Gebe İzlemleri

Birinci İzlem

Gebeliğin 14. haftasında veya ilk 14 hafta içerisinde, süresi 30 dakika olmalı.

Kişisel bilgileri alınır: kimlik bilgileri, adres, telefon numarası alınır, akraba evliliği (varsa derecesi) sorulur. Akrabalık dereceleri; birinci derece akraba kardeş çocukları arasında, ikinci derece akraba ise kardeş torunları arasındadır. Eğitim düzeyi, kendisi ve eşinin mesleği ve çalışma durumları yazılır. Sosyal güvencesi not edilir.

Tıbbi öykü alınır: kronik sistemik hastalıklar (diabet, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, kronik böbrek hastalığı, epilepsi, tiroid hastalıkları), madde bağımlılığı, ilaç allerjisi, aile öyküsü (diabet, tekraralayan fetal anomaliler, çift yumurta ikizi), kan transfüzyonu, talasemi taşıyıcılığı, geçirilmiş operasyonlar, geçirilmiş veya tedavisi sürmekte olan enfeksiyon hastalıkları (tüberküloz, brucella, paraziter hastalıklar), gebelik öncesi kullanılan aile planlaması yöntemi, psikiyatrik hastalıklar, cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü, geçirilmiş jinekolojik operasyonlar (histerotomi, myomektomi) sürekli kullanmak zorunda olduğu ilaçlar (antiepileptikler, insülin, antihipertansifler), infertilite mevcut ise süresi, gördüğü tedaviler.

Obstetrik öykü alınır (önceki gebelikleri sorgulanır): bu gebeliği ile birlikte toplam gebelik sayısı, daha önceki doğum sayısı, yaşayan çocuk sayısı, son gebeliğin sonlanma tarihi ve yeri sorgulanır. Gebenin bütün gebelik sonuçlarının; kim tarafından nerede yapıldığı, gbeliklerin sonlanma şekli ve gebelik haftası (canlı doğum, ölü doğum, kendiliğinden düşük, isteyerek düşük, ektopik gebelik) sorgulanır. Devamında şu özellikler sorgulanır; bebek ve çocuk ölümü varsa nedenleri, doğum esnasında yaşanan komplikasyonlar (makat, transvers ve diğer prezentasyon anomalileri, uzamış doğum eylemi, plasentanın erken ayrılması, plasenta previa, üçüncü derece perine yırtıkları ve masif kanama, plasentanın elle çıkarılması), prematür ve postmatür doğum, çoğul gebelik, düşük olması, gebelikte yaşanan komplikasyonlar (kanama, preeklampsi, eklampsi, gestasyonel diyabet, tromboz, emboli), doğum şekli (normal doğum, forseps veya vakumla müdahaleli doğum, sezaryen), doğum sonrası yaşanan komplikasyonlar (sepsis, kanama, depresyon)

Mevcut gebeliğin öyküsü alınır: Son âdetin ilk gününe son âdet tarihi (SAT) denir. SAT’a göre tahmini doğum tarihi Nagele formülüyle hesaplanır. Tahmini doğum tarihi = SAT gününe 7 gün eklenir ve 3 ay geriye gidilir, tahmini doğum tarihi bu şekilde hesaplanır. Gebe SAT’ı doğru bilmiyorsa tahmini doğum tarihi de yanlış olacaktır. Ardından şu bilgiler sorgulanır; âdetlerin düzeni, tahmini doğum tarihi, gebelik şikâyetleri (bulantı, kusma, kabızlık, mide yanması, toprak yeme, idrara sık çıkma, meme hassasiyeti, çarpıntı, hâlsizlik, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, aşırı tükürük salgısının olması), gebeliğin tehlikede olduğunu gösteren şikayetler (yüksek ateş, vajinal kanama, solunum güçlüğü, karın ağrısı, günlük aktivitelerin yapılmasının zorlaşması), kötü alışkanlıklar (sigara, alkol, madde bağımlılığı), ve kullandığı ilaçlar.

