kesitlerinde her iki tarafta, uzun ekseni orta hatta paralel olarak seyreder. Pons’ta; tegmentum pontis’in ön tarafında, şuurlu proprioseptif duyu ile ilgili 2. nöronların uzantıları.

Pedunculus Cerebellaris Medius: Pons’un arka-dış kısmında. Nuclei pontis ile cerebellum’u birbirine bağlar. İçerisindekiler; fibrae pontis transversae, colliculus superior’dan başlayıp cerebellum’da sonlanan lifler.

Kranial Sinir Nucleusları: Nucleus tractus mesencephalici nervi trigemini’nin alt kısmı (N V, duyu), nucleus principalis nervi trigemini (N V, duyu), nucleus motorius nervi trigemini (N V, motor), nucleus nervi abducentis (N VI, motor), nucleus nervi facialis (N VII, motor), nucleus salivatorius superior (N VII, PS), nuclei vestibulares (N VIII, duyu) (nucleus vestibularis superior, nucleus vestibularis lateralis), nuclei cochleares (N VIII, duyu) (nucleus cochlearis anterior, nucleus cochlearis posterior).

Nucleus Tractus Mesencephalici Nervi Trigemini: Pons’un üst seviyelerinden mesencephalon’un colliculus superior seviyesine kadar uzanır. Substantia grisea centralis’in lateralinde. Proprioception ile ilgili birinci nöronlar bulunur. Afferentleri: N. trigeminus‘un (özellikle n.mandibularis) dağıldığı bölgelerden impulslar gelir. Proprioception duyusu (GSA): çiğneme kasları, dişler, diş eti, sert damak ve eklem kapsülü, ekstrinsik göz kaslarından, dil kaslarından, mimik kaslarından. Baş bölgesinden dokunma ve basınç duyuları (GSA) gelir. Pons’un üst seviyelerindedir.

Nucleus Motorius Nervi Trigemini: Pons’un üst seviyelerinde. Nucleus principalis nervi trigemini’nin medialinde; çiğneme kasları, m.tensor tympani, m.tensor veli palatini, m.mylohyoideus ve m.digastricus’un venter anterior’u.

Nucleus Nervi Abducentis: Motor nucleus. Pons’un orta seviyelerinde. Ventriculus quartus’un tabanına yakın m.rectus lateralis’i inerve eder (GSE).

Nucleus Nervi Facialis: N. facialis’in içerisindeki SVE lifler başlar. Motor nucleus. Tegmentum pontis’de. Efferentlerin inerve ettiği kaslar; mimik kasları, m.platysma, m.stylohyoideus, m.digastricus’un venter posterior, m.buccinator, m.stapedius. Yüzün alt tarafındaki kasları inerve eden lifler: kontralateral cortex’ten gelir. Göz ve alın çevresindeki kasları inerve eden lifler: her iki cortex’ten gelir.

Nucleus Salivatorius Superior: N.facialis‘e ait. Preganglionik GVE (PS) nöronlar bulunur (sekresyon yaptırır); glandula lacrimalis, glandulae salivariae minores, glandulae nasales, glandula submandibularis, glandulae sublinguales.

Nuclei Vestibulares: Ventriculus quartus’un tabanındaki area vestibularis’te. Cerebellum ile birlikte denge ve kas tonusunun düzenlenmesinde önemli fonksiyonu vardır.

Nuclei Cochleares: İşitme yolları ile ilgili. İkinci nöronlar bulunur. Pedunculus cerebellaris inferior’un lateralinde; nucleus cochlearis anterior, nucleus cochlearis posterior. Lemniscus lateralis; işitme ile ilgilidir.

—————————————————————————————————

Sinir Sistemine Giriş

Sinir sistemini oluşturan tüm yapılar ektoderm’den köken alır. Lamina neuralis; embriyonel yaşamın 3. haftasının başlarında, chorda dorsalis (ilkel omurga)’in dorsal tarafındaki ektodermin kalınlaşması ile oluşan nöral plaktır. Plica neuralis; lamina neuralis’teki invaginasyon sonucu, her iki tarafta oluşan kabarıntılardır. Sulcus neuralis; kabarıntıların arasında kalan oluktur. Crista neuralis; plica neuralis’ler boyunca bulunan nöroektodermal hücrelerin oluşturduğu hücre kitlesidir. Tubus neuralis; üçüncü haftanın sonuna doğru crista neuralis’lerin birleşmeye başlaması ve 25. günde birleşmenin tamamlanması ile oluşan kanaldır.

MSS (SSS); tubus neuralis’ten oluşur, beyin ve medulla spinalistir. PSS crista neuralis’ten oluşur. Spinal sinirler (31 çift), kranial sinirler (12 çift) ve bu sinirlere ait ganglionlardan oluşur. Tubus neuralis’in lümeni; beyin ventriküllerini, aqueductus mesencephali (cerebri)’yi ve canalis centralis gibi MSS içindeki boşlukları oluşturur. Fetal yaşamın 4. haftasının sonunda tubus neuralis’in pars cranialis denilen üst bölümünde 3 şişlik bulunur. Primer beyin vezikülleri denilen bu şişlikler, önden arkaya prosencephalon (ön beyin), mesencephalon (orta beyin) ve rhombencephalon (arka beyin) olarak isimlendirilir. Tubus neuralis’in pars spinalis denilen alt bölümünden medulla spinalis (omurilik) gelişir.

Prosencephalon (ön beyin); telencephalon (cerebrum) + diencephalon (ara beyin).

Mesencephalon (orta beyin); pons ile diencephalon arasında kalan bölümdür.

Rhombencephalon (arka beyin); metencephalon (pons ve cerebellum) ve myelencephalon (medulla oblongata = bulbus)’dan oluşur.

SSS’nin Bölümleri (Morfolojik Sınıflandırma): SSS; kranialden-kaudale doğru şu şekilde yer alır: 1-Prosencephalon (ön beyin): telencephalon (hemispherium cerebri), diencephalon (epithalamus, thalamus, hypothalamus, subthalamus). 2-Mesencephalon (orta beyin). 3-Rhombencephalon (arka beyin): metencephalon (pons ve cerebellum), myelencephalon (medulla oblongata = bulbus). 4-Medulla spinalis (omurilik).

Crista Neuralis’ten Köken Alan Hücreler: Schwann hücreleri; periferik sinirlerin aksonlarını saran miyelin kılıfını yaparlar. Satellit hücreler; ganglionlarda bulunan nöronları saran kapsülü yapan destek hücreleridir. Kromaffin hücreler; adrenal medulla’da bulunurlar. Paraganglion hücreleri, melanoblastlar, meningeal hücreler, parafolliküler hücreler (C hücreleri), duyu ganglionları, otonom ganglionlar ve ganglion spinale’de bulunan nöronlar ile enterik sinir sistemindeki hücreler buradan köken alır.

Tubus Neuralis’ten Köken Alan Hücreler: Astrositler, oligodendrositler, epandim hücreleri, mikroglial hücreler (hortega hücreleri).

Sinir Sistemi Hücreleri: Nöron: sinir hücreleridir. Görevleri; duyuların algılanması, motor ve emosyonel (duygusal) cevapların oluşturulması, öğrenme ve hafıza fonksiyonlarının yerine getirilmesi. Neuroglia: destek hücreleridir. Görevleri; sinir dokusuna metabolik ve yapısal destek sağlayan özelleşmiş bağ dokusu hücreleridir.

Neuron’un Yapısı: Sinir sisteminin yapısal ve fonksiyonel ünitidir. Bu hücrelerin uyarılabilme özelliği vardır. Tipik bir neuron’un 4 bölümü vardır; hücre gövdesi, akson, dendritler, sinaptik terminaller.

Neuron’un Hücre Gövdesi: Nöronun gövdesine perikaryon, sitoplazmasına neuroplasma denir. Sitoplazma içinde Nissl cisimleri denilen karakteristik bazofilik granüller bulunur. Enzimleri ve nörotransmitterleri sentezleyen bu granüller, granüllü endoplazmik retikulum toplanmalarıdır. Bu granüller somatik motor nöronlar ve dendritler de bulunur. Akson da yoktur.

Neuron’un Uzantıları: Akson; dendritlere göre daha uzun olup, hücre gövdesinden gelen impulsların diğer nöronlara veya efektör organlara iletilmesini sağlar. Aksonların bir kısmı santral sinir sisteminin dışına çıkarak periferik sinirleri (nervus) oluştururlar. Dendritler; dallanarak diğer nöronların uzantıları ile bağlantı kurar ve gelen impulsların hücre gövdesine iletilmesini sağlar. Sinaptik terminaller; aksonlar son kısımlarında akson terminalleri denilen dallar verir. Bu dalların uçlarında sinaptik terminaller denilen genişlemeler vardır. Sinaptik terminaller, başka nöronların gövdeleri veya dendritleri ile bağlantı kurar. Bu bağlantı noktalarına sinaps denir.

Miyelin kılıfı; aksonlar bu kılıf ile sarılıdır. Miyelin kılıfı, impuls iletiminin hızını artırır. Nöronların hücre membranı kimyasal, mekanik ve elektriksel stimülasyonlara karşı hassastır. Stimülasyonlar ile transmembran potansiyelinde değişiklikler olur ve bu değişiklik aksiyon potansiyeli (impuls) olarak ilerler.

Anatomik Yapılarına Göre Nöron Tipleri: 1-Unipolar nöronlar: hücre gövdesinden çıkan bir adet uzantı vardır. Bu uzantı dallanarak bir akson ve birçok dendrit verir. 2-Bipolar nöronlar: iğ şeklindeki hücre gövdesinden çıkan iki adet uzantısı vardır. Periferik olan uzantı (dendrit) periferden hücre gövdesine impuls taşır. Santral olan uzantı (akson) gelen impulsları santral sinir sistemine taşır. Bipolar nöronların çoğu duyu nöronlarıdır (retina ve regio olfactoria’daki duyu nöronları). 3-Pseudo-unipolar nöronlar: hücre gövdesinden tek bir uzantı çıkar ve 2’ye ayrılır. PSS’deki en yaygın afferent (duyu) nöron tipidir. Bu tip nöronlar V, VII, IX, X. kranial sinirlerin duyu ganglionları ve spinal ganglionlarda bulunurlar. Periferik uzantılar, çeşitli reseptörlerden dokunma, basınç, ağrı ve ısı gibi duyuları hücre gövdesine taşır. Santral uzantılar ise, gelen impulsları medulla spinalis’e iletir. 4-Multipolar nöronlar: bir akson ve çok sayıda dendrit vardır. SSS’deki nöronların büyük çoğunluğu multipolar’dır. Otonom ganglionlardaki postganglionik nöronlar bu tiptir.

Duyuların Sınıflandırılması: Genel duyular: 1-Yüzeyel duyular; basınç, temas, ağrı, ısı. 2-Derin duyular (proprioseptif); kas, kiriş, bağ ve eklem kapsülü gerginliği. 3-Visseral duyular; açlık, bulantı, tiksinme, gerginlik. Özel duyular: görme, işitme, tat, koku, denge.