Fizik muayene: Gebenin boy, kilo ve tansiyonu ölçülür, nabzı hesaplanır. Kansızlık bulgularına bakılır (konjunktiva, el tırnakları ve ağız mukozasında solukluk, nefes almada güçlük, solunum sayısının 30’dan fazla olması), gebeliğin tehlikede olduğunu gösteren şikayetler kontrol edilir. Akciğer ve kalp dinlenir. Pretibial ödem de bakılır. 2 bacak arasında çap farkı olup olmadığına bakılır. Çocuk kalp sesi dinlenir (el Doppler’i ile 10-12. haftalardan itibaren duyulabilir).

Laboratuvar testleri: Gebeliğin ilk tespiti halinde kan grubu ve hepatit B antijenine bakılır. Ardından yapılacak izlemlerde idrar tahlili yapılır, hemoglobin ve hemotokrite bakılır.

Gebeye verilecek ilaç desteği ve bağışıklama: Gebeliğin 16. haftasından itibaren demir desteğine başlanır. Tetanoz toksoidi ile aşılama 12. haftadan itibaren yapılabilir. Aşı takvimine uygun olarak diğer dozlar devam edilir.

Bilgilendirme yapılacak durumlar: 1-Gebelikte olması normal olan durumlar gebeye anlatılır; kolostrum salınımı, göğüslerde hassasiyet, yorgunluk, bulantı ve kusma, mide yanması, aşırı tükürük salgılanması, toprak yeme, bacaklarda kramplar, idrara sık çıkma, meme başındaki belirginleşme, varis ve hemoroid, kabızlık, nefes darlığı, baş dönmesi, ciltteki değişiklikler. 2-Şu konularda gebeye bilgi verilir; gebelikte cinsel yaşam, ilaç kullanımı, fiziksel aktivite ve çalışma koşulları, tetanoz toksoid immünizasyonu, hijyen ve genel vücut bakımı, beslenme ve diyet, ağız ve diş sağlığı, sigara alışkanlığı, alkol alışkanlığı ve madde bağımlılığı. 3-Gebelikteki tehlike işaretleri anlatılır; konvülziyon, baş ağrısı ile beraber görmede bozulma, vajinal kanama, solunum güçlüğü veya sık solunum, suyun gelmesi, ateş, ileri derecede güçsüzlük, şiddetli karın ağrısı, yüz, el ve bacaklarda şişme. 4-Diğer; acil durumlar, emzirme, fetal anomaliler, tarama testleri ve USG incelemeleri hakkında bilgi verilir, doğumun nerede ve nasıl yapılacağının planlaması yapılır, doğum sonrası aile planlaması danışmanlığı verilir, doğum eylemi ve doğum hakkında bilgi verilir.

İkinci İzlem

Gebeliğin 18-24. haftaları arasında yapılır.

Mevcut gebelik öyküsü alınır: Kötü alışkanlıklar sorgulanır; sigara, alkol, madde bağımlılığı. İlk izlemden bu yana olan gebelik yakınmaları sorgulanır; bulantı kusma, aşırı tükürük salgılanması, toprak yeme, idrara sık çıkma, meme ağrısı, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, çarpıntı, halsizlik. İlk izlemden bu yana olan gebelik tehlike işaretlerine ait yakınmalar sorgulanır; vajinal kanama, kasılma nöbeti, baş ağrısı ile beraber görmede bulanıklık, yüksek ateş, karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunum, yüz parmak ve bacaklarda şişme, fetus hareketlerinin hissedilmemesi, günlük aktivitelerin gerçekleştirilememesi, suyun gelmesi. Demir dışında ilaç alımı varsa kayıt edilir. Demir alımı ile ilgili yakınması var mı sorgulanır.

Fizik muayene: Gebenin kilosu, tansiyonu ölçülür, nabzı sayılır. Ciddi anemi bulguları kontrol edilir; el tırnakları, konjunktiva ve ağız mukozasında solukluk, nefes almakta güçlük, solunum sayısının 30’dan fazla olması. Hastalığı gösteren diğer tehlike işaretleri kontrol edilir; nefes darlığı, öksürük, yüksek ateş. Göğüs ve kalp oskültasyonu yapılır. Uterus yüksekliği ölçülür. 4 cm fark varsa sevk edilir. Yaygın ödem kontrolü yapılır. Çünkü gebeliğin son aylarında ayaklarda hidrostatik basınca bağlı olarak ödem ortaya çıkabilir. Vücudun üst kısmında (eller, göz kapakları) ödem gözlenmesi preeklampsinin ilk belirtisi olabilir. Diğer sistemik muayeneler yapılır; varis, tromboflebit bulguları açısından muayene edilir. Vajinal muayene, karın ağrısı olan gebelerde yapılır. Suyu gelen ve kanaması olan gebelerde ise spekulum muayenesi yapılır. Bu hastalar II. basamakta takip edilir. Semptomatik cinsel yolla bulaşan enfeksiyon bulgusu varsa değerlendirilir. Fetal kalp sesleri değerlendirilir. Fetal kalp atımı 120-160/dakika olmalıdır.

Laboratuvar testleri: İdrar tahlili yapılır; bakteriüri ve proteinüri açısından test çubuğu ile ve mümkünse mikroskobik olarak idrara bakılır. Kan sayımı veya hemoglobin – hemotokrit ölçülür; mutlaka her izlemde gebenin hemoglobinine bakılır. Kan grubu tayini; ilk izlemde bakılmadı ise gebenin ve eşinin kan grubuna Rh uygunsuzluğu açısından mutlaka bakılır. Anne Rh (-), baba Rh (+) ise indirekt Coombs testi yapılmalıdır. İndirekt Coombs testi sonucu (-) olanlar I. basamakta, (+) olanlar II. basamakta takip edilmelidir.

Gebeye verilecek ilaç desteği, tedaviler ve bağışıklama: Başlamış olunan demir ilacı desteğine devam edilır. Gerekiyorsa tetanoz toksoidi ile aşılamanın 20. ve 24. haftalarda birinci ve ikinci dozunun yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.

Bilgilendirme ve danışmanlık: 1-Gebeliğe bağlı yakınmalar hakkında gebe bilgilendirilir; yorgunluk, bulantı ve kusma, idrara sık çıkma, baş dönmesi, varis ve hemoroid, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, ciltteki değişiklikler, mastodini, meme başındaki glandlarda belirginleşme, kolostrum salınımı, aşırı tükürük salgılanması, toprak yeme. 2-Şu konularda gebeye danışmanlık verilir; beslenme ve diyet, fiziksel aktivite ve çalışma koşulları, gebelikte cinsel yaşam, hijyen ve genel vücut bakımı, ağız ve diş sağlığı, sigara alışkanlığı, alkol alışkanlığı ve madde bağımlılığı, ilaç kullanımı, tetanoz toksoid immünizasyonu, gebelikte tehlike işaretleri (vajinal kanama, konvülziyon (sara nöbeti gibi kasılmalar), başağrısı ile beraber görmede bozulma, ateş ve/veya ciddi güçsüzlük, ciddi karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunum, suyunun gelmesi, yüz, el ve bacaklarda şişme, fetus hareketlerinin hissedilememesi, hızlı kilo alımı. 3-Acil durumlarda gebe ve ailesinin izleyeceği yöntem konusunda bilgilendirilmesi; doğum eylemi ve doğum, doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağının planlanması, emzirme, postpartum aile planlaması danışmanlığı.