Fonksiyonlarına Göre Nöron Tipleri: Duyu nöronları: periferde bulunan çeşitli reseptörlerden (algılayıcılardan) aldıkları impulsları SSS’ne iletirler. Bu nöronların bilgi getiren periferik uzantıları, PSS’nin afferent (çevreden merkeze) bölümünü oluşturur. 3 gruptur: 1-Somatik duyu nöronları; deriden gelen ağrı, ısı, dokunma ve basınç gibi somatik duyuları alır. Duyular; deri ve yüzeyel fasia’da bulunan serbest sinir sonlanmaları, Meissner, Pacinian korpüskülünden alınır. Ayrıca, kaslarda bulunan kas iğcikleri, tendonlarda bulunan Golgi tendon organları, eklem kapsülü ve derin fasia’larda bulunan reseptörlerden hareket ile ilgili somatik duyular alınır. 2-Özel duyu nöronları; görme, koku, işitme ve tat gibi özel duyuları alan nöronlardır. Reseptörler, özelleşmiş organlarda bulunur. 3-Visseral duyu nöronları; organlardan, salgı bezlerinden ve damarlardan gelen duyuları alan nöronlardır. Interoceptör’ler tarafından alınır. Bu reseptörler organ duvarlarında ve fasialarında, damarların duvarında bulunur. Motor nöronlar: bu nöronlar periferik yapıların, organların ve sistemlerin çalışmasını SSS’den gelen impulslar doğrultusunda aktive veya inhibe ederek düzenler. Bu nöronların aksonları; PSS’nin efferent (merkezden çevreye) bölümünü oluşturur. 2 gruptur. 1-Somatik motor nöronlar; iskelet kaslarını innerve eder. 3 tiptir. Alpha motor nöronlar; ekstrafusal kas liflerini, beta intrafusal kas liflerini, gamma hem ekstrafusal hem de intrafusal kas liflerini innerve eder. 2-Visseral motor nöronlar; organlar, bezler ve damarlar gibi istek dışı çalışan yapıların aktivitelerini düzenlerler. Sempatik veya parasempatik nöronlardır. İnternöronlar: SSS’ndeki nöronların çoğunluğunu internöronlar oluşturur. Aldıkları impulsları SSS içerisinde bir nörondan diğerine taşırlar. Bu nedenle, internöronların uzantıları SSS’nin dışına çıkmaz. Genel olarak, duyu nöronları ile motor nöronlar arasında yer alırlar. Gelen duyuları analiz ederek motor cevabın koordinasyonunda rol oynar. Uyarıcı veya inhibe edici özellikte olabilir. 1-Golgi tip 1 nöronlar; aksonları uzun olup, aldıkları impulsları SSS içerisinde uzak bölgelere iletirler. 2-Golgi tip 2 nöronlar; aksonları kısa veya yoktur. Gelen impulsların çok kısa uzaklıklar arasında iletilmesini veya lokal olarak değerlendirilmesini sağlarlar.

Sinaps – Nörotransmitter: Sinaps; uyarının bir nörondan başka bir nörona aktarımının gerçekleştiği özel hücresel temas bölgeleridir. Nörotransmitter; nöronlarda sentezlenen kimyasal maddelerdir. Akson terminallerindeki sinaptik veziküllerde depolanırlar. Asetilkolin, GABA, glisin, glutamat – aspartat, dopamin, epinefrin, norepinefrin, seratonin, histamin, nitrik oksit, somatostatin, VIP vb. Presinaptik terminalden sinaps aralığına verilen nörotransmitter madde, postsinaptik nöron için uyarıcı (Ach, dopamin) veya inhibe edici (GABA, glisin) olabilir. Bu madde; hücreler arası boşluktaki enzimler tarafından süratle parçalanır ve presinaptik hücre uzantısı tarafından tekrar hücre içerisine alınır.

Neuroglia: Glia hücreleri;sinir dokusuna metabolik ve yapısal destek sağlayan özelleşmiş bağ dokusu hücreleridir. Uyarılabilme özellikleri yoktur. 2 gruptur. Mikroglia: makrofajlardan gelişir. SSS’de hasar görmüş veya dejenere olmuş bölgelerdeki hücresel artıkları fagosite eder. Makroglia: SSS’de astrositler, oligodendrositler ve epandim hücreleri, PSS’de Schwann hücreleri ve satellit hücreler. Astrositler; SSS’de nöronların beslenmesi ve kan-beyin bariyerinin oluşması gibi fonksiyonları vardır. SSS’ni dıştan saran ve glial membran adı verilen koruyucu bir tabaka oluşturur. Oligodendrositler; SSS’de aksonları saran miyelin kılıfını yapar. Epandim hücreleri; SSS’deki kavitelerin (ventriküller ve canalis centralis) duvarını döşeyen epitel tabakasını oluşturur. Schwann hücreleri; PSS’de aksonların miyelin kılıfını oluşturur. Satellit hücreler; PSS’de ganglionlar içerisinde bulunan nöronlar için yapısal destek fonksiyonu yapar.

MSS’de aksonların miyelin kılıfını oligodendrosit’ler, PSS’de N. opticus hariç schwann hücreleri yapar. Miyelinizasyon gebeliğin yaklaşık 6. ayında başlar. İkinci yaşta tamamlanır. Miyelinizasyon, impuls iletim hızını artırır. Bu yüzden demiyelinizasyon hastalıklarında (Multipl Skleroz gibi) impuls iletimi bozulur. Endoneurium; periferik sinirdeki her bir lifi saran bağ dokusu kılıfı. Perineurium; lif gruplarını (fasikülüsler) saran bağ dokusu kılıfı olup kan-sinir bariyerini oluşturur. MSS’de piamater ve arachnoidea mater, perineurium ile karışır. Epineurium; sinirin tümünü saran bağ dokusu olup kan ve lenf damarlarını içerir. MSS’de duramater ile karışır. Miyelin kılıfı ise endoneurium’un altında aksonu sarar.

Yeni doğan beyni ortalama 350 gr olup vücut ağırlığının %10’u kadardır. Yetişkin bir erkekte; 1100-1700 gr (ortalama 1400). Yetişkin bir kadında; 1050-1550 gr (ortalama 1275). Vücut ağırlığının yaklaşık %2’sini oluşturur. Bunun %5’i beyin sapı, %85’i telencephalon, %10’u cerebellum’dur.

Morfolojik Veya Anatomik Sınıflandırma: 1-Merkezi sinir sistemi (MSS veya SSS): beyin ve medulla spinalis. 2-Periferik sinir sistemi (PSS): spinal sinirler (31 çift), kranial sinirler (12 çift) ve bu sinirlere ait ganglionlardan oluşur.

Fonksiyonel Sınıflandırma: 1-Somatik sinir sistemi: dış ortamdan ve hareket sisteminden gelen duyular ile çizgili kaslara giden motor impulsları taşıyan ve isteğimiz doğrultusunda çalışan bölümdür. 2-Otonom (visseral) sinir sistemi: düz kaslar, kalp kası ve salgı bezleri gibi isteğimiz dışında fonksiyon gören sistemlerden gelen duyular ile onlara giden motor impulsları taşıyan bölümdür. Merkezi ve periferik sinir sistemi içinde fonksiyon gören bu sistemin merkezi hypothalamus’tur. Sempatik ve parasimpatiktir. 3-Enterik sinir sistemi: otonom sinir sistemi lifleri tarafından oluşturulur. Özofagus’tan anal kanala kadar sindirim kanalı, safra kesesi ve pankreas sinirsel uyarısı ile ilgilidir.

Terimler: Nucleus; SSS’de belirli fonksiyonları yerine getirmek için bir arada bulunan nöron grupları. Tractus (fasciculus); belirli fonksiyonlarla ilgili akson grupları. Substantia alba; SSS’de aksonlardaki miyelin kılıfından dolayı oluşan beyaz renkli cevher. Substantia grisea; nöronların yoğun olduğu gri renkli cevher.

PSS: PSS’yi oluşturan yapılar: Periferik sinirler; SSS’nin dışına çıkan aksonların oluşturduğu sinirler (31 çift spinal sinir – 12 çift kranial sinir). Ganglion; PSS’de nöronların toplu bulunduğu yapılar. Periferik sinirler; afferent ve efferent olarak 2’ye ayrılır. Afferent sinirler; reseptör organlardan gelen duyuları SSS’ne taşır (somatik – visseral) (çevreden merkeze). Efferent sinirler; SSS’nin oluşturduğu motor cevapları effektör organlara taşır (somatik – visseral) (merkezden çevreye).

Afferent Sinirler (Somatik – Visseral): Vücuttaki çeşitli reseptörlerden aldıkları duyuları, ilgili oldukları duyu ganglionlarındaki nöronların hücre gövdelerine taşır. Nöronlar; gelen impulsları santral uzantıları aracılığı ile, santral sinir sistemine iletir. Somatik duyular; genellikle şuura ulaşan duyulardır. Genel somatik afferent (GSA): dokunma, basınç, deri ile algıladığımız ağrı, sıcak, soğuk duyuları ile kaslar ve eklemlerden gelen hareket ile ilgili duyulardır. Spinal sinirler + V, VII, IX, X’da bulunur. Özel (special) somatik afferent (SSA): görme, işitme ve denge ile ilgili duyulardır. II ve VIII’de bulunur. Genel visseral afferent (GVA): OSS tarafından kontrol edilen organ ve yapılardan gelen ve büyük bir kısmı genellikle şuura ulaşmayan duyulardır. İç organlardan gelen gerilme ve düz kas spazmı gibi nedenler ile ortaya çıkan ağrı duyusu şuura ulaşan genel visseral duyulardandır. Spinal sinirler + VII, IX, X’da bulunur. Özel (special) visseral afferent (SVA): koku ve tat duyusu gibi özel duyular şuura ulaşan duyulardır. I ve VII, IX, X. kranial sinirler ile taşınır.

Efferent Sinirler: Somatik efferent (SE): çizgili kaslara gider ve sinir-kas kavşağı adı verilen motor son plakta sonlanır. Bu sinirlerin hücre gövdeleri; MS’in ön boynuzunda veya beyin sapındaki kranial sinir somatik motor nukleus’larda bulunur. Spinal sinirler + III, IV, VI, XII. kranial sinirlerde bulunur. Özel (special) visseral efferent (SVE): çizgili kaslar olmasına rağmen; pharynx ve larynx kasları, yüzün mimik kasları, çiğneme kasları, orta kulakta bulunan kasları (arcus branchiales’ten gelişir) innerve eden sinirlere SVE denir. V, VII, IX, X, XI. kranial sinirlerde bulunur. Genel visseral (otonomik) efferent (GVE): 1-Hücre gövdeleri otonomik ganglionlarda bulunan sinirlerdir. İnnerve ettiği yapılara göre; Kalp kasını (cardiomotor), Organlardaki düz kasları (visceromotor), Damar duvarındaki düz kasları (vasomotor), Kıl köklerindeki düz kasları (pilomotor), Sindirim sistemindeki bezleri (secretomotor), Ter bezlerini (sudomotor). 2-Spinal sinirler + III, VII, IX, X. kranial sinirlerde bulunur.

Algıladıkları Duyulara Göre Reseptörler: Duyu reseptörleri; vücut içerisindeki ve dış ortamdaki çeşitli farklılıkları algılayan özelleşmiş yapılardır. Mekanoreseptör; dokunma, basınç ve ses dalgaları gibi mekanik uyarılara hassas. Fotoreseptör; ışığa hassas. Termoreseptör; ısı farklılıklarına hassas. Kemoreseptör; kimyasal maddelere hassas. Nosiseptör; aşırı sıcak-soğuk ve doku hasarına yol açan ağrılı stimuluslara hassas. Osmoreseptör; osmotik basınç farklılıklarına hassas.

Fonksiyonlarına Göre Reseptörler: 1-Eksteroseptörler: vücut dışından gelen duyuları algılar ve vücut yüzeyine yakın olarak yerleşmişlerdir. Deride dokunma, basınç, ağrı ve ısı gibi duyulara hassas olan deri reseptörleri vardır. Görme, işitme, koku ve tat gibi özel duyuları algılayan eksteroseptörler göz, kulak, burun ve dil gibi özelleşmiş organlarda bulunur. 2-Proprioseptörler: vücut dengesinin sağlanması ve devamında rolü vardır. Vücut parçalarının pozisyonu ve hareketlerini (kinestetik duyu) algılarlar. Kas, tendon, eklem kapsülü ve ligamentlerde bulunurlar. Nöromuskuler iğcikler (kas iğciği; kaslardaki gerilme reseptörleri), nörotendinöz iğcikler (golgi tendon organı; tendonlardaki gerilme reseptörleri) proprioseptördür. Kas iğcikleri kasın gerilme oranı ile, golgi tendon organları kasın kontraksiyon kuvveti ile ilgilidir. 3-İnteroseptörler: organların, salgı bezlerinin ve damarların duvarında ve bağ dokusu içerisinde bulunurlar. Genellikle lokalize mekanik stimülasyonlara ve ısıya karşı hassas değildir. Düz kasların aşırı kasılması ile gerilmeye hassas. Kimyasal maddelere hassas. Kemoreseptör; kanın kimyasal içeriğine hassas. Baroreseptör; kandaki basınç değişikliklerine hassas.