Sevk edilecek durumlar: Hemoglobinin 7 gr/dl ve altında olması, kanama ve lekelenme olması, preeklampsi belirtileri, hipertansiyon (140/90 mmHg üzerinde olması, başlangıç tansiyonunun sistolik 30 veya diastolik 15 mmHg’dan daha fazla yükselmesi) ve/veya proteinüri olması, uterus yüksekliği değerlendirildiğinde beklenen haftayla uyumlu olmaması (büyük veya küçük), gebenin fetus hareketlerini hissetmemesi veya el doppleri ile fetal kalp seslerinin duyulmaması, bir önceki izlemde bakteriüri tespit edilen gebenin tedaviye rağmen bakteriürinin devam ediyor olması, tehlike işaretlerinin varlığı, gebeliğe eşlik eden sistemik hastalıkların varlığı (kalp hastalığı, böbrek hastalığı, diyabet, astım, tiroid fonksiyon bozukluğu).

Üçüncü İzlem

Gebeliğin 30-32. haftaları arasında yapılmalıdır.

Mevcut gebelik öyküsünü alınır: Alışkanlıkları sorgulanır; sigara, alkol, madde bağımlılığı. İkinci izlemden bu yana ortaya çıkan gebelik yakınmaları sorgulanır; bulantı kusma, aşırı tükürük salgılanması, toprak vb. yeme, sık idrara çıkma, memede hassasiyet, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, çarpıntı, halsizlik. İkinci izlemden bu yana ortaya çıkan gebelik tehlike işaretlerine ait yakınmaları sorgulanır; vajinal kanama, konvülziyon, baş ağrısı ile beraber görmede bulanıklık, yüksek ateş, karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunum, yüz parmak ve bacaklarda şişme, fetus hareketlerinin hissedilmemesi, günlük aktivitelerin gerçekleştirilememesi, suyunun gelmesi. Fetus hareketlerinin varlığı sorgulanır. Demir dışında ilaç alımı varsa kayıt edilir. Demir alımı ile ilgili yakınması varsa sorgulanır.

Fizik muayene: Gebenin kilosunu ve tansiyonu ölçülür, nabzı sayılır. Ciddi anemi bulguları kontrol edilir; el tırnakları, konjunktiva, ağız mukozasında solukluk, nefes almakta güçlük, solunum sayısının 30’dan fazla olması. Hastalığı gösteren diğer tehlike işaretlerini kontrol edilir; nefes darlığı, öksürük, yüksek ateş. Uterus yüksekliği ölçülür. Çoğul gebelik varsa karın palpasyonu ve oskültasyonu ile tespit edilir. Yaygın ödem kontrolü yapılır. Gebeliğin son aylarında alt ekstremitede hidrostatik basınca bağlı olarak ödem ortaya çıkabilir. Vücudun üst kısmında (eller, göz kapakları) ödem gözlenmesi preeklampsinin ilk belirtisi olabilir. Diğer sistemik muayeneleri yapılır; varisler, tromboflebit bulguları. Meme muayenesi yapılır. Semptomatik CYBE bulgusu varsa değerlendirilir. Fetus kalp sesleri el Doppleri veya fetal steteskop ile değerlendirilir. Fetal kalp atımı 120-160/dakika olmalıdır.

Laboratuvar testleri: İdrar tahlili yapılır; bakteriüri ve proteinüri açısından test çubuğu ile ve mümkünse mikroskobik olarak idrara bakılır. Mutlaka gebenin hemoglobinine bakılır. Kan grubu tayini; ilk iki izlemde bakılmadı ise gebenin ve eşinin kan grubuna Rh uygunsuzluğu açısından mutlaka bakılır.

Gebeye verilecek ilaç Desteği, Tedaviler ve Bağışıklama: Başlamış olunan demir ilacı desteğine devam edilir. Tetanoz toksoidi ile aşılamanın iki dozunun da yapılıp yapılmadığını kontrol edilir. Gelişen idrar yolu enfeksiyonu ve diğer enfeksiyonlarla ilgili gereken tedaviler verilir.

Bilgilendirme ve danışmanlık: 1-Gebeliğe bağlı yakınmalar hakkında gebe bilgilendirilir; yorgunluk, bulantı ve kusma, idrara sık çıkma, baş dönmesi, varis ve hemoroid, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, ciltteki değişiklikler, memede hassasiyet, meme başındaki glandlarda belirginleşme, kolostrum salınımı, aşırı tükürük salgılanması, toprak yeme. 2-Şu konularda gebeye danışmanlık verilir; beslenme ve diyet, fiziksel aktivite ve çalışma koşulları, gebelikte cinsel yaşam, hijyen ve genel vücut bakımı, ağız ve diş sağlığı, sigara alışkanlığı, alkol alışkanlığı ve madde bağımlılığı, ilaç kullanımı, tetanoz toksoid immünizasyonu, gebelikte tehlike işaretleri: (vajinal kanama, konvülziyon, baş ağrısı ile beraber görmede bozulma, ateş ve/veya ciddi güçsüzlük, ciddi karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunu, suyunun gelmesi, yüz, el ve bacaklarda şişme, fetus hareketlerinin hissedilememesi, hızlı kilo alımı). 3-Acil durumlarda gebe ve ailesi izleyeceği yöntemler konusunda bilgilendirilir: erken doğum eylemi (rahim kasılmalarının düzenli ve kuvvetli gelmesi, kanamanın buna eşlik etmesi, nişan gelmesi) konusunda gebenin bilgilendirilir, doğum eylemi ve doğum hakkında bilgilendirilir, doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağı planlanır, emzirme hakkında bilgilendirilir, postpartum aile planlaması danışmanlığı verilir.

Sevk edilecek durumlar: Hemoglobinin 7 gr/dl ve altında olması, kanama ve lekelenme olması, preeklampsi belirtileri, hipertansiyon ve/veya proteinüri olması, uterus yüksekliğinin (fundus – pubis mesafesi) beklenen haftaya göre büyük veya küçük olması ( ± 4 cm), gebenin fetus hareketlerini hissetmemesi veya el Doppleri ile fetal kalp seslerinin duyulmaması, bir önceki izlemde bakteriüri tespit edilen gebenin tedaviye rağmen bakteriürinin devam ediyor olması, tehlike işaretlerinin varlığı, çoğul gebelik şüphesi olması (doğrulamak ve doğumu planlamak üzere), gebeliğe eşlik eden sistemik hastalıkların varlığı (kalp hastalığı, böbrek hastalığı, diyabet, astım, tiroid fonksiyon bozukluğu).

Dördüncü İzlem

Gebeliğin 36-38. haftaları arasında yapılmalıdır.

Mevcut gebelik öyküsü alınır: Alışkanlıkları sorgulanır; sigara, alkol, madde bağımlılığı. Üçüncü izlemden bu yana ortaya çıkan gebelik yakınmaları sorgulanır; karın ağrısı, kasılmalar, bulantı kusma, ptializm, pika, sık idrara çıkma, memede hassasiyet, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, çarpıntı, halsizlik. Üçüncü izlemden bu yana ortaya çıkan gebelik tehlike işaretlerine ait yakınmalar sorgulanır; vajinal kanama, konvülziyon, baş ağrısı ile beraber görmede bulanıklık, yüksek ateş, karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunum, yüz parmak ve bacaklarda şişme, fetus hareketlerinin hissedilmemesi, kostovertebral açı hassasiyeti günlük aktivitelerin gerçekleştirilememesi, suların gelmesi. Fetus hareketlerinin varlığını sorgulanır. Demir dışında ilaç alımı var mı sorgulanır. Demir alımı ile ilgili şikayeti var mı sorgulanır.

Fizik muayene: Gebenin kilosunu ve tansiyonu ölçülür, nabzı sayılır. Ciddi anemi bulguları kontrol edilir; el tırnakları, konjunktiva, ağız mukozasında solukluk, nefes almakta güçlük, solunum sayısının 30’dan fazla olması. Hastalığı gösteren diğer tehlike işaretlerini kontrol edilir; nefes darlığı, öksürük, yüksek ateş. Uterus yüksekliği ölçülür. Çoğul gebelik varsa karın palpasyonu ve oskültasyonu ile tespit edilir. Yaygın ödem kontrolü yapılır. Gebeliğin son aylarında alt ekstremitede hidrostatik basınca bağlı olarak ödem ortaya çıkabilir. Vücudun üst kısmında (eller, göz kapakları) ödem gözlenmesi preeklampsinin ilk belirtisi olabilir. Diğer sistemik muayeneleri yapılır; varisler, tromboflebit bulguları. Meme muayenesi yapılır. Semptomatik CYBE bulgusu varsa değerlendirilir. Fetus kalp sesleri el Doppleri veya fetal steteskop ile değerlendirilir. Fetal kalp atımı 120-160/dakika olmalıdır. Obstetrik değerlendirme amaçlı vajinal muayene yapılır; pelvik yapı, serviks, prezente olan kısım.