Yapısal Özelliklerine Göre Reseptörler: Serbest sinir sonlanmaları: bu tip reseptörler; deri, fasia, kas liflerini saran endomysium, tendon, ligament, eklem kapsülü, parietal peritoneum, periosteum, pericondrium, sindirim ve solunum yollarının epiteli, organların kapsülleri, damarların adventitia tabakası, meninksler ve cornea gibi birçok dokuda bulunur. Eklem kapsülündeki serbest sinir sonlanmaları, eklem hareketleri ile ilgili proprioseptörlerdir. Epidermal sinir sonlanmaları: epidermis’in hemen altında ve genellikle kıl foliküllerinin çevresinde bulunur. Deri üzerinde uygulanan basınç sonucu oluşan çöküntüyü algılarlar. Merkel reseptörü, hair-quard reseptörleri bu gruba dahildir. Kapsüllü sinir sonlanmaları: 1-Meissner korpüskülleri; kılsız derideki dermal papillalarda, palpebral konjunktiva’da ve dil ucundaki mukoza tabakasında bulunur. Bu reseptörler dokunma duyusu ile ilgilidir. 2-Pacinian korpüskülleri; deri, dış genital organlar, meme başı ve membrana interossea ve periosteum’da bulunur. Dokunma ve derin dokulardan alınan vibrasyona ve basınca hassastır. 3-Ruffini korpüskülleri; kıllı derinin dermis tabakasında bulunur. Dermis tabakasındaki kollajenin gerilmesine ve yüzeyel dokulardan algılanan vibrasyona hassastırlar. 4-Golgi tendon organı; kas ile tendon arasındaki geçiş bölgesinde bulunur. Kas kontraksiyonu ve tendon gerilmesi ile aktive olan proprioseptörlerdir. 5-Kas iğcikleri; kas dokusunda bulunan ve kasın gerilmesi ile aktive olan proprioseptörlerdir.

Duyuların Tanımları: Proprioseptif duyu (pozisyon ve kinestezi); bir kişinin gözleri kapalı iken ekstremitesinin pozisyonunu ve hareketini anlayabilmesidir. İki nokta diskriminasyonu (ayrımı); iki ayrı noktaya değildiğinde bunun algılanması. Vibrasyon; titreşim duyusu olup paccinian korpüsküllerinden alınır.

Ganglionlar: Santral sinir sistemi dışında bulunan nöron topluluklarıdır. Duyu ganglionları: unipolar veya pseudounipolar nöronlar bulunur. Bu nöronların periferik uzantıları; ilgili bölgelerdeki reseptörlerden alınan visseral, somatik veya özel duyular ile ilgili impulsları hücre gövdesine getirir. Santral uzantıları; gelen impulsları santral sinir sistemine iletir. Duyu ganglionu; tüm spinal sinirlerde (ganglion spinale) ve V, VII, VIII, IX, X. kranial sinirlerde bulunur. Otonomik ganglionlar: multipolar nöronlar bulunur. SSS’deki visseral motor nöronların aksonları bu ganglionlarda sinaps yapar. SSS’den otonomik ganglionlara gelen sinirlere presinaptik (preganglionik) sinir denir. Ganglionda bulunan hücrelerin aksonları ise postsinaptik (postganglionik) sinir adını alır ve innerve edecekleri yapılara gider. Sempatik veya parasempatik ganglionlardır. Sempatik ganglionlar: paravertebral ganglionlar; columna vertebralis’in her iki tarafında truncus sympathicus içerisindeki ganglionlar. Prevertebral ganglionlar; ganglia coeliaca, ganglion mesentericum superius ve inferius. Sekonder pleksuslar içerisinde bulunan ganglionlar; pleksus hepaticus, renalis, vesicalis vb. Parasempatik ganglionlar: Cranium içerisinde bulunan ganglionlar; ganglion ciliare, oticum, pterygopalatinum, submandibulare’dir. Organlara yakın (terminal ganglionlar) veya organ duvarı içerisinde bulunan ganglionlar (mural ganglionlar).

—————————————————————————————————

Spinal Sinirler

Spinal sinirlerin ön kökleri (radix anterior) (motor), sulcus anterolateralis’ten medulla spinalis’i terk eder. Arka kökleri (radix posterior) (sensitif) (duyu) sulcus posterolateralis’ten medulla spinalis’e girer. Radix posterior’u, ganglion spinale’de bulunan pseudounipolar nöronların medulla spinalis’e giren merkezi uzantıları yapar. İki kök, foramen intervertebrale’de birleşerek spinal siniri oluşturur. Yaklaşık 1 cm uzunluğundaki spinal sinir, foramen intervertebrale’den çıkarken ramus anterior ve ramus posterior dallarına ayrılır. Spinal sinir; somatik efferent (motor), genel somatik afferent (duyu), genel visseral efferent (otonom) ve genel visseral afferent (organ duyusu) lifler içerir. Ganglion spinale (arka kök ganglionu); gövdeyle ilgili tüm duyuların birinci nöronları ganglion spinale’lerdedir. Spinal sinirlerin radix posterior’ları üzerindedir. 8C, 12Th, 5L, 5S ve 1Co olmak üzere 31 çifttir.

Dermatom: Bir spinal sinir tarafından duyusu taşınan deri alanına dermatom denir. Spinal sinir sayısı 31 çift olmasına rağmen 30 çift dermatom alanı vardır. C1 spinal sinirin deri dalı olmadığı için, dermatom alanı da yoktur.

Plexus Cervicalis

C1-C4 spinal sinirlerin ön dallarının birleşmesi ile oluşur. M. SCM’nin altındadır.

Deri Dalları: 1-N. occipitalis minor (C2); kulak, baş arkası, ense. 2-N. auricularis magnus (C2,3); angulus mandibulae, gl. parotidea, proc. mastoideus ve lobulus auriculae. 3-N. transversus colli (C2,3); boyun anterolateral bölgesi. 4-Nn. supraclaviculares (C3,4); sternoklaviküler eklem, m. deltoideus ve ikinci kaburgaya kadar m. pectoralis major’u örten derinin duyusu.

Musküler Dalları: m. rectus capitis anterior-lateralis, m. longus capitis – colli ve diaphragma’yı uyarır. N. phrenicus (C3,4,5); diaphragma’nın motor siniridir. M. scalenus anterior’un ve a. subclavia’nın önünden geçip mediastinum superior’a girer. A.V. pericardiacophrenica’lar ile birlikte pericardium fibrosum ile pleura mediastinalis arasında seyreder. Radix pulmonis’in önünden geçer. Sağ n. phrenicus, v. cava inferior ile birlikte foramen venae cavae’den, sol n. phrenicus centrum tendineum’dan geçerek diaphragma ve komşu yapılarda dağılır.

N.phrenicus’un duyu lifleri; pleura mediastinalis, pericardium fibrosum, pericardium serosum’un lamina parietalis’i, pankreas, safra kesesi ve diaphragma’nın alt yüzünü örten peritondan duyu taşır.

Ansa Cervicalis (Ansa Hypoglossi): C2,3’ten çıkan dalların birleşmesi ile oluşan radix inferior (posterior) (n. descendens cervicalis) ile n. hypoglossus içinde seyreden C1 spinal sinirden gelen radix superior (anterior) (n. descendens hypoglossi)’un birleşmesi ile oluşur. M. thyrohyoideus (C1 spinal sinirden gelen dal) hariç, hyoid altı kasları uyarır.

Klinik: Plexus cervicalis’in blokajı için anestezik madde enjeksiyonu, m. sternocleidomastoideus’un arka kenarı boyunca birkaç noktaya yapılır. Kasın orta 1/3 ve üst 1/3’lük parçalarının birleşme yeridir ve burası boynun sinir noktası (punctum nervosum) olarak bilinir. N. phrenicus bilateral kesilirse, toraks boşluğu vertikal yönde genişleyemez ve bu nedenle derin inspirium yapılamaz. Solunum kısalığı, öksürme veya aksırma güçlüğü olur.

N.suboccipitalis; C1 spinal sinirin ramus dorsalis’idir. A. vertebralis ile birlikte trigonum suboccipitale’den geçer ve membrana atlantooccipitalis’i deler. M. rectus capitis posterior major – minor, m. obliquus capitis superior ve inferior, m. semispinalis capitis’i uyarır. C1 spinal sinirin deri dalı olmadığı için dermatom alanı da yoktur. N. occipitalis major (Arnold siniri); C2 spinal sinirin ramus dorsalis’inin medial dalıdır. N. occipitalis major, a. occipitalis ile birlikte seyreder.

Plexus Brachialis:

C5-8, Th1 spinal sinirlerin ön dallarının birleşmesinden oluşur. M. SCM’nin arka kenarı ile clavicula arasındaki köşede trigonum cervicale posterior’dadır. A. subclavia birlikte m. scalenus anterior ile medius arasından geçer. 1. kaburga ile clavicula arasından geçip, axilla’ya gelir. Spinal sinirlerin ön kökleri (ramus) birleşerek truncus’ları, truncus’ların dalları birleşerek fasciculus’ları yapar.

C5-6 ön dalları; truncus superior. C7 ön dalı; truncus medius. C8-Th1 ön dalı; truncus inferior. Her bir truncus, clavicula’nın arkasında ön (divisiones anterior) ve arka (divisiones posterior) olarak iki dala ayrılır. Truncus superior + medius’un divisiones anterior; fasciculus lateralis (fleksör kasları). Truncus inferior’un divisiones anterior; fasciculus medialis (fleksör kasları). 3 truncus’un divisiones posterior; fasciculus posterior (ekstansör kasları).

Ramus’lar; m. scalenus anterior ile medius arasında. Truncus’lar; trigonum cervicale posterior’da. Divisionis’ler; clavicula’nın arkasında. Fasciculus’lar; axilla’da olup m. pectoralis minor arkasında. Rami + trunci; pars supraclavicularis. Fasciculi; pars infraclavicularis.

Fasciculus lateralis’in terminal dalları; n. musculocutaneus ve radix lateralis nervi mediani. Fasciculus medialis’in terminal dalları; n. ulnaris ve radix medialis nervi mediani. Fasciculus posterior’un terminal dalları; n. axillaris ve radialis’tir.

Köklerden Çıkan Dallar: N. dorsalis scapulae (C5); m. levator scapulae ile m. rhomboideus major ve minor’u innerve eder. Seyri sırasında m. scalenus medius’u deler. N. thoracicus longus (Bell siniri) (C5-7); m. serratus anterior’u innerve eder. Seyri sırasında m. scalenus medius’u deler.

Trunkuslardan Çıkan Dallar: N. suprascapularis (C5-6); truncus superior’dan çıkar. M. supraspinatus ile infraspinatus’u uyarır. Incisura scapulae’dan geçer. N. subclavius (C5-6); truncus superior’dan çıkar. M. subclavius’u uyarır.

Fasciculus Lateralis’ten (C5-7) Çıkan Dallar: N. pectoralis lateralis; m. pectoralis major’u uyarır. A. V. axillaris’i ön tarafından çaprazlar. Fascia clavipectoralis’i deler. Radix lateralis nervi mediani; fasciculus lateralis’in devamıdır. Fasciculus medialis’ten gelen medial kökle birleşerek, a. axillaris’in terminal bölümünün lateral’inde n. medianus’u oluşturur. N. musculocutaneus (Casserio siniri); M. biceps brachii, m. brachialis ve m. coracobrachialis’i uyarır. Seyri sırasında m. coracobrachialis’i deler. Dirsek eklemi seviyesinde motor lifleri biter ve n. cutaneus antebrachii lateralis adı ile önkolun ön-dış yüzünün radius distal ucuna kadar deri duyusunu taşır.

Fasciculus Medialis’ten (C8-Th1) Çıkan Dallar: N. pectoralis medialis; m. pectoralis minor ve major’u innerve eder. A. axillaris ile v. axillaris’in arasından geçer. N. cutaneus brachii medialis; kolun iç yüzünün deri duyusunu taşır. Pleksusun en küçük ve en medialdeki dalıdır. N. intercostobrachialis ile bağlantılıdır. N. cutaneus antebrachii medialis; ön kolun iç yüzünün deri duyusunu taşır. A. axillaris ile v. axillaris’in arasından geçer. Kolda n. ulnaris ile birlikte seyreder. N. ulnaris; elin ince hareketlerinin siniri olarak bilinir. Fasciculus medialis’in en büyük dalıdır. Epicondylus medialis’in arkasındaki sulcus nervi ulnaris’ten ve m. flexor carpi ulnaris’in iki başı arasındaki kübital tünelden geçip önkola gelir. El bileğinde, a. ulnaris ile birlikte retinaculum flexorum’un yüzeyelinden ve canalis ulnaris (Guyon kanalı)’ten geçer. Lateral’inde a. ulnaris, medial’inde m. flexor carpi ulnaris’in tendonu vardır. N. Ulnaris’in motor dalları: ön kolda; m. flexor carpi ulnaris ile m. flexor digitorum profundus’un ulnar yarısını innerve eder. Elde; hipotenar kasları, m. palmaris brevis’i, interosseus kasları, 3-4. lumbrikal kası, m. adductor pollicis ve m. flexor pollicis brevis’in derin başını uyarır. N. ulnaris’in duyu dalları; dorsalde elin dorsal yüzünün medial bölümünün, beşinci parmağın tamamının, dördüncü parmağın ulnar yarısının deri duyusunu alır. Palmarda; elin palmar yüzünün medial bölümünün, beşinci parmağın tamamı ile dördüncü parmağın ulnar yarısının deri duyusunu alır.

Fasciculus Medialis’ten (C8-Th1) Çıkan Dallar: Radix medialis nervi mediani: a. axillaris’in üzerinden geçip, arterin lateralinde radix lateralis nervi lateralis ile birleşerek n. medianus’u oluşturur. N. medianus; oluştuktan sonra a. brachialis’i önden çaprazlar ve medial’ine geçer. A. brachialis ile birlikte aponeurosis bicipitalis altından geçip fossa cubitalis’e girer. M. pronator teres’in iki başı arasından geçer ve m. flexor digitorum superficialis ile profundus arasında aşağıya doğru seyreder. N. medianus kolda dal vermez. N. medianus, el bileğinde m. flexor carpi radialis ile m. flexor digitorum superficialis’in tendonları arasından geçerek yüzeyelleşir. Burada m. palmaris longus’un tendonunun altındadır. Daha sonra canalis carpi’den geçerek ele gelir. Canalis carpi’de retinaculum flexorum ile m. flexor digitorum superficialis arasındadır. N. medianus; m. pronator teres’in iki başı arasından geçerken n. interosseus antebrachii anterior dalını verir. A. interossea anterior ile birlikte, membrana interossea antebrachii’nin üzerinde seyreder. N. medianus’un innerve ettiği kaslar; ön kolda yüzeyel fleksor kasları (m. pronator teres, m. flexor carpi radialis, m. palmaris longus, m. flexor digitorum superficialis) uyarır. İlk muskuler dalını m. pronator teres’e verir. Elde; tenar kaslar (m. flexor pollicis brevis’in yüzeyel başı, m. abductor pollicis brevis, m. opponens pollicis) ile 1-2. lumbrikal kasları uyarır. N. medianus’un duyu dalları; dorsalde lateraldeki üç parmağın orta ve distal falanksları ile ve dördüncü parmağın orta ve distal falanksının radial yarısının deri duyusunu alır. Palmarda tenar bölge (küçük bir kısım hariç), elin palmar yüzünün lateral bölümü, lateraldeki üç parmağın ve dördüncü parmağın radial yarısının deri duyusunu alır. N. interosseus antebrachii anterior: ön kolda derin fleksor kasları (m. flexor pollicis longus, m. pronator quadratus, m. flexor digitorum profundus’un radial yarısı) uyarır.

Fasciculus Posterior’dan (C5-Th1) Çıkan Dallar: N. subscapularis superior (C5-6); m. subscapularis’i uyarır. N. thoracodorsalis (C6-8); m. latissimus dorsi’yi uyarır. N. subscapularis superior ve inferior arasından geçer. A. subscapularis ile birlikte seyreder. N. subscapularis inferior (C5-6); m. teres major ve m. subscapularis’in bir bölümünü uyarır. N. axillaris (C5-6): fasciculus posterior’un terminal dallarından birisidir. A.V. circumflexa humeri posterior ile birlikte spatium axillare laterale (humerotrisipital aralık)’den geçer. Daha sonra collum chirurgicum’u dolanır ve m. deltoideus ile m. teres minor’u uyaran dallarını verir. N. cutaneus brachii lateralis superior adı verilen dalı, kolun üst-dış yüzünü örten derinin duyusunu taşır. N. radialis (C5-Th1): fasciculus posterior’un diğer terminal dalıdır. Plexus brachialis’in en büyük dalıdır ve tüm segmentlerden lif içeren tek sinirdir (bazen n. medianus’ta). A. axillaris’in arkasındadır. M. triceps brachii’nin caput mediale ve longum’u arasından geçip, sulcus nervi radialis’e girer. Sulcus nervi radialis’te a. profunda brachii ile birlikte seyreder. Oluğu terk ettikten sonra, septum intermusculare laterale’yi delip ön kompartmana geçer. Kolun distal’inde, m. brachialis ile m. brachioradialis arasındaki oluktadır. Epicondylus lateralis’in önünde r. superficialis ve r. profundus dallarına ayrılır. N. radialis’in motor dalları; m. triceps brachii, m. anconeus, m. brachioradialis, m. extensor carpi radialis longus direkt olarak n. radialis tarafından uyarılır. N. radialis r. profundus (terminali-n. interosseus antebrachii posterior); m. extensor carpi radialis brevis, m. supinator, m. extensor digitorum, m. extensor digiti minimi, m. extensor carpi ulnaris, m. extensor pollicis longus, m. extensor indicis, m. abductor pollicis longus, m. extensor pollicis brevis uyarılır. N. radialis’in duyu dalları; n. cutaneus brachii posterior olecranon’a kadar kolun arka yüzünün deri duyusunu, n. cutaneus brachii lateralis inferior kolun dış-alt yüzünün deri duyusunu, n. cutaneus antebrachii posterior el bileğine kadar ön kolun arka yüzünün deri duyusunu alır. N. radialis’in duyu dalları (ramus superficialis); dorsalde elin dorsal yüzünün radial bölümü ile tenar bölgenin küçük bir bölümünün deri duyusunu ve lateraldeki 3.5 parmağın proksimal interfalangeal eklemlerine kadar dorsal yüzlerini örten derinin duyusunu taşır. N. radialis’in duyu fonksiyonu en iyi başparmak ile işaret parmağı arasında kalan kama şeklindeki deri alanında test edilir. Palmarda çok küçük tenar alanı alır.

Klinik: Truncus superior lezyonu (Erb-Duchenne felci): en sık doğum sırasında zedelenir. C5-C6 kökleri yırtılır. Kolun abduktor ve fleksor; ön kolun fleksor kasları zayıflar. Ekstremite sarkık, kol adduksiyon ve iç rotasyonda; ön kol pronasyonda ve ekstensiyonda; el bileği bir miktar fleksiyondadır. Bahşiş isteyen garson ekstremitesi de denir. M. deltoideus’u örten deri üzerinde ve ön kol ile elin lateral tarafında duyu kaybı vardır. Truncus inferior lezyonu (Klumpke felci): doğum sırasında kolun aşırı abduksiyonu veya akciğer apeksini tutan tümörlerde C8 ve T1 kökleri yaralanır. Lumbrikal ve interosseal kaslar etkilenir. Proksimal falankslar belirgin ekstensiyonda, diğer falankslar fleksiyondadır. El, pençe eli şeklindedir. Kol, ön kol, el mediali ve medialdeki iki parmakta duyu kaybı vardır. N. thoracicus longus felci: genellikle aksilladaki cerrahi girişimler sırasında yaralanır. M. serratus anterior’un paralizisi nedeni ile, kolun hiper abduksiyonu zorlaşır. Kanat skapula gözlenir. N. thoracodorsalis felci: aksilladaki cerrahi girişimler sırasında yaralanabilir. M. latissimus dorsi’nin paralizisi nedeni ile, kolun adduksiyonu ve iç rotasyonu zayıflar. Kişi gövdesini yukarı çekemez. Hastalar koltuk değneği kullanamazlar. N. radialis felci: en sık humerus gövde kırıklarında zedelenir. Ön kol ve el ekstensiyon yapamaz, parmakların ekstensiyonu zayıflar. Fleksor kasların aktivitesi nedeni ile el fleksiyonda, parmaklar metakarpofalangeal eklemde fleksiyondadır. Düşük el gözlenir. Başparmak ile işaret parmağı arasında kalan kama şeklindeki deri alanında duyu kaybı olur. Karpal tünel sendromu: N. medianus’un karpal tünelde sıkışması ile oluşur. N. medianus’un dağılım alanında yanıcı veya iğne batması şeklinde ağrı ve tenar kasların fonksiyonlarında zayıflama vardır. Lateraldeki 3.5 parmağın palmar yüzünde duyu kaybı olmasına rağmen, tenar kabarıntı üzerinde duyu kaybı yoktur. Çünkü, palmar deri dalı karpal tünelin üzerinde ayrılır. Başparmağın distal falanksına fleksiyon yaptırılabilir. Ancak yukarıdaki lezyonlarda m. flexor pollicis longus’ta fonksiyon kaybı olur. N. ulnaris felci: medial epikondil kırıklarında, kübital tünelde, el bileğinde, canalis ulnaris (Guyon kanalı) ve elde yaralanabilir. 4. ve 5. parmakların distal falanksları fleksiyon yapamaz. İnterosseal kaslardaki fonksiyon kaybı ile parmaklarda adduksiyon, abduksiyon olmaz. Pençe el gözlenir.

Plexus Lumbalis:

L1-3 spinal sinirlerin ön dalları ile L4’ün büyük bir bölümünün katılması ile oluşur. Ayrıca Th12 spinal sinirin ön dalından (n. subcostalis) gelen bir dal da katılır.

N.İliohypogastricus (L1): Böbreğin arkasından, m. quadratus lumborum’un önünden geçer. M. transversus abdominis’i deler ve bu kas ile m. obliquus internus abdominis arasında öne doğru seyreder. Bu kaslara motor dallar verir. Gluteal bölgenin üst-dış bölümü ile suprapubik bölgeyi örten derinin duyusunu taşır.

N.İlioinguinalis (L1): Böbreğin arkasından, m. quadratus lumborum’un önünden geçer. M. transversus abdominis ve m. obliquus internus abdominis’i delip, canalis inguinalis’e girer. Kanala girmeden önce bu kaslara motor dallar verir. Kanalı anulus inguinalis superficialis’ten terk eder ve uyluğun üst-iç bölgesinin derisinde dağılır. Nn. scrotales (labiales) anteriores dalları, erkeklerde penis kökünü örten deri ve scrotum derisinin, kadınlarda mons pubis’i ve labium majus’ları örten derinin duyusunu taşır.

N.Genitofemoralis (L1-2): M. psoas major’u deler. Kasın ön yüzünde aşağıya doğru seyreder. 2 dala ayrılır. R. genitalis; canalis inguinalis’te seyreder. Erkeklerde m. cremaster’i uyarır ve scrotal derinin duyusunu taşır. Kadınlarda kanalı terk ettikten sonra mons pubis ve labium majus pudendi’nin derisinde dağılır. R. femoralis; lig. inguinale’nin arkasından geçip, a. femoralis’in lateralinde vagina femoralis’e girer (lacuna vasorum). Daha sonra kılıfı delip, scrotum’a komşu uyluk derisinde dağılır. N. genitofemoralis, kremaster refleksinin hem afferent hem de efferent yolunu oluşturur.

Klinik: N. iliohypogastricus, n. ilioinguinalis, n. genitofemoralis inguinal herni ameliyatlarında ve özellikle retrosekal yerleşimli appendektomilerde yaralanabilir.

N.Cutaneus Femoris Lateralis (L2-3): M. iliacus’un üzerinden geçer. Sağda caecum’un, solda colon descendens’in alt parçasının arkasından geçer. Lig. inguinale’nin altından veya içinden geçer. Diz eklemine kadar uyluğun ön ve dış tarafının deri duyusunu taşır. N. cutaneus femoris lateralis, fossa iliaca’daki peritoneum parietale’den duyu taşır. Klinik: Meralgia paraesthetica; sinirin lig. inguinale altından veya içinden geçerken sıkışması sonucunda uyluğun anterolateral’inde ağrı ve parestezi oluşur.

N.Femoralis (L2-4): Plexus lumbalis’in en kalın siniridir. Fossa iliaca’da m. iliacus ile m. psoas major arasında olup kasla birlikte lacuna musculorum’dan geçer. M. iliacus, m. quadriceps femoris, m. sartorius ve genellikle m. pectineus’u uyarır. En büyük muskuler dalını m. vastus medialis’e verir.

N.Saphenus: n. femoralis’in en büyük deri dalı olup vücudun da en uzun deri siniridir. A.V. femoralis ile birlikte canalis adductorius’ta seyreder. Kanalın alt ucuna yakın çatısını delip, v. saphena magna ile birlikte bacağın iç yüzü ve ayağın medialinde birinci metatarsofalangeal ekleme kadar seyreder. Bacağın medial yüzü, malleolus medialis ve birinci metatarsofalangeal eklemin önüne kadar ayağın medial kenarının deri duyusunu taşır.

N.Obturatorius (L2-4): Uyluğa adduksiyon yaptıran kasların siniridir. Aynı isimli damarlarla birlikte canalis obturatorius’a girer. İki dala ayrılır. Ön dal, m. adductor brevis ile longus ve m. pectineus’un arasından geçer. N. femoralis’in medial deri dalı ve n. saphenus’tan gelen deri dalları ile subsartoryal pleksusu oluşturur. Arka dal, m. obturatorius externus’u deler. N. obturatorius, uyluğun iç yüzünden ovoid şekilli bir alanın duyusunu taşır.

Femoral nöropatinin en belirgin özelliği, m. quadriceps’teki fonksiyon kaybına bağlı, bacak ekstansiyonundaki güçlük nedeni ile olan yürüme zorluğudur. Ayrıca uyluğun ön ve iç yüzünün deri duyusu ile bacağın ve başparmağın ucuna kadar ayağın medial kenarı boyunca duyu kaybı da olur. Patella refleksi kaybolur.

N.Obturatorius: Lezyonları nadirdir. Pubis’i içeren pelvis kırıklarında, sakroiliak eklemin veya kalça ekleminin hastalıklarında, pelvik tümörlerde yaralanabilir. Yaralanması durumunda, uyluk adduksiyonu zayıflar. Bu yüzden uyluk uyluk üstüne koyulamaz. Ayrıca uyluğun medial bölümünde atrofi ve uyluğun iç yüzünün 1/3 distal bölümünde ovoid şekilli bir alanda duyu kaybı olur. Pelvis kırıkları, sakroiliak eklem ve kalça eklemi hastalıklarında, pelvik tümörlerde yaralanabilir. Uyluk adduksiyonu ve dış rotasyonu zayıflar. Uyluk uyluk üstüne konulamaz. Uyluğun medial bölümünde atrofi ve ovoid şekilli alanda duyu kaybı olur.

N. Femoralis Felci: M. quadriceps femoris’teki fonksiyon kaybına bağlı, bacak ekstensiyonundaki güçlük ile yürüme zorluğu olur. Uyluk ön ve iç yüzü, bacak ve başparmağın ucuna kadar ayak medial kenarı boyunca duyu kaybı olur. Patella refleksi kaybolur.

Plexus Sacralis:

Birinci sakral spinal sinirin ön dalına truncus lumbosacralis’in katılımı ve S1-4 spinal sinirin ön dallarının birleşmesi ile meydana gelir. M. piriformis’in üzerinde oturur. Truncus lumbosacralis; L5 spinal sinirin ön dalı ile L4 spinal sinirin ön dalından gelen bir dalın birleşmesi ile oluşur.

N.Gluteus Superior (L4-5, S1): M. gluteus medius, minimus ve tensor fascia latae’yı innerve eder.

N.Gluteus İnferior (L5, S1-2): M. gluteus maximus’u innerve eder.

N.Cutaneus Femoris Posterior (S1-3): Foramen infrapiriforme’den geçer. Fossa poplitea’nın alt ucuna kadar uyluğun arka yüz orta bölgesinin ve bacağın proksimal bölümünün arka yüzünün deri duyusunu verir. Büyük kısmı fascia lata’nın altındadır.

N.İschiadicus (L4-5, S1-3): Vücudun en büyük siniridir. Transvers çapı 2-2.5 cm’dir. Foramen infrapiriforme’den çıkar ve tuber ischiadicum ile trochanter major arasından geçip orta hatta aşağı iner. M. obturatorius internus, m. quadratus femoris ve m. adductor magnus’un üzerinden geçer. Uyluğun yaklaşık ortalarında n. tibialis ve n. fibularis communis uç dallarına ayrılır.

N.Tibialis (L4-5, S1-3): N. ischiadicus’un daha büyük uç dalıdır. Fossa poplitea’da en yüzeyelde bulunan oluşumdur. M. gastrocnemius’un başları arasındadır. Bacakta, a. tibialis posterior ile birlikte m. soleus’un altında, m. tibialis posterior’un üzerinde aşağıya seyreder. Ayak bileğinde, m. flexor hallucis longus ve m. flexor digitorum longus’un tendonları arasındadır. Uyluk arkası ve bacak arkası kasların siniridir. Retinaculum flexorum’un ve m. abductor hallucis’in altında n. plantaris lateralis ve medialis dallarına ayrılır. Plantar sinirler, aynı isimli damarlarla birlikte ayak tabanının birinci ve ikinci kas tabakaları arasında bulunur.

N.Plantaris Medialis: Plantar yüzün medial bölümünün ve medialdeki 3.5 parmağın plantar yüzünün duyusunu alır.

N.Plantaris Lateralis: Plantar yüzün lateral bölümünün ve lateraldeki 1.5 parmağın plantar yüzünün deri duyusunu taşır.

N.Fibularis (Peroneus) Communis (L4-5, S1-2): Fossa poplitea’nın lateral kenarında m. biceps femoris’in tendonu ile m. gastrocnemius’un caput laterale’si arasında oblik olarak seyreder. Collum fibulae’nın dış tarafında, m. fibularis longus içinde iki uç dalına ayrılır.

N.Fibularis Superficialis: Bacağın proksimalinde m. fibularis longus’un altındadır. M. fibularis longus ile m. extensor digitorum longus arasında aşağıya doğru seyreder. M. fibularis longus ve brevis’i innerve eder. Bacağın distal 1/3’ünde fascia cruris’i deler ve yüzeyelleşir. Bacağın alt 1/3’ünün ve ayak sırtının duyusunu taşır. Ayağın dorsal yüzünde n. cutaneus dorsalis medialis ve intermedius dallarının verir. Bu dallar, parmak sırtlarında seyreden nn. digitales dorsales pedis dalları verir.

N.Fibularis Profundus: A. tibialis anterior ile birlikte m. extensor hallucis longus ve m. tibialis anterior arasında aşağıya seyreder. Bacaktaki ektensor kasları ve m. peroneus tertius’u innerve eder. Nn. digitales dorsales pedis dalları, başparmak ile ikinci parmak arasını örten derinin duyusunu taşır. Ayak sırtında a. dorsalis pedis’in lateralindedir.

N.Suralis: N. tibialis’ten gelen n. cutaneus surae medialis ile n. fibularis communis’ten gelen n. cutaneus surae lateralis’in, bacağın distal 1/3’ünde birleşmesi ile oluşur. Bacağın arka yüzünde v. saphena parva ile birlikte seyreder. Tendo calcanei’nin lateralinden ve malleolus lateralis’in arkasından geçip ayağın dış kenarında küçük parmağa kadar seyreder. Bacağın 1/3 distalinin dış ve arka bölgesi, malleolus lateralis ve ayağın lateral kenarının küçük parmağa kadar deri duyusunu taşır. N. cutaneus dorsalis lateralis ayağın lateral kenarının deri duyusunu taşır.

Klinik: N. gluteus superior; m. gluteus medius’taki fonksiyon kaybı ile ördek benzeri yürüyüş olur. N. gluteus inferior; m. gluteus maximus’taki fonksiyon kaybı ile hastalar merdiven çıkarken ve oturur pozisyondan doğrulurken güçlük çeker. N. pudendus; üriner ve fekal inkontinens olur. N. ischiadicus, en sık gluteal bölgeye yapılan enjeksiyonlar ile yaralanır. Daha yüzeyel seyrettiği için n. peroneus communis etkilenir. Uyluk arkası kaslardaki paralizi nedeni ile, bacak fleksiyonu zayıflar, düşük ayak olur. N. saphenus ile duyusu taşınan bölgeler hariç, bacak ve ayakta duyu kaybı olur. N. tibialis, diz ekleminin çıkıklarında yaralanabilir. Bacak arkası kaslarda (ayak fleksörleri) felç olur. Ekstensor ve evertör kasların hakimiyeti ile, ayak dorsi fleksiyon ve eversiyonda kalır (calcaneovalgus), ayak tabanında duyu kaybı olur, kişi plantar fleksiyon yapamaz, kişi parmak uçlarında ayakta duramaz. N. fibularis communis, alt ekstremitenin en sık yaralanan siniridir. Bacak ön ve lateral kaslarının paralizisi ile fleksör kaslar hakimiyet kazanır. Ayak plantar fleksiyonda (düşük ayak) ve inversiyonda kalır (equinovarus). Bacağın ön-lateral, ayak ve parmakların dorsal yüzlerinde duyu kaybı olur.

Klinik (Devam): N. pudendus (S2-4); perine bölgesinin esas siniridir. Sakral segmentlerde bulunan çekirdeğine nucleus nervi pudendi denir. A.V. pudenda interna ile birlikte foramen ischiadicum majus ve minus’tan geçer. M. piriformis ve m. coccygeus arasından ve foramen infrapiriforme’den geçip pelvisi terk eder ve gluteal bölgeye gelir. Fossa ischioanalis’in dış duvarında bulunan canalis pudendalis (Alcock kanalı)’e girer. Kanalda nn. rectales inferiores’i verir. Uç dalları olan nn. perineales ile n. dorsalis penis (clitoridis) dallarına ayrılır. Nn. rectales inferiores; fossa ischioanalis’te içe doğru seyreder. M. sphincter ani externus’u uyarır. Canalis analis’in alt yarımının, vagina alt parçasının ve perianal derinin duyusunu taşır. Nn. perineales; sinirin daha büyük uç dallarıdır. Perineumdaki kasları innerve eder. Nn. scrotales (labiales) posteriores dalları ile duyu taşır. N. dorsalis penis (clitoridis); lig. suspensorium penis’in yaprakları arasından geçer. Glans penis’e doğru penis sırtında seyreder. Torakal bölgede spinal sinirlerin ramus anterior’ları pleksus yapmazlar ve segmental olarak kaburgalar arasında uzanırlar. İlk ikisi plexus brachialis’in yapısına katılabilmesinin yanısıra göğüs duvarında da dağılır. Sonraki dört çift sadece göğüs duvarında, alttaki beş çift hem göğüs hem de karın duvarında, n. subcostalis ise karın duvarı ve gluteal bölge derisinde dağılır.

—————————————————————————————————

Telencephalon

Telencephalon Yapıları: Hemispherium cerebri, fissura longitudinalis cerebri, falx cerebri, corpus callosum, tentorium cerebelli, sulci cerebri, gyri cerebri, polus cerebri, lobi cerebri (lobus frontalis, parietalis, temporalis, occipitalis, insularis).

Falx cerebri; beyin hemisferlerini arasında yer alır. Tentorium cerebelli; beyin oksipital lobu ile cerebellum arasında yer alır. Corpus callosum, İki beyin hemisferi fissura longitudinalis cerebri boyunca birbirinden uzaklaştırıldığında görülen, bu iki yapıyı birbirine bağlayan oluşum.

Beyin Hemisferlerinin Topografisi: Gyrus (gyri cerebri); çıkıntılı kıvrımlar. Sulcus (sulci cerebri); yarıklar. Gyrus ve sulcuslar cortex cerebri’nin yüzey alanının anlamlı düzeyde artmasını sağlar. Erişkin bir insanda cortex cerebri’nin yüzey alanı 2000-2500 cm2’ye kadar ulaşabilir ve bu toplam alanın yaklaşık 2/3 sulcuslar içerisinde yüzey görünümünden saklı durumda bulunur. Beyin üzerinde bulunan gyrus ve sulcuslardan bazılarının dağılımı kişisel farklılıklar gösterebilir. Aynı şahsın sağ ve sol hemisferleri arasında da farklı olabilmektedir.

Hemispherium Cerebri’yi Oluşturan Yapılar: 1-Cortex cerebri (pallium): nöronlar tarafından oluşturulan ve dışta bulunan gri cevher tabakası. 2-Substantia alba encephali: nöronların uzantılarının oluşturduğu ve içte bulunan beyaz cevher tabakası. 3-Basal ganglionlar (nuclei basales): beyaz cevher içerisinde yerleşmiş gri cevher kitleleri. 4-Rhinencephalon: iç-orta kısımda yerleşmiş koku beyni de denilen bölüm.

Cortex Cerebri (Pallium): 1-Facies superolateralis hemisferi: her bir beyin hemisferinin konveks üst-dış yüzü. 2-Facies medialis hemisferii: düz olan iç yüzü. 3-Facies inferior hemisferii: girintili çıkıntılı alt yüzü. Margo superior (superomedialis) 1-2, margo inferior (inferolateralis) 1-3, margo medialis (inferomedialis) 2-3. Polus frontalis, polus occipitalis, polus temporalis burada yer alır. Gyri cerebri ve sulci cerebri, cortex cerebri yüzeyinin artmasını sağlar (yaklaşık 3 kat genişletirler). Beyin üzerinde bulunan gyrus ve sulcus’lar birbirinin tam simetriği değildir. Aynı şahsın sağ ve sol hemisferleri arasında dahi farklılık gözlenebilir. Beyin yüzeyindeki oluklar intrauterin 5. ayda görülmeye başlar ve gelişimi doğumdan sonra 1 yaşına kadar sürer. İlk görülen oluklar sulcus centralis ve sulcus calcarinus’tur.

Beynin Dış Yüzündeki Derin Oluklar: 1-Sulcus centralis (rolando oluğu): beynin iç yüzünde ve üst kenarın ortalarından başlayarak dış yüzde öne ve aşağı doğru uzanır. Bu oluğun ön tarafında bulunan gyrus precentralis’de (4. saha) somatomotor hücreler bulunur ve vücudun karşı tarafının hareketlerinden sorumludur. Bu oluğun arka tarafında bulunan gyrus postcentralis’de (3,1,2. sahalar) vücudun karşı tarafından gelen duyular toplanır. 2-Sulcus lateralis (sylvius oluğu): beynin dış yüzünün ortalarında, önden arkaya uzanan derin bir oluktur. Beynin alt yüzünden başlar, kısa bir seyirden sonra hemen dış yüze geçer ve dallarına (ramus anterior, ramus ascendens, ramus posterior) ayrılır. Sulcus lateralis’in polus temporalis yakınında bulunan çukur kısmına fossa lateralis cerebri denir. Bu yarık aralandığında derinde lobus insularis (insula)’i görebiliriz. 3-Sulcus parieto-occipitalis: beynin üst kenarında polus occipitalis’in yaklaşık 5 cm ön tarafından başlar, hemisferin iç yüzünde öne ve aşağı doğru uzanarak sulcus calcarinus ile birleşir. 4-Sulcus calcarinus: beyin hemisferinin iç yüzünün arka kısmında bulunur. Ön tarafta splenium corporis callosi’nin hemen aşağısından başlar ve konveksitesi yukarıya bakan bir kavis çizerek polus occipitalis’e ulaşır. 5-Sulcus cinguli: corpus callosum’un ön ucunun altından başlayarak bu oluşuma paralel bir seyirle öne, yukarı ve arkaya dönerek sulcus centralis’in arka kısmında yukarı kıvrılır ve üst kenarda sonlanır. 6-Sulcus collateralis: polus occipitalis’den polus temporalis yakınına kadar alt-dış kenara paralel olarak uzanır.

Lobi Cerebri: Lobus frontalis, lobus parietalis, lobus occipitalis, lobus temporalis, lobus insularis (insula).

1-Lobus Frontalis: Arkada sulcus centralis’e, aşağıda sulcus lateralis’e uzanır. Ön ucuna polus frontalis denir. Sulcus centralis’in önünde ve buna paralel uzanan oluğa sulcus precentralis, iki oluk arasındaki girusa gyrus precentralis denir. Sulcus precentralis’den ön tarafa doğru uzanan oluklardan üsttekine sulcus frontalis superior, alttakine sulcus frontalis inferior denir. Bu iki oluk ile 3 girus oluşur; gyrus frontalis superior, gyrus frontalis medius, gyrus frontalis inferior. Gyrus frontalis inferior’u, sulcus lateralis’in ramus anterior ve ramus ascendens’i 3 bölüme ayırır. Pars orbitalis; ramus anterior’un önünde kalan bölüm. Pars triangularis; ramus anterior’un arkasında kalan bölüm. Pars opercularis (operculum frontale); ramus ascendens’in arkasında bulunan bölüm. Sol tarafın gyrus frontalis inferior’u genellikle daha kıvrıntılı olup pars triangularis ve pars opercularis Broca’nın konuşma merkezi (44-45. sahalar) olarak bilinir. Sulcus cinguli; iç yüzde gyrus frontalis superior’u alttan sınırlayan oluk. Gyrus cinguli; sulcus cinguli’nin altında sulcus corporis callosi ile corpus callosum’dan ayrılan bölüm. Lobulus paracentralis; gyrus frontalis superior arkaya lobus parietalis’e doğru biraz uzanarak sulcus centralis’i alttan kuşatır. Bu bölüme lobulus paracentralis (kortikal miksiyon ve defekasyon merkezi) denir. Gyri orbitales; sulcus olfactorius’un lateralinde yer alır ve bu kıvrımlar arasında genellikle (H) şeklinde olan ve sulci orbitales adı verilen bir grup oluk yer alır. Gyrus rectus; sulcus olfactorius’un medialinde fissura longitudinalis cerebri’ye paralel uzanan bölüm. Sulcus olfactorius; lobus frontalis’in alt yüzünde gyrus rectus ile gyri orbitales’in medial bölümü arasındaki oluk olup bulbus-tractus olfactorius bulunur.

2-Lobus Parietalis: Önden sulcus centralis, arkadan sulcus parieto-occipitalis, aşağıdan sulcus lateralis’in ramus posterior’u ve bunun arka ucundan sulcus parieto-occipitalis’e çekilen çizgi sınırlar. Dış yüzü 2 olukla 3 bölüme ayrılır. Sulcus postcentralis; Sulcus centralis’e paralel arkasındaki oluktur. Sulcus intraparietalis; Sulcus postcentralis’in ortalarından arkaya doğru uzanan oluktur. Lobulus parietalis superior ile inferior’u birbirinden ayırır. Gyrus postcentralis; sulcus centralis ve sulcus postcentralis arasındaki gyrus’tur. Gyrus postcentralis’te vücudun karşı tarafından gelen duyular toplanır (3, 1 ve 2. sahalar). Gyrus supramarginalis; lobulus parietalis inferior’un sulcus lateralis’in arka ucunu çevreleyen bölümüdür. Gyrus angularis; lobulus parietalis inferior’un sulcus temporalis superior’un arka ucunu çevreleyen bölümüdür. Operculum frontoparietale; lobulus parietalis inferior’un ön-alt kısmı sulcus centralis’in altından geçer, önde gyrus precentralis ve gyrus frontalis inferior’un pars opercularis’i ile birleşerek operculum frontoparietale’yi oluşturur. Sulcus subparietalis; parietal lobun iç yüzünde, lobulus paracentralis’i arkadan sınırlayan sulcus cinguli’nin kıvrım yerinden arkaya ve aşağıya doğru uzanan oluk. Precuneus; sulcus parieto-occipitalis ile sulcus cinguli’nin arka kısmı arasındaki parietal lob bölümüdür.

3-Lobus Occipitalis: Diğer loplara oranla daha küçük olan oksipital lop bir piramit şeklinde olup, hemisferlerin arka bölümünü oluşturur. Polus occipitalis; lobus occipitalis’in arka ucuna verilen addır. İç yüzde ön sınırı; yukarıda sulcus parieto-occipitalis, aşağıda bu oluğun alt ucundan incisura preoccipitalis’e çekilen hat oluşturur. Sulcus calcarinus bu yüzü 2 bölüme ayırır. Üstte kalan bölüme cuneus, altta kalana gyrus lingualis denir. Dış yüzde ön sınırı; yukarıda sulcus parietooccipitalis’i aşağıda inc. preoccipitalis’e birleştiren tasarı hat oluşturur. Sulcus occipitalis transversus; dış yüzdeki oluk olup gyrus occipitalis superior ve gyrus occipitalis inferior’u birbirinden ayırır.

4-Lobus Temporalis: Sulcus lateralis ile lobus frontalis’den, sulcus lateralis’in arka ucunu polus occipitalis’e birleştiren çizginin ön yarısı ile lobus parietalis’den, sulcus parieto-occipitalis’i inc. preoccipitalis’e birleştiren çizginin alt yarısı ile lobus occipitalis’den ayrılır. Polus temporalis; ön tarafındaki çıkıntılı kısımdır. Dış yüzde birbirine paralel önden arkaya uzanan sulcus temporalis superior ve sulcus temporalis inferior adı verilen 2 oluk bulunur. 2 oluk ile 3 girus oluşur; gyrus temporalis superior, gyrus temporalis medius, gyrus temporalis inferior. Lobus temporalis’in üst yüzünü lobus frontalis kapatmıştır. Lobus temporalis’in medialinde bulunan lobus insularis’i örten kısmına operculum temporale adı verilir. Bu yüzde öne ve dışa doğru uzanan 3-4 gyrus’a gyri temporales transversi (Heschl gyrusları) denir. Kortikal işitme merkezi (41. ve 42. sahalar) bulunur. Alt yüzü, lobus occipitalis’in alt yüzü ile devam eder. Aralarında belirgin bir sınır olmamasına rağmen, inc. preoccipitalis sınırı belirler. Bu yüzün medialinde gyrus hippocampi (parahippocampalis) ve gyrus lingularis ile bu yuzun ortalarında gyrus occipitotemporalis medialis bulunur. Gyrus hippocampi (parahippocampalis) arka tarafa doğru gyrus lingularis olarak devam eder. Gyrus hippocampi (parahippocampalis),gyrus lingularis ve gyrus occipitotemporalis medialis’i içten sulcus hippocampi (önde) ile sulcus calcarinus (arkada), dıştan sulcus collateralis sınırlar. Uncus; gyrus hippocampi’nin çengel şeklindeki kıvrık ön ucudur. Sulcus rhinalis; sulcus collateralis’in önünde yer alır, gyrus parahippocampalis’i dıştan sınırlar ve uncus’u polus temporalis’ten ayırır. Sulcus occipitotemporalis: gyrus occipitotemporalis medialis, gyrus occipitotemporalis lateralis, dış yüzde gyrus temporalis inferior ile devamlılık gösterir.

5-Lobus İnsularis (İnsula): Sulcus lateralis’in derininde lobus frontalis, parietalis ve temporalis tarafından örtülmüştür. Bu üç lobun insula’yı kapatan bölümlerine operculum frontale, operculum parietale ve operculum temporale denir. Limen insulae; tepe kısmıdır. Sulcus circularis insulae; etraf yapılarla arasında bulunan oluk. Sulcus centralis insulae; ortasında bulunan derin oluk. Gyri insulae; insula’da bulunan kıvrımlardır. Gyrus longus insulae; daha uzun olan arkadaki kıvrımlar. Gyrus breves insulae; daha kısa olan öndeki kıvrımlar.

Korteks’in Yapısı: Beyin hemisferlerini tamamen saran kabuk şeklindedir. Gri cevher yapısında olan korteks’in alanı beyin yüzeyindeki oluk ve çıkıntılar sayesinde oldukça genişlemiştir. Beyin corteks’inin kalınlığı 1,5-4,5 mm arasında değişmektedir. Fakat gyrus’larda en kalın, sulcus’larda ise en incedir. Burada bulunan sinir hücreleri pirimidal, yıldız, fuziform, horizantal ve martinotti hücreleri olmak üzere gruplandırılabilir. Korteks cerebri ortalama 300 cm3 kadardır. Alanı ise 2500 cm2 ‘dir. Bunun 1/3 görünen yüzeyde 2/3 kadarı görülmeyen yüzeylerdedir. Ortalama 10 milyar hücre bulunmaktadır.

Korteks’in Fonksiyonel Sahaları: İnsan beyninde korteks’in öyle sahaları vardır ki, diğer sahaların veya hemisferin tümünün yardımı olmaksızın çalışmaz. Bununla birlikte farklı sahaların histolojik yapıları liflerinin dizilim şekilleri ve myelinizasyonu ile ilgili çalışmaların yanı sıra, ameliyat esnasında belili beyin bölgelerinin çıkarılması, lokal anestezi altında korteks’in belirli bölgelerinin uyarılması veya hayvanlarda yapılan deneyler, belirli sahaların fonksiyenel önemini ortaya koymuştur. Brodmann; nissl boyama tekniği ile 52 farklı saha belirlemiştir. Voght ise myelizasyona bakarak 200 farklı saha belirlemiştir. Von Economo; temel apıları göz önüne alarak 109 farklı saha belirlemiştir.

Lobus Frontalis’teki Kortikal Sahalar: Area precentralis; sulcus centralis’in ön kısmındaki motor merkezlerin bulunduğu sahadır. Arka ve ön olmak üzere 2 bölgeye ayrılır. Primer motor saha (4. saha); arka bölge olup gyrus precentralis ile hemisferin iç yüzünde lobulus paracentralis’in ön kısmı dahildir. Bu alanın piramidal hücrelerinden tr. corticospinalis ve tr. corticonuclearis başlar. Vücudun farklı bölümlerine impuls, gyrus precentralis’in farklı yerlerinden çıkar. El parmakları, dil ve dudaklar gibi çok yönlü fonksiyonu olan bölgeler, primer motor kortekste büyük alanlar kaplar. Motor homonkulus; başı ve eli aşağıda, alt ekstremitesi yukarıda ve hemisferin iç yüzünde bulunan acayip şekilli ters olarak sembolize edilen insan resmidir. Primer motor sahanın fonksiyonu: vücudun muhtelif bölümlerine hareket yaptıran impulslar göndermektir. Sekonder motor sahalardan, sensitif sahalar, thalamus, cerebellum ve bazal ganglionlardan afferent lifler alır ve bunların etkisiyle ihtiyacımıza en uygun şekilde impulslar üretir. Primer motor saha hareketlerin nasıl yapılacağını planlamaz. Planlamayı sekonder motor sahalar yapar. Sekonder motor alanın programladığı bir harekette herhangi bir bilinçli değişiklik yapılacağı zaman, primer motor saha devreye girer. Sekonder motor alan (Premotor alan) (6. alan): 4. alanın ön tarafında bulunur. Sekonder motor sahanın fonksiyonu; geçmişteki tecrübeler sonucunda öğrenilen hareketlerin programının depo edilmesidir. Primer motor sahaların yaptıracağı hareketlerin programını gönderir. Kompleks motor hareketlerin idare edildiği alan bazal ganglionlar, thalamus ve beyin sapı ile sıkı ilişkilidir. Frontal göz hareketleri merkezi (8. alan): 6. alanın ön tarafında yer alır ve gözün istemli hareketlerini idare eder (bir uçağı lokalize etmek için gökyüzünü tarama gibi). Ön konuşma merkezi (Motor konuşma merkezi) (44, 45. alan): Broca’nın konuşma merkezidir. Pars triangularis ve pars opercularis’te lokalizedir. Konuşma anında kelimelerin oluşumu ile ilgilidir. Sağ elini kullananlarda sol hemisferde dominanttır. Prefrontal korteks (9, 10, 11, 12. alanlar): motor merkezlerin önünde yer alır. Çeşitli emosyonel ifadeler, moral ve töresel davranışlar, mantıklı düşünme, ileri görüş, yorum, nezaket, duygu, davranış ve yargı ile ilgili olduğu düşünülmektedir.

Lobus Parietalis’teki Kortikal Sahalar: Temel duyu merkezi (3, 1 ve 2. alanlar): gyrus postcentralis korteksidir. Vücudun karşı tarafındaki bölümlerden gelen deri ve derin duyu impulsları buraya ulaşır. Temel duyu merkezinde de vücut bölümleri ters olarak sembolize edilir. Duysal assosiasyon merkezi (5, 7 ve 40. alanlar): temel duyu merkezinin arkasında ve gyrus supramarginalis’tedir. Duyuların hafızalanması, analiz ve integrasyonunu sağlar. Objelerin şekli, yapısı ve boyutunun dokunma ile ayırt edilmesini (stereognozi) sağlar. Tat merkezi (43. alan): gyrus postcentralis’in en alt bölümünde (operculum parietale) bulunur.

Lobus Temporalis’teki Kortikal Sahalar: Primer işitme merkezi (41,42. alanlar): sesleri duymamızı sağlar. Heschl gyruslarında bulunur. Sekonder işitme merkezi (işitme assosiasyon alanı) (22. alan): Wernicke duysal konuşma merkezidir. İşitilen yada konuşulan sözcüklerin anlaşılması ile ilgilidir. Sol hemisferde dominanttır. Fasciculus arcuatus ile ön konuşma merkezine bağlanır. Lobus temporalis’in işitme merkezleri dışında kalan alanları psişik korteks olarak bilinir. Bu alanların ruhsal dünyamız ve yakın hafıza ile ilgili olduğu kabul edilir. Primer olfaktor alan (34. alan): lobus temporalis ucunda uncus’ta lokalize piriform kortekstir. Sekonder (assosiasyon) olfaktor alan (28. alan): entorinal kortekstir.

Lobus Occipitalis’teki Kortikal Sahalar: Primer (temel) görme merkezi (17. alan): polus occipitalis’te sulcus calcarinus’un her iki tarafında yer alır. Objeyi görmede fonksiyon yapar. Sekonder görme merkezi (18, 19. alanlar): sulcus calcarinus’un her iki yanında 17. alanın önünde bulunur. Objeyi hafızalama ve tanımada görevlidir. Gyrus angularis (39. alan): yazılan sözcüklerin anlaşılması ile ilgilidir.

Substantia Alba Encephali: Substantia alba; cortex cerebri’nin altında bulunan beyaz cevher bölümüdür. Kesitlerdeki yarı ovalimsi şeklinden dolayı centrum semiovale’de denilmektedir. Beyaz cevherin lifleri 3 ayrı yönde seyreder. 1-Projeksiyon lifleri: vertikal yönde seyreder. Beyin korteksini daha aşağıda bulunan beyin bölümleri ve medulla spinalis’e bağlar veya tam ters yönde medulla spinalis ve beynin alt kısımlarını beyin korteksine bağlar. 2-Kommissural lifler: transvers yönde seyreder. Her iki beyin hemisferindeki eşit merkezleri birbirine bağlar. Bu lifler belirli yerlerden geçer; corpus callosum, commussira anterior, commussira epithalamica (posterior), commussira hippocampi (fornicis), commussira habenulorum. 3-Assosiasyon lifleri: beynin aynı hemisferindeki merkezleri birbirine bağlayan liflerden oluşur. Sagittal yönde uzanırlar; cingulum, fasciculus longitudinalis superior, fasciculus longitudinalis inferior, fasciculus uncinatus.

Kommissural Lifler – 1. Corpus Callosum: İki beyin hemisferindeki eşit merkezleri birbirine bağlayan en büyük kommussiral yoldur. Önden arkaya doğru bölgeler şöyledir: Rostrum corporis callosi: ön tarafta bulunan, gagaya benzer ince yaprak şeklindeki şeklindeki bölümüdür. Arka-aşağıda lamina terminalis ile devam eder. Genu corporis callosi: ön taraftaki dirseklenme bölümüdür ve septum pellucidum’un ön kısmında bulunur. Truncus corporis callosi: genu’dan splenium’a uzanan gövde bölümüdür. Splenium corporis callosi: arkadaki kalın bölümüdür. İndusium griseum: corpus callosum’un fissura longitudinalis cerebri’den görülen üst yüzünü örten ince gri cevher tabakasıdır. Bu yüzde uzunlamasına seyreden beyaz cevher liflerinden oluşan stria longitudinalis lateralis ve medialis bulunur. Alt yüzüne önde septum pellucidum, arkada corpus fornicis yapışır. Corpus callosum’un alt yüzünün dış kısmı ventriculus lateralis’lerin tavanını oluşturur. Forceps frontalis (minor): genu corporis callosi’den geçen lifler yan taraflarda öne doğru kıvrılarak lobus frontalis içerisine uzanır. Forceps occipitalis (major): splenium corporis callosi’den geçen lifler yan taraflarda arkaya doğru kıvrılarak lobus occipitalis içerisine uzanır. Radiatio corporis callosi: truncus corporis callosi’den geçen lifler yan taraflarda ışın tarzında uzanırlar. Bu liflerin bir bölümü yan ventriküllerin arka boynuzunun üst ve dış, alt boynuzunun dış duvarından geçer. Bu liflere tapetum denir.

Kommissural Lifler – 2. Commissura Anterior: Commissura anterior; lamina terminalis ile rostrum corporis callosi arasında bulunan küçük bir lif demetidir. Buradan geçen liflerin bir bölümü lateralde öne doğru kıvrılarak substantia perforata anterior ve tractus olfactorius’a gider. Liflerin geri kalan büyük bölümü ise arkaya doğru dönerek lobus temporalis’e gider.

Kommissural Lifler– 3. Commissura Epithalamica (Posterior): Aquaductus cerebri’nin 3. ventriküle açılan ağzının hemen üzerinde bulunan küçük bir lif demetidir. Corpus pineale’nin sapının alt bölümüne ve colliculus superior’un ön ucuna tutunur. Pupilla’nın ışık refleksi ile ilgili nuc. pretectalis’den geçen liflerin buradan geçtiği bilinmektedir. Bir kısım lifleri her iki tarafın colliculus superior’larını birbirine bağlar.

Kommissural Lifler – 4. Commissura Hippocampi (Fornicis): Fornix, hippocampus’taki sinir hücrelerinin miyelinli aksonlarından oluşur ve hypothalamus’un corpus mamillare’sine kadar uzanır. Her iki tarafın fornix’leri ortada yan yana gelerek lif alışverişinde bulunurlar. İşte liflerin bir taraftan diğer tarafa geçtiği yere commissura hippocampi (fornicis) denir. Bu liflerin görevi yakın hafıza ile ilgili olan formatio hipocampileri birbirne bağlamaktır.

Kommissural Lifler – 5. Commissura Habenularum (Habenularis): Corpus pineale’nin sapının üst parçasında bulunur ve her iki tarafın nuc. habenularis’ini birbirine bağlar. Nuc. habenularis, corpus amygdaloideum’dan stria medullaris thalamica yoluyla koku duyusu ile ilgili afferent lifler alır.

Assosiasyon Lifleri: Sagittal yönde uzanır. Beynin aynı hemisferindeki merkezleri birbirine bağlar. Kısa ve uzun liflerden oluşur. Fibrae arcuatae cerebri: kısa liflerdir. Cortex cerebri’ye yakın olarak bulunur ve komşu iki beyin girusunu birbirine bağlar. Uzun lifler derindedir ve belirgin lif demetleri oluştururlar. Cingulum: gyrus cinguli içerisinde bulunur. Aynı tarafa ait lobus frontalis ile parietalis’i ve gyrus parahippocampalis ve komşu temporal lob bölümlerini birbirine bağlar. Fasciculus longitudinalis superior: aynı tarafın frontal, temporal ve oksipital loblarını birbirine bağlar. En uzun assosiasyon yoludur. Fasciculus longitudinalis inferior: ventriculus lateralis’in temporal ve oksipital boynuzlarının lateral duvarlarında uzanır. Aynı tarafın oksipital ve temporal loblarını bağlar. Fasciculus uncinatus: sulcus lateralis cerebri’nin ön ucu etrafında dolanarak, frontal ve temporal lobların ön kısımlarını birbirine bağlar.

Bazal Ganglionlar (Nuclei Basales): Bazal ganglionlar, telencephalon’un derinindeki substantia alba encephali içerisinde yerleşmiş gri cevher kitleleridir. Bunlar thalamus ile beyaz cevher (centrum semiovale) arasında yer alırlar. Bunlar; nuc. caudatus, nuc. lentiformis, claustrum, corpus amygdaloideum, nuc. subthalamicus, substantia nigra.

Nuc. Caudatus: Ventriculus lateralis’in pars centralis’inin tabanında thalamus’un lateral’inde ve yan karıncıkların ön boynuzunun dış duvarında yer alır. Caput, corpus ve cauda olmak üzere 3 bölümü vardır. Caput nuclei caudati; ön bölümdeki en kalın kısımdır. Venticulus lateralis’in ön boynuzunun dış duvarını oluşturur. Corpus nuclei caudati; for. interventriculare hizasından thalamus’un arka kısmına kadar olan bölümüdür. Thalamus ile aralarındaki sulcus terminalis adı verilen olukta stria terminalis ve derininde v. thalamostriata bulunur. Cauda nuclei caudati; thalamus’un arka ucu hizasından başlayarak, aşağı ve öne doğru kıvrılan ince-uzun son bölümüdür. Yan karıncığın alt boynuzunun tavanında öne doğru uzanarak corpus amygdaloideum ile birleşir.

Nuc. Lentiformis: Nuc. caudatus ve thalamus’un lateral’inde bulunan mercek şeklindeki gri cevher kitlesidir. Lamina medullaris lateralis denilen ince beyaz cevher yaprak ile iki bölüme ayrılmıştır. Putamen; daha dıştaki büyük bölümdür. Ön tarafta crus anterius capsula interna ile caput nuclei caudati’den ayrılmıştır. Ön kısımda iki çekirdek birbirleriyle birtakım çizgi şeklindeki gri cevher sütunlarıyla birleşmişlerdir. Çizgili görünümden dolayı bu iki yapıya striatum adı verilir. Dış yüzü insula’ya uyacak şekilde konvekstir. Ancak iki yapı arasında capsula externa, claustrum, capsula extrema bulunur. Globus pallidus; önde crus anterius capsula interna ile nuc. caudatus’dan, arkada crus posterius capsula interna ile thalamus’dan, dışta lamina medullaris lateralis ile putamen’den ayrılır. Globus pallidus lamina medullaris medialis ile 2’ye ayrılır (globus pallidus medialis ve lateralis olmak üzere). Corpus striatum (CS) = nuc. caudatus + nuc. lentiformis (CS, extrapyramidal sistem içinde motor aktivite ile ilgilidir).

Claustrum: Putamen ile insula arasında kalan ince gri cevher tabakasıdır. Capsula externa ile putamen’den, capsula extrema ile insula’dan ayrılmıştır. Claustrum’un dış yüzü insula’nın girinti ve çıkıntılarına uyacak şekilde çentiklidir.

Corpus Amygdaloideum: Ventriculus lateralis’in alt boynuzunun ön ucunun üst-iç kısmında bulunan, badem şeklinde gri cevher kitlesidir. Uncus hippocampi ile yakın komşuluk gösterir. Cauda nuclei caudati burada sonlanır.

Nuc. Subthalamicus (Corpus Luysii): Capsula interna’dan pedunculus cerebri’ye geçiş yerinin dorsalinde bulunan oval şekilli gri cevher kitlesidir. Ekstrapyramidal sistemde görev yapan bu çekirdekler motor yolların ara istasyonudur. Corpus striatumla önemli bağlantıları vardır. Kas kontraksiyonunun kontrolünde görev yapar.

Substantia Nigra: Pons’un üst ucundan thalamus’un alt ucuna kadar mesencephalon’da bulunan extrapyramidal sistemde görev alan bir bazal gangliondur.

Capsula İnterna: Afferent ve effferent lifler telencephalon’da thalamus, nuc. caudatus ve nuc. lentiformis’in arasından geçerken bir demetin sapı şeklinde bir araya gelerek capsula interna’yı oluşturur. Crus anterius (nuc. caudatus ile nuc. lentiformis arasında) ve crus posterius (thalamus ile nuc. lentiformis arasında) olmak üzere 2 bölüme ayrılır. İki kol arasındaki açılanma yerine (yaklaşık 90 derece) genu capsulae internae (açıyı nuc. lentiformis doldurur) denir. Crus anterius’dan geçen lifler: tr. thalamocorticalis + tr. corticothalamicus = radiationes thalamicae anteriores olarak adlandırılır. Tr. frontopontinus burada yer alır. Genu capsulae internae’dan geçen lifler: tr. thalamocorticalis + tr. corticothalamicus. Tr. corticonuclearis; 4. sahadan bulbus’daki kranial sinir çekirdeklerine. Crus posterius’dan geçen lifler: Pars thalamolentiformis’ten geçenler (crus post’un thalamus ve nuc. lentiformis arasında kalan kısmı); fibrae corticospinales + fibrae corticorubrales + fibrae corticoreticulares + fibrae corticothalamicae + fibrae thalamoparietalis = Radiationes thalamica centrales olarak adlandırılır. Pars retrolentiformis’ten (nuc. lent. arka tarafından) geçenler; fasciculus parieto-occipitopontinus = Radiationes thalamica posteriores olarak adlandırılır. Pars sublentiformis (nuc. lent. ventralinden): fibrae temporopontinae, fibrae corticotectales, radiatio optica, radiatio acustica.

Capsula interna’dan geçen afferent ve efferent lifler, hemisfere doğru yelpaze şeklinde yayılırlar (corona radiata).

Capsula Externa – Capsula Extrema: Capsula externa; putamen ile claustrum arasında bulunan ince bir beyaz cevher tabakasıdır. Burada komşu yapılarla ilgili assosiasyon ve projeksiyon lifleri bulunur. Capsula extrema; claustrum ile insula’yı ayıran ince bir beyaz cevher tabakasıdır.

Klinik: Primer motor korteks lezyonları (4. alan): karşı vücut yarımında gevşek paralizi (hipotoni) ve tüm reflekslerin kaybı vardır. Zamanla proksimal eklemlerdeki hareketler geri döner. Beceri gerektiren hareketlerle ilgili distal eklemlerle ilgili kaslarda fonksiyon kaybı kalıcı olur. 6. alan harabiyeti: beceri gerektiren kompleks hareketlerin (yürüme gibi) yapılamamasına neden olur (apraksi). Motor paralizi olmamasına rağmen yürüme güçlüğü olur. 9, 10,11,12 harabiyeti: duygusal dalgalanmalar ve yargısal davranışlarda bozukluklar olur. 8 numaralı alan harabiyeti: gözler lezyon tarafına deviye olur. Kişi istemli olarak gözlerini bir cisme çeviremez. 5,7,40 harabiyeti: özellikle 40. alanın harabiyetinde, karşı vücut yarımındaki objeleri dokunarak tanıma özelliği kaybolur (astereognozi). Hasta karşı vücut yarısını unutur. 43. alan harabiyeti: ipsilateral dil yarımında tat duyusu kaybolur. Gerstmann sendromu (angular girus sendromu): agrafi (yazı yazamama),parmak agnozisi (parmakları tanıyamama), akalkuli (hesap yapamama) olur. 17 alan harabiyeti: homonim hemianopsia (Homonim hemianopsi veya hemianopsi, her iki gözün aynı tarafta görme alanı kaybıdır). 18, 19 alan harabiyeti: vizuel alandaki objelerin ayırt edilememesidir. Hastalar objelerin özelliklerini tarif edebilir, ancak bir bütün olarak objeyi tarifleyemez. Prosopagnozi (yüzleri tanıyamama): 18 ve 19. alanların bilateral lezyonlarında olur. 41, 42 alan harabiyeti: akustik boşlukta sesin geliş yönü ve mesafesi, yani lokalizasyonu yapılamaz. 22 numaralı alan: işitilen veya konuşulan sözcüklerin anlaşılası ile ilgilidir. 39 numaralı alan: yazılan sözcüklerin anlaşılması ile ilgilidir. Lezyonlarında; kişi yazılı sözcüklerin anlamını tayin edemez. Motor afazi (Broca afazisi): 44-45 lezyonlarında, kişide tam yada kısmi konuşma kaybı olur. Konuşma akıcılığı ve tekrarlama bozuk olup anlama sağlamdır. Motor afaziye sıklıkla agrafi (yazı yazamama) ve sağ hemiparezi (özellikle yüzde belirgin) eşlik eder. En sık neden; a. cerebri media’nın üst dalının tıkanmasıdır.

Klinik (Devam): Duyu tipi afazi (Wernicke afazisi): 22 lezyonlarında, işitme kaybı yoktur. Ancak kişiler işittiklerikelimelerin anlamını çıkaramaz. Konuşma akıcılığı sağlam, anlama ve tekrarlama bozuktur. Hastalar konuşma sırasında yanlış kelimeler kullanır (parafazi). En sık neden; a. cerebri media’nın alt dalının tıkanmasıdır. İleti tipi afazi: fasciculus arcuatus lezyonlarında, hastalarda konuşma bozukluğu yoktur ve işittiklerini anlar. Konuşma akıcılığı sağlamdır. İşittiği kelimeleri tekrar edemez ve konuşmalar sırasında yanlış kelimeler kullanırlar (parafazi). Herhangi bir şeyi isimlendirme yetenekleri azalmıştır. Yüksek sesle okuyamazlar. Sessiz okuduklarında okuduklarını anlarlar. Global afazi: sol hemisferdeki büyük lezyon nedeni ile olur. Konuşma akıcılığı, anlama ve tekrarlama bozuktur. Şiddetli sağ hemiparezi eşlik eder. Hippocampus lezyonları: yeni bilgilerin öğrenilme kapasitesinde azalma olur (anterograde amnezi). Özellikle fornix bilateral lezyonlarında gözlenir. Korsakoff sendromu: kronik alkoliklerde tiamin (B1) eksikliği ile hem antegrade hemde retrograde amnezi olur (Anterograd Amnezi, yeni hatıraların (olayların) uzun süreli hafızaya aktarılamadığı amnezi tipidir. Bunun sonucunda hastalar bu tip amnezinin başlangıcından itibaren olmuş şeyleri, olaydan birkaç dakika sonra hatırlayamayacaklardır. Bu tip amnezinin zıddı, hastanın amnezi başladıktan önceki döneme dair bir şey hatırlayamadığı retrograd amnezidir. Lezyon; corpus mamillare ve talamus çekirdeklerindedir.

Klinikte Diskinezi: Gövde ve ekstremite kaslarındaki ani, sık, şiddetli, istem dışı ve amaçsız hareketlerdir. Formları: Atetoz: putamen lezyonlarında olur. Ekstremitelerin distal bölümlerinde (başlıca parmaklarda) devamlı, yavaş ve solucan benzeri hareketlerdir. Kore: nuc. caudatus lezyonlarında olur. Gövde ve ekstremite kaslarında istem dışı, amaçsız ve hızlı hareketler olur. Ballismus: nuc. subthalamicus lezyonlarında olur. Ekstremitelerin proksimal bölümlerindeki şiddetli hareketlerdir. Parkinson: substantia nigra’da dopamin yoktur yada nigrostriat yolda fonksiyon kaybı vardır. Tremor, rijidite (pasif harekete direnç), hipokinezi veya akinezi (yavaş hareket veya harekete başlayamama) olur. Tremor istirahattedir.

Reklamlar