Laboratuvar testleri: İdrar tahlili yapılır; bakteriüri ve proteinüri açısından test çubuğu ile ve mümkünse mikroskobik olarak idrara bakılır. Mutlaka gebenin hemoglobinine bakılır. Kan grubu tayini; ilk iki izlemde bakılmadı ise gebenin ve eşinin kan grubuna Rh uygunsuzluğu açısından mutlaka bakılır.

Gebeye verilecek ilaç desteği, tedaviler ve bağışıklama: Başlamış olunan demir ilacı desteğine devam edilir. Tetanoz toksoidi ile aşılamanın iki dozunun da yapılıp yapılmadığını kontrol edilir. Gelişen idrar yolu enfeksiyonu ve diğer enfeksiyonlarla ilgili gereken tedaviler verilir.

Bilgilendirme ve danışmanlık: 1-Gebeliğe bağlı yakınmalar hakkında gebe bilgilendirilir; yorgunluk, bulantı ve kusma, idrara sık çıkma, baş dönmesi, varis ve hemoroid, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, ciltteki değişiklikler, memede hassasiyet, meme başındaki glandlarda belirginleşme, kolostrum salınımı, aşırı tükürük salgılanması, toprak yeme. 2-Şu konularda gebeye danışmanlık verilir; beslenme ve diyet, fiziksel aktivite ve çalışma koşulları, gebelikte cinsel yaşam, hijyen ve genel vücut bakımı, ağız ve diş sağlığı, sigara alışkanlığı, alkol alışkanlığı ve madde bağımlılığı, ilaç kullanımı, tetanoz toksoid immünizasyonu, gebelikte tehlike işaretleri: (vajinal kanama, konvülziyon, baş ağrısı ile beraber görmede bozulma, ateş ve/veya ciddi güçsüzlük, ciddi karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunu, suyunun gelmesi, yüz, el ve bacaklarda şişme, fetus hareketlerinin hissedilememesi, hızlı kilo alımı). Özellikle şu konulardaki danışmanlıkların verilmesi bu haftalardaki izlem için önceliklidir; gebelikte tehlike işaretleri, doğum eylemi ve doğum, doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağının planlanması, emzirme, postpartum aile planlaması danışmanlığı. 40. haftaya kadar doğum gerçekleşmezse gebenin doğumun yapılacağı sağlık kuruluşuna hemen başvurması konusunda bilgi verilmelidir.

Sevk edilecek durumlar: Hemoglobinin 7 gr/dl ve altında olması, kanama ve lekelenme olması, preeklampsi belirtileri, hipertansiyon ve/veya proteinüri olması, uterus yüksekliğinin (fundus – pubis mesafesi) beklenen haftaya göre büyük veya küçük olması ( ± 4 cm), gebenin fetus hareketlerini hissetmemesi veya el Doppleri ile fetal kalp seslerinin duyulmaması, bir önceki izlemde bakteriüri tespit edilen gebenin tedaviye rağmen bakteriürinin devam ediyor olması, tehlike işaretlerinin varlığı, çoğul gebelik şüphesi olması (doğrulamak ve doğumu planlamak üzere), gebeliğe eşlik eden sistemik hastalıkların varlığı (kalp hastalığı, böbrek hastalığı, diyabet, astım, tiroid fonksiyon bozukluğu).

Kaynak: www.ailehekimligi.gov.tr

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